Supreme Court partially quashes acquittal due to unclear appellate court findings on key factual issue regarding police officer's firearm authorization decisions.
Synthèse Legislator
Généré par l'IAThe Supreme Court partially quashed the acquittal of a former police chief, Z. K., regarding his unauthorized issuance of firearm permits. The prosecution argued that the lower appellate court failed to definitively rule on whether the Chief of Police had granted consent for the specific permits in question. The court held that the appellate court's conditional language regarding the first-instance findings constituted a failure to make necessary factual determinations, necessitating a remand for a clear ruling on this critical element.
Regeste Legislator
Généré par l'IAArt. 231 § 1 k.k.; Art. 231 § 2 k.k.: The Supreme Court established that an appellate court must explicitly determine whether the first instance made erroneous factual findings regarding key elements of the crime, rather than using conditional language that leaves the legal assessment dependent on unverified assumptions.
Mots-clés
Généré par l'IADispositions légales citées
Généré par l'IAJurisprudence citée
Généré par l'IATexte complet
Sygn. akt IV KKN 273/01
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 2 grudnia 2002 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Stanisław Zabłocki (przewodniczący i sprawozdawca)
SSN Wiesław Kozielewicz
SSN Dorota Rysińska
Protokolant Katarzyna Wasilewska
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Józefa Gemry
w sprawie Z. K.
uniewinnionego od zarzutów popełnienia przestępstw określonych w art. 231 § 1 k.k.
w zw. z art. 91 § 1 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
w dniu 2 grudnia 2002 r.
kasacji, wniesionej przez Prokuratora Okręgowego w T.
od wyroku Sądu Okręgowego w N.
z dnia 22 lutego 2001 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego z dnia 23
października 2000 r.,
1) uchyla
zaskarżony
wyrok
w
części
utrzymującej
w
mocy
wyrok
uniewinniający Z. K. od zarzutu popełnienia przestępstwa opisanego w pkt
I aktu oskarżenia i w tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego
rozpoznania w postępowaniu odwoławczym Sądowi Okręgowemu w N.;
2) oddala kasację w pozostałej części, obciążając w tej części kosztami
sądowymi postępowania kasacyjnego Skarb Państwa.
UZASADNIENIE
Z. K. został oskarżony o to, że:
1/ w okresie od 29 kwietnia 1993 r. do 28 sierpnia 1996 r. w N., działając w ciągu
przestępstw, podczas pełnienia funkcji Naczelnika Wydziału Prewencji tamtejszej
Komendy
Wojewódzkiej
Policji
przekroczył
zakres
posiadanych
uprawnień
służbowych i nie będąc upoważnionym do wydania pozwoleń na posiadanie broni
palnej, z naruszeniem dyspozycji art. 5 i 14 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1961
roku o broni, amunicji i materiałach wybuchowych oraz przepisów wykonawczych
wydanych na jej podstawie, zezwolił :
-
decyzją z dnia 29. 04. 1993 r. firmie „K.” B. F. na posiadanie broni palnej tzw.
obiektowej,
-
decyzją z dnia 14. 06. 1994 r. na posiadanie broni palnej krótkiej przez T. P.,
-
decyzją z dnia 21. 06. 1995 r. na posiadanie broni palnej krótkiej przez Z. S.,
-
decyzją z dnia 28. 08. 1996 r. na posiadanie broni palnej krótkiej i myśliwskiej
przez K. S., czym działał na szkodę bezpieczeństwa i porządku publicznego, to
jest o przestępstwo określone w art. 231 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k.,
2/ w okresie od 1994 r. do końca 1996 r. w N. i innych miejscowościach, pełniąc
funkcję Naczelnika Wydziału Prewencji Komendy Wojewódzkiej Policji, nie dopełnił
obowiązku nadzoru nad podległymi mu służbowo J. P. oraz M. R., działając w ciągu
przestępstw, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej świadomie dopuścił do
wykorzystania przez wymienionych broni palnej i amunicji służbowej podczas
szkoleń, w których sam brał udział jako przewodniczący komisji egzaminacyjnej, a
prowadzonych przez prywatne agencje ochrony /…/ na szkodę Komendy
Wojewódzkiej Policji w N. oraz tamtejszego Klubu Strzeleckiego i Ligi Obrony Kraju,
to jest o przestępstwo określone w art. 231 § 2 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k.
Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 23 października 2000 r., uniewinnił Z. K. od
popełnienia zarzucanych mu przestępstw.
Tym samym wyrokiem Sąd Rejonowy uniewinnił także J. P. i M. R. od zarzutu
popełnienia przestępstw określonych w art. 231 § 2 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k.
Od powyższego wyroku apelację złożył Prokurator Okręgowy, zaskarżając go
w całości na niekorzyść Z. K., J. P. i M. R.. Prokurator w apelacji sformułował zarzut
błędu w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku,
polegających na bezpodstawnym uznaniu, iż broń i amunicja, którą wszyscy
oskarżeni wykorzystywali w prywatnych szkoleniach nie była służbowa, podczas gdy
zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazywał jednoznacznie, iż stanowiła ona
własność Komendy Wojewódzkiej Policji, do struktury której należał Klub Strzelecki,
a nadto w zakresie, w którym zaskarżony wyrok odnosił się tylko do Z. K., poprzez
bezpodstawne uznanie, iż w czterech kwestionowanych „teczkach broni” w
momencie podpisywania decyzji przez oskarżonego, zezwalającej na posiadanie
broni, była wydana w tym względzie zgoda Komendanta Wojewódzkiego Policji w
formie postanowienia, podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy
zdecydowanie temu przeczył.
Przy tak sformułowanym zarzucie apelacji Prokurator Okręgowy wnosił o
uchylenie zaskarżonego wyroku odnośnie wszystkich oskarżonych i przekazanie
sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Sąd Okręgowy, wyrokiem z dnia 22 lutego 2001 roku, zaskarżony apelacją
prokuratora wyrok uchylił odnośnie do oskarżonych J. P. i M. R. i w tym zakresie
przekazał sprawę Prokuratorowi Okręgowemu, celem uzupełnienia postępowania
przygotowawczego. W pozostałym zakresie, to jest odnośnie do oskarżonego Z. K.,
Sąd Okręgowy zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.
Od wyroku Sądu Okręgowego, w tej części, w jakiej był on nie tylko
prawomocny, ale i kończący postępowanie, a więc w części dotyczącej Z. K., kasację
złożył Prokurator Okręgowy, zaskarżając to orzeczenie „...w całości na niekorzyść Z.
K”. Przy tak wskazanym zakresie zaskarżenia autor kasacji wyrokowi temu zarzucił:
1/ „rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 231 § 1 k.k. – poprzez
niesłuszne uznanie, iż postępowanie Z. K. polegające w 4 przypadkach na
wydawaniu pozwoleń na broń palną bez zgody Komendanta Wojewódzkiego Policji
naruszyło
jedynie
dyscyplinę
służbową
i
zasługiwało
na
odpowiedzialność
dyscyplinarną jako nie niosące niebezpieczeństwa dla interesu publicznego, a nie
znamiona art. 231 § 1 k.k. – co miało istotny wpływ na treść orzeczenia”,
2/ „rażące naruszenie przepisów prawa procesowego mające wpływ na treść
orzeczenia dotyczącego oskarżonego Z. K., a to przepisów art. 7 i 410 k.p.k. poprzez
naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów w kontekście metody ich oceny,
zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego
i w konsekwencji uznanie, iż oskarżony nie wiedział czyją własność stanowiła broń
palna i amunicja wykorzystywana na szkoleniach w prywatnych agencjach ochrony,
w których on występował jako przewodniczący komisji egzaminacyjnych, co w
rezultacie doprowadziło do zaakceptowania błędnych ocen Sądu Rejonowego i
uniewinnienia oskarżonego również przez Sąd II instancji”.
Przy zarzutach kasacyjnych powyższej treści autor skargi sformułował
wniosek o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego z dnia 22 lutego 2001 r.,
jak i
poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego z dnia 23 października 2000 r., w
części dotyczącej Z. K. i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego
rozpoznania Sądowi I instancji.
Rozpoznając niniejszą kasację Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Ponieważ skarga kasacyjna została wniesiona na niekorzyść oskarżonego przed
upływem 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się orzeczenia, względy prawne nie
stały na przeszkodzie w jej uwzględnieniu w tej części, w której sąd kasacyjny uznał
ją za zasadną (arg. ex art. 524 § 3 k.p.k.). Kasacja jest częściowo zasadna. Na
uwzględnienie zasługuje zarzut pierwszy sformułowany w petitum skargi prokuratora,
związany z czynem zarzucanym oskarżonemu w pkt I aktu oskarżenia.
Nie jest natomiast zasadny zarzut drugi skargi kasacyjnej, powiązany – z kolei
– z czynem zarzucanym oskarżonemu w pkt II aktu oskarżenia. W pierwszej
kolejności wyjaśnić wypada, jakie względy zadecydowały o oddaleniu kasacji w tym
właśnie zakresie. Nie można podzielić poglądu autora skargi, iżby sąd odwoławczy utrzymując w mocy wyrok uniewinniający także i w tej części - naruszył zasadę
swobodnej oceny dowodów (art. 7 k.p.k.) lub też, że wyrokując w tym zakresie nie
uwzględnił całokształtu okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej (art. 410
k.p.k.). Wystarczającym dla odparcia tak sformułowanego zarzutu jest odesłanie do
treści k. 3 i 4 maszynopisu uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego. Sąd Okręgowy
bardzo szczegółowo umotywował, dlaczego nie podzielił zarzutu błędu w ustaleniach
faktycznych, zgłoszonego w tym samym zakresie w skardze apelacyjnej prokuratora,
eksponując – w odniesieniu do osoby Z. K., który nie brał osobiście udziału w
strzelaniach, organizowanych w trakcie zajęć szkoleniowych – nie tyle sam
obiektywny stan rzeczy co do pochodzenia broni używanej w celach szkoleniowych,
ile stan świadomości tego właśnie oskarżonego w tej materii (możliwość
subiektywnego przekonania, iż broń zapewniali organizatorzy szkoleń). Wypada
zatem przypomnieć, iż do wysunięcia twierdzenia o naruszeniu zasady swobodnej
oceny dowodów dalece niewystarczające jest to, iż przyjęte przez sądy założenia
dowodowe, nie odpowiadają preferencjom autora skargi. Zgodnie z utrwalonym
orzecznictwem Sądu Najwyższego (zob. np. wyrok z 3 września 1998 r., V KKN
104/98, Prok. i Pr. 1999, wkładka do z. 2, poz. 6, a przedtem szereg judykatów
wyrażających ten sam pogląd) przekonanie sądu o wiarygodności jednych dowodów
i niewiarygodności innych pozostaje pod ochroną przepisu art. 7 kpk, jeśli tylko:
a) jest poprzedzone ujawnieniem w toku rozprawy głównej całokształtu okoliczności
sprawy,
b) stanowi wyraz rozważenia wszystkich okoliczności przemawiających zarówno na
korzyść, jak i na niekorzyść oskarżonego,
c) jest zgodne ze wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego, a nadto zostało
wyczerpująco i logicznie uargumentowane w uzasadnieniu wyroku.
Prokurator nie wykazał w skardze kasacyjnej, aby którykolwiek z powyższych
warunków nie został w prawomocnym wyroku dotrzymany, a zatem drugi z zarzutów
zawartych w petitum kasacji nie mógł w realiach niniejszej sprawy stanowić
przyczyny wzruszenia prawomocnego orzeczenia.
Zasadny jest natomiast – jak już to wyżej stwierdzono – zarzut sformułowany w
pkt 1 kasacji. Istotnie, rozumowanie zaprezentowane przez Sąd Okręgowy na k. 5
maszynopisu uzasadnienia wyroku narusza prawo materialne. Sąd ten zdaje się
zakładać, iż działanie na szkodę interesu publicznego lub prywatnego przy
wydawaniu - z oczywistym przekroczeniem uprawnień - zezwoleń na posiadanie
broni, materializować się będzie jedynie wówczas, gdy broń dostanie się, z
naruszeniem przepisów prawa, w ręce takich osób, które z uwagi na swe cechy
psychofizyczne nie powinny broni posiadać. Jeśli natomiast broń zostanie wydana w
ręce osób, co do których nie istnieje obawa, iż nie dają one rękojmi właściwego
postępowania z bronią, wówczas – zdaniem sądu odwoławczego – nie można
stwierdzić działania na szkodę interesów chronionych przepisem art. 231 § 1 k.k.
Jest to rozumowanie nieuprawnione. Jak słusznie zauważył prokurator w
uzasadnieniu skargi kasacyjnej, pogląd taki "niejako sanuje (...) każde nielegalne
posiadanie
broni
palnej
i
neguje
konieczność
sformalizowanej
procedury
poprzedzającej zezwolenie na broń”. Dodajmy, iż skoro wydanie z naruszeniem
przepisów prawa zezwolenia na posiadanie broni osobie, która daje rękojmię
właściwego
postępowania
z
bronią,
miałoby
się
charakteryzować
brakiem
szkodliwości, zatem także i posiadanie broni przez taką osobę, choćby weszła ona w
jej posiadanie w sposób sprzeczny z prawem, a więc nielegalnie, uznać należałoby
za cechujące się brakiem szkodliwości. Tymczasem zarówno pierwsze, jak i drugie z
opisanych wyżej zachowań, już przez sam fakt, iż zezwolenie na broń wydane
zostało z naruszeniem procedur prawnych lub też stan posiadania broni nie został
poprzedzony zachowaniem takich procedur, jest z punktu widzenia interesu
publicznego szkodliwe. To właśnie ścisłe przestrzeganie procedur, przewidzianych w
przepisach prawa regulujących wydawanie zezwoleń na broń, ma przeciwdziałać
niebezpieczeństwu wydania broni w nieodpowiednie ręce, a zatem zagrożenie
interesu publicznego powstaje w wyniku samego złamania tychże procedur. Słusznie
podkreśla w tym kontekście autor skargi kasacyjnej, że ustawodawca stypizował
występki określone w art. 231 § 1 i 2 k.k. jako przestępstwa formalne. Działanie na
szkodę interesu publicznego lub prywatnego nie jest charakterystyką skutku, lecz
zachowania się sprawcy. Samo powstanie szkody, a nawet jej bezpośrednie
niebezpieczeństwo, nie jest znamieniem tych typów czynów zabronionych. Typy
przestępne określone w art. 231 § 1 i 2 k.k. należy zaliczyć do grupy przestępstw
abstrakcyjnego narażenia na niebezpieczeństwo. W odróżnieniu od nich charakter
materialny ma jedynie przestępstwo określone w art. 231 § 3 k.k., do którego
znamion należy wyrządzenie istotnej szkody (por. A.Zoll /w:/ Kodeks karny. Część
szczególna. Komentarz do art. 117-277 Kodeksu karnego, pod red. A.Zolla,
Zakamycze 1999, s. 779-780). Stwierdzenia powyższe nie podważają zapatrywania,
wyrażonego np. w wyroku SN z dnia 25 listopada 1974 r., II KRN 177/74, OSPiKA
1976, poz. 122, zgodnie z którym : „Domniemanie, że każde formalne przekroczenie
uprawnień lub niedopełnienie obowiązków stanowi samo przez się działanie na
szkodę interesu publicznego lub prywatnego i to zarówno pod względem
podmiotowym, jak i przedmiotowym (...) pomijałoby oczywisty fakt, że oprócz
odpowiedzialności karnej istnieje także odpowiedzialność służbowa i dyscyplinarna”.
Rzecz jednak w tym, że kryterium rozgraniczającym odpowiedzialność karną od
dyscyplinarnej może tu stanowić jedynie wnikliwie oceniony stopień społecznej
szkodliwości czynu, na który składa się zarówno strona podmiotowa, jak i
przedmiotowa (por. wyrok SN z dnia 17 lutego 1971 r., IV KR 213/70, OSPiKA 1971,
poz. 242). W tej kwestii, rozpoznając sprawę ponownie w postępowaniu
odwoławczym, Sąd Okręgowy winien mieć na względzie, że
zachowanie
oskarżonego Z. K. godziło ewentualnie nie tylko w wyrażoną w art. 7 Konstytucji RP
zasadę, iż organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, ale
nade wszystko naruszało bardzo „czułą” sferę regulacji prawnej, związaną z
udzielaniem uprawnień na posiadanie broni palnej, a więc rzeczy podlegającej
szczególnemu reżimowi reglamentacji. W zdaniu poprzedzającym użyty został wyraz
„ewentualnie”, albowiem Sąd Okręgowy w toku rozważań o charakterze prawnym
konsekwentnie używa trybu warunkowego („można by...”, itp.). Z całym naciskiem
należy zatem podkreślić, że zanim sąd odwoławczy przystąpi do oceny
materialnoprawnej czynu, winien w sposób jednoznaczny wypowiedzieć się, czy
uznaje za zasadny zarzut zawarty w skardze apelacyjnej prokuratora, iż Sąd I
instancji poczynił błędne ustalenia faktyczne co do tego, że w chwili podpisywania
przez Z.K. decyzji zezwalających na posiadanie broni, także i w zakwestionowanych
4 przypadkach w aktach spraw znajdowała się wyrażona w tym przedmiocie zgoda
Komendanta Wojewódzkiego Policji. Wyroki sądów nie mogą opierać się na
alternatywnych założeniach co do stanu faktycznego sprawy, w szczególności, gdy
idzie ustalenia o kluczowym wręcz charakterze. Dlatego też niedopuszczalne jest to,
iż w istocie Sąd Okręgowy nie zajął jednoznacznego stanowiska, co do zarzutu
sformułowanego w skardze apelacyjnej w zakresie czynu z pkt I aktu oskarżenia.
Niczego nie wyjaśnia bowiem stwierdzenie, zawarte na k. 5 maszynopisu
uzasadnienia wyroku tego Sądu, mające charakter warunkowy, a rozpoczynające się
od słów : „Stwierdzić jednak należy, że gdyby nawet nie podzielić szeroko
umotywowanego przez Sąd I instancji stanowiska....”. Jeśli sąd odwoławczy
podzielałby stanowisko sądu I instancji, wówczas wszelkie dalsze rozważania
materialnoprawne - przeciwko którym wysunięty został w skardze kasacyjnej
zasadny zarzut rażącego naruszenia prawa – mijałyby się z celem. Z drugiej strony,
jeśli Sąd Okręgowy stanowiska tego nie podzielił, powinien dać temu jednoznaczny
wyraz, nie zaś podkreślać szczegółowość motywów wyroku Sądu I instancji i
operować, jak to już wyżej zasygnalizowano, w toku dalszych rozważań trybem
warunkowym.
Z wszystkich omówionych wyżej przyczyn skarga kasacyjna prokuratora,
wniesiona na niekorzyść Z. K., została w części uwzględniona (i w tym zakresie
sprawa tego oskarżonego została przekazana do ponownego rozpoznania w
postępowaniu odwoławczym), w części zaś oddalona jako niezasadna.
f/ak