Supreme Court acquits defendant for cash transaction crime due to lack of statutory accounting obligation at the time.
Synthèse Legislator
Généré par l'IAThe Supreme Court overturned lower court convictions against a company president for violating cash transaction limits. The defendant argued that the specific accounting regulations applicable to her company type were of invalid administrative origin and lacked clear statutory definition. The court agreed, ruling that the principle of legality required the criminal offense to be clearly defined by law, which was absent for her specific corporate status prior to 1995.
Regeste Legislator
Généré par l'IAUstawa o działalności gospodarczej art. 25 f; Kodeks karny art. 1: The court established that criminal liability for business activities requires a clearly defined statutory basis, and convictions based on regulations of invalid administrative origin violate the principle of nullum crimen sine lege.
Mots-clés
Généré par l'IADispositions légales citées
Généré par l'IAJurisprudence citée
Généré par l'IATexte complet
Sygn. akt IV KKN 211/97
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 9 października 2001 r.
Sąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna na rozprawie w składzie
następującym:
Przewodniczący: SSN Feliks Tarnowski
Sędzia:
SN
SSO del. do SN
Jacek Sobczak
Marek Pietruszyński (spr.)
Protokolant: Jolanta Grabowska
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Stefana Szustakiewicza
po rozpoznaniu w dniu 9 października 2001 r.
sprawy A. K.
oskarżonej z art. 25 f ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności
gospodarczej (Dz. U. Nr 41, poz. 324 ze zm.) w zw. z art. 58 d.kk
z powodu kasacji, wniesionej przez obrońców oskarżonej
od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K.
z dnia 23 grudnia 1996 r., sygn. IV Ka […]
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w K.
z dnia 16 września 1996 r., sygn. II K […]
1) uchyla zaskarżony wyrok oraz utrzymany nim w mocy wyrok
Sądu Rejonowego w K. z dnia 16 września 1996 r. i oskarżoną
A. K. uniewinnia od popełnienia zarzucanego jej czynu,
2) koszty
procesu
w
sprawie
przejmuje
na
rachunek
Skarbu Państwa,
3) zarządza zwrot na rzecz A. K. uiszczonej opłaty kasacyjnej
w kwocie 300 zł.
UZASADNIENIE
A. K. została oskarżona o to, ze w okresie od dnia 28 lutego 1994 r.
do 30 czerwca 1994 r. w K., działając w warunkach przestępstwa ciągłego,
jako Prezes Zarządu Spółki z o.o. H. […] przeprowadzając transakcje
gotówkowe na łączną kwotę 71.360 zł przekroczyła wbrew przepisom ustawy
kwotę 3.000 ECU w obrocie handlowym z […] „K.” Spółka Cywilna,
a w szczególności:
- realizując fakturę VAT Nr […] z dnia 28 lutego 1994 r. opiewającą na kwotę
10.980 zł poprzez zapłatę gotówką w dwóch ratach, a to dnia 18 marca
1994 r. kwoty 5.000 zł i w dniu 29 kwietnia 1994 r. kwoty 5.980 zł
spowodowała przekroczenie kwoty 7.140 zł, będącej równowartością
3.000 ECU,
- realizując fakturę VAT Nr […] z dnia 24 kwietnia 1994 r. opiewającą
na kwotę 12.200 zł poprzez zapłacenie gotówką w dwóch ratach, a to w dniu
25 kwietnia 1994r. kwoty 6.200 zł i w dniu 13 maja 1994 r. kwoty 6.000 zł
spowodowała przekroczenie kwoty 7.464 zł, 30 gr będącej równowartością
3.000 ECU,
- realizując fakturę VAT Nr […] z dnia 30 kwietnia 1994 r. opiewającą
na kwotę 15.860 zł poprzez zapłatę gotówką w trzech ratach, a to, w dniu
23 maja 1994r. kwoty 6.000 zł, w dniu 30 maja 1994 r. kwoty 5.500 zł,
i w dniu 16 czerwca 1994 r. kwoty 4.360 zł, przekroczyła w obrocie
gotówkowym kwotę 7.464 zł, 30 gr będącą równowartością 3.000 ECU,
- realizując fakturę VAT Nr […] z dnia 5 maja 1994 r. opiewającą na kwotę
9.140 zł poprzez zapłatę w dwóch ratach, a to w dniu 16 czerwca 1994 r.
kwoty 4.640 zł i w dniu 29 czerwca 1994 r. kwoty 4.500 zł przekroczyła
w obrocie gotówkowym 7.598 zł, 40 gr będącą równowartością 3.000 ECU
- realizując fakturę VAT Nr […] z dnia 30 czerwca 1994 r. opiewająca
na kwotę 23.180 zł poprzez zapłatę gotówką w czterech ratach, a to w dniu
2 lipca 1994 r. kwoty 2.300 zł, w dniu 11 lipca 1994 r. kwoty 6.600 zł,
w dniu 18 lipca 1994 r. kwoty 8.600 zł, oraz w dniu 23 lipca 1994 r.
kwoty 5.680 zł przekroczyła w obrocie gotówkowym kwotę 7.758 zł, 30 gr
będącą równowartością 3.000 ECU- to jest o czyn z ar. 25 f ustawy z dnia
23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 41 poz. 324
ze zm.).
Wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 16 września 1996 r. (sygn. akt
II K […]) oskarżona została uznana za winną popełnienia czynu opisanego
w akcie oskarżenia tj. występku z art. 25 f ustawy o działalności gospodarczej
i wymierzono jej 15.000 zł grzywny.
Od tego wyroku apelację wniósł obrońca oskarżonej zarzucając wyrokowi
obrazę prawa materialnego w szczególności niewłaściwą interpretację przepisu
art. 25 f ustawy o działalności gospodarczej poprzez nie wskazanie różnicy
między zobowiązaniami wynikającymi z umowy o dzieło, a rachunkami
(fakturami) za te umowy i wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez
uniewinnienie oskarżonej od popełnienia zarzucanego jej aktem oskarżenia
czynu.
Sąd Wojewódzki w K. wyrokiem z dnia 23 grudnia 1996 r. (sygn. akt
IV Ka […]) utrzymał zaskarżony wyrok w mocy.
Od tego wyroku sądu odwoławczego kasację wnieśli obrońcy oskarżonej. W
kasacji zarzucono po pierwsze naruszenie konstytucyjnej zasady równości
wobec prawa poprzez uregulowanie w ustawie odmiennych sankcji za ten sam
czyn dla osób prawnych i podmiotów gospodarczych osobowości takiej nie
posiadających. W konkluzji tego zarzutu wnieśli o przyjęcie, że oskarżona nie
popełniła czynu zabronionego skoro popełnienie takiego samego czynu przez
inny podmiot nie stanowi przestępstwa. Po drugie zarzucono w kasacji rażące
naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 25 f ustawy o
działalności gospodarczej oraz błędną wykładnię pojęć „rachunek” oraz
„zobowiązanie” w rozumieniu kodeksu cywilnego. Nadto, po trzecie zarzucono
rażące naruszenie prawa polegające na skazaniu oskarżonej za czyn nie objęty
aktem oskarżenia oraz rażące naruszenie przepisu art. 406 § 2 k.p.k. przez nie
rozważenie wszystkich zarzutów apelacji. W konkluzji tych kolejnych zarzutów
kasacji obrońcy oskarżonej wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i
przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Kasacja jest zasadna tylko w zakresie kwestionującym odpowiedzialność
karną oskarżonej za czyn określony w art. 25 f ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r.
o działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 41, poz. 324 z późn. zm.). Co prawda
autorzy kasacji w kontekście tego zarzutu odwołali się do naruszenia
postanowienia Konstytucji RP dotyczącego zasady równości wobec prawa,
która nie znajduje zastosowania w tej sprawie, to jednak istota przytoczonego na
wstępie zarzutu, nawiązywała wprost do zasad odpowiedzialności karnej
określonych w art. 1 k.k. z 1969 r. Wobec tego należało stwierdzić, że
rozważenie tego zagadnienia na gruncie przepisu prawa karnego, pomimo nie
wskazania tego przepisu w kasacji nie stanowiło
przekroczenia jej
przedmiotowych granic. Uwzględnienie wskazanego wyżej zarzutu eliminowało
potrzebę rozważenia pozostałych zarzutów kasacji. Wracając do zasadniczego
zarzutu kasacji wskazać należało, że w okresie objętym aktem oskarżenia
obowiązek
dokonywania
rozliczeń
w
drodze
bankowego
obrotu
bezgotówkowego nałożony został na podmioty gospodarcze, które nie zostały
określone w ustawie, a w przepisach pozaustawowych. Ustawa o działalności
gospodarczej, znowelizowana została ustawą z dnia 16 grudnia 1993 r. (Dz. U.
Nr 134, poz. 646), która rozszerzyła obowiązki podmiotów obrotu
gospodarczego do posiadania rachunku bankowego i dokonywania transakcji
określonych w art. 3 ust. 3 pkt 1, za pośrednictwem tego rachunku. Ustawa ta
wprowadziła również sankcje karne dla osób naruszających powyżej wskazane
obowiązki nie określając jednak samodzielnie i w sposób wyczerpujący kręgu
podmiotów zobowiązanych (art. 3 ustawy). Krąg podmiotów gospodarczych
zobowiązanych do prowadzenia ksiąg rachunkowych i gromadzenia oraz
wydatkowania środków pieniężnych za pośrednictwem rachunku bankowego
został w sposób pełny określony w ustawie z dnia 28 września 1994 r. o
rachunkowości (Dz. U. Nr 212, poz. 91), która weszła w życie z dniem 1
stycznia 1995 r. Ustawa wprowadziła obowiązek prowadzenia ksiąg
rachunkowych dla podmiotów prawa handlowego (min. spółek z ograniczoną
odpowiedzialnością). Przed wejściem w życie tej ustawy w przypadku spółek z
ograniczoną odpowiedzialnością a takim podmiotem handlowym była spółka
kierowana przez oskarżoną obowiązek prowadzenia ksiąg handlowych
regulowały przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 czerwca 1989
r. w sprawie prowadzenia ksiąg handlowych przez niektóre grupy podatników
(Dz. U. Nr 43, poz. 238, Nr 72, poz. 429 i z 1990 r. Nr 40, poz. 231), które
zostały uchylone rozporządzeniem Ministra Finansów z 15 stycznia 1991 r. w
sprawie zasad prowadzenia rachunkowości (Dz. U. Nr 10, poz. 35), a zatem
przepisy zamieszczone w akcie o podustawowym charakterze (por. Tadeusz
Sojka-Kodeks Handlowy, Komentarz według Maurycego Allerhanda i
orzecznictwo Sądu Najwyższego, Zielona Góra 1994 str. 170). Do czasu
określonego w akcie oskarżenia zakres podmiotowy tego obowiązku nie został
ustawowo określony. Z kolei w przypadku podmiotów gospodarczych
zobowiązanych do prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów,
zakres podmiotowy tego obowiązku został określony w rozporządzeniu Ministra
Finansów z dnia 15 grudnia 1992 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi
przychodów i rozchodów (Dz. U. Nr 99, poz. 496). Do tej grupy podmiotów
gospodarczych co do zakresu ich odpowiedzialności karnej w trybie przepisów
karnych (art. 25 e-h) omawianej ustawy o działalności gospodarczej odniósł się
w swoim orzeczeniu z dnia 26 kwietnia 1995 r., sygn. K 11/94 Trybunał
Konstytucyjny podnosząc, że przepisy te naruszają bezwzględną wyłączność
ustawy w określaniu znamion czynów karalnych. Zdaniem składu orzekającego
w tej sprawie odniesienie toku rozumowania Trybunału Konstytucyjnego
zawartego w powyżej wskazanym orzeczeniu, w zakresie wykładni przepisów
karnych (art. 25 e-h) zamieszczonych w ustawie o działalności gospodarczej, do
podmiotów prawa handlowego, spółek z ograniczoną odpowiedzialnością,
których obowiązek prowadzenia ksiąg handlowych przed 1 stycznia 1995 r.
znajdował podstawę w przepisach o podustawowym charakterze, implikowało
twierdzenie o naruszeniu również w przypadku tych podmiotów gospodarczych
zasady określoności czynu karalnego w ustawie. Tak więc oskarżona A. K. nie
podlegała odpowiedzialności karnej na podstawie art. 25 f ustawy o działalności
gospodarczej i w tej sytuacji skazanie jej nastąpiło z rażącym naruszeniem
zasady- nullum crimen sine lege- określonej w art. 1 k.k. z 1969 r.
Podzielając zasadność zarzutu kasacji należało uchylić orzeczenia obu sądów i
uniewinnić oskarżoną od popełnienia przypisanego jej czynu.
Orzeczenie o kosztach znajduje podstawę w art. 632 pkt 2 k.p.k.
Przewodniczący: SSN (Feliks Tarnowski)
Sędziowie: SSN (Jacek Sobczak)
SO del. do SN
aw
f/ak
(Marek Pietruszyński)