Legislator Jurisprudence & Législation
IV KKN 201/96 Généré par l'IA

Supreme Court quashes criminal verdict for failure to notify defense counsel of trial date, violating right to defense.

Numéro de cause IV KKN 201/96
Autorité / Tribunal
Juridiction Pologne (PL)
Issue du litige Rejeté (Dismissed)

Synthèse Legislator

Généré par l'IA

The Supreme Court quashed the first-instance verdict and the lower court's appeal decision due to a procedural violation. The defendant's counsel was not notified of the trial date, preventing them from participating despite the defendant's consent. The court ruled that such a failure to notify constitutes a serious breach of the right to defense that could influence the judgment's outcome.

Regeste Legislator

Généré par l'IA

Art. 304 § 1 d.k.p.k.; Art. 70 § 1 pkt 2 d.k.p.k.; Art. 102 § 1, 2 k.p.k.: Failure to notify defense counsel of the trial date constitutes a fundamental procedural violation that may affect the verdict and warrants quashing the judgment.

Mots-clés

Généré par l'IA
right to defense notification of trial procedural violation criminal appeal quashing of verdict defense counsel participation fair trial rights

Dispositions légales citées

Généré par l'IA
Art. 304 § 1 d.k.p.k.
obrazę art. 304 § 1 d. kpk polegającą na zaniechaniu powiadomienia obrońcy
Art. 70 § 1 pkt 2 d.k.p.k.
zachodziła przesłanka z art. 70 § 1 pkt 2 d.
Art. 102 § 1 k.p.k.
obowiązujący w tym czasie przepis art. 102 d.
Art. 102 § 2 k.p.k.
obowiązujący w tym czasie przepis art. 102 d.

Jurisprudence citée

Généré par l'IA
III KKN 312/96
17 września 1997 r. III KKN 312/96 (Prok. i Pr./ 1998/3/13). Odnosząc się

Vous souhaitez savoir comment cet arrêt s'applique à votre dossier ?

Analysez cette décision avec la législation fédérale, le droit cantonal, la doctrine et la jurisprudence subséquente dans Legislator AI.

Ouvrir dans Legislator →

Texte complet

Sygn. akt IV KKN 201/96

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 kwietnia 2001 r.

Sąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna na rozprawie w składzie

następującym:

Przewodniczący: SSN – Przemysław Kalinowski (spr.)

Sędziowie:

SN – Ewa Gaberle

SN – Tomasz Grzegorczyk

Protokolant – Ewa Sokołowska

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej – Waldemara Smardzewskiego

po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2001 r.

sprawy K. M.

oskarżonego z art. 186 § 1 d.kk

z powodu kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego

od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K.

z dnia 7 maja 1996 r., sygn. VI Ka […]

zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w M.

z dnia 31 stycznia 1996 r., sygn. II K […]

uchyla zaskarżony wyrok, a także wyrok Sadu Rejonowego w M.

z dnia 31 stycznia 1996 r. sygn. akt II K […] i sprawę przekazuje

temu ostatniemu sądowi w celu ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w M. wyrokiem z dnia 31 stycznia 1996 r. sygn. akt

II K […] uznał K. M. za winnego tego, że w okresie od grudnia 1992 r.

do grudnia 1994 r. w T. uporczywie uchylał się od obowiązku łożenia

na utrzymanie małoletnich dzieci A. i M. M., wynikającego z ustawy

oraz prawomocnych wyroków Sądu Rejonowego w M., czym naraził je

na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, tj. popełnienia

przestępstwa z art. 186 § 1 d. kk i za to na podstawie powołanego przepisu

skazał go na karę 1 roku i 3 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie

– na podstawie art. 73 § 1 i 2 d. kk oraz art. 74 § 1 d. kk - warunkowo

zawieszono na okres 3 lat próby. Ponadto, na podstawie art. 75 § 2 pkt 3 i 5 kk

zobowiązano

oskarżonego

do

łożenia

na

bieżąco

zasądzonych

rat

alimentacyjnych i podjęcia stałej pracy zarobkowej.

Powyższy wyrok został zaskarżony przez obrońcę oskarżonego, który

zarzucił rozstrzygnięciu sądu I instancji:

1. obrazę art. 304 § 1 d. kpk polegającą na zaniechaniu powiadomienia obrońcy

oskarżonego o terminie rozprawy w dniu 31 stycznia 1996 r., na której

zapadł kwestionowany wyrok, co miało wpływ na treść orzeczenia, a nadto

uniemożliwiło ustalenie, czy w sprawie w stosunku do oskarżonego nie

zachodziła przesłanka z art. 70 § 1 pkt 2 d. kpk,

2. rażącą niewspółmierność kary oraz niewłaściwe orzeczenie w pkt 3 wyroku

w części dotyczącej nałożenia obowiązku stałej pracy zarobkowej.

W oparciu o tak skonstruowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie wyroku

sądu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Wojewódzki w K. wyrokiem z dnia 7 maja 1996 r. sygn. akt

VI Ka […] zmienił zaskarżony wyrok jedynie w części dotyczącej zobowiązania

oskarżonego do podjęcia stałej pracy zarobkowej.

Orzeczenie sądu odwoławczego zostało obecnie zaskarżone kasacją

obrońcy oskarżonego. Autor kasacji powtórzył w niej zarzut obrazy art. 304 § 1

d. kpk, polegającej na braku powiadomienia go przez sąd I instancji o terminie

rozprawy głównej, co mogło mieć wpływ na treść orzeczenia oraz

uniemożliwiło ustalenie, czy w stosunku do oskarżonego

nie zachodziła

przesłanka z art. 70 § 1 pkt 2 d. kpk, „a co zatem idzie czy nie zachodzi

nieważność postępowania w sprawie po myśli art. 388 pkt 6 kpk”. Ponadto,

skarżący podniósł nieuwzględnienie powyższego zarzutu przez sąd II instancji

przy jednoczesnym wyrażeniu – przez ten sąd – błędnego poglądu, że

zaniechanie powiadomienia obrońcy oskarżonego pozbawionego wolności o

terminie rozprawy nie jest uchybieniem.

W konkluzji kasacji jej autor wniósł o uchylenie „zaskarżonego

orzeczenia w całości”.

W odpowiedzi na kasację prokurator Prokuratury Wojewódzkiej w K.

wniósł o jej uwzględnienie, uchylenie wyroków sądów obu instancji

i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w M. do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Kasacja obrońcy osk. K. M. okazała zasadna co do istoty, a jej

podstawowy zarzut, tj. brak powiadomienia obrońcy o terminie rozprawy

głównej przez sąd I instancji, zasługiwał na uwzględnienie, choć nie do końca

trafnie został określony jako naruszenie art. 304 § 1 d. kpk. W istocie bowiem

obowiązek zawiadamiania stron i innych osób uprawnionych o czasie i miejscu

przeprowadzania czynności procesowych, w których mają prawo wziąć udział

i konsekwencje

niestawiennictwa

oraz

braku

powiadomienia,

określał

obowiązujący w tym czasie przepis art. 102 d. kpk. W sposób zupełnie

jednoznaczny przepis § 2 tegoż artykułu wykluczał przeprowadzenie czynności,

jeżeli osoba uprawniona do udziału w niej nie stawiła się, a brak dowodu, że

została o niej powiadomiona.

Nie ulega też żadnej wątpliwości, że obrońca K. M. był osobą uprawnioną

do brania udziału w rozprawie głównej i obowiązkiem sądu było powiadomienie

go o jej terminie (art. 102 § 1 d. kpk w zw. z art. 304 § 1 d. kpk). Brak

potwierdzenia, że obrońca otrzymał stosowne zawiadomienie był przeszkodą do

przeprowadzenia rozprawy i rozpoznania sprawy (art. 102 § 2 d. kpk).

Przystąpienie w tej sytuacji do rozpoznawania sprawy, zwłaszcza w stosunku do

oskarżonego pozbawionego wolności w innej sprawie, wyjednanie jego zgody

na przeprowadzenie rozprawy bez udziału obrońcy i wydanie wyroku, stanowiło

rażącą obrazę w/w przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść

rozstrzygnięcia. Procedowanie tego rodzaju naruszyło także w sposób oczywisty

prawo oskarżonego do obrony poprzez uniemożliwienie korzystania z pomocy

obrońcy przed sądem I instancji. Nie do końca trafny musiał okazać się w tych

warunkach wywód zaprezentowany przez sąd odwoławczy, który odnosząc się

tego zarzutu podniesionego w apelacji uznał, że jest on nieuzasadniony, gdyż w

niniejszej sprawie nie zachodziła „okoliczność obrony obowiązkowej”, a wobec

zgody oskarżonego na prowadzenie rozprawy głównej pod nieobecność obrońcy

oraz wszechstronnego i całościowego wyjaśnienia sprawy przez sąd I instancji,

w tym zwłaszcza przyznania się oskarżonego do popełnienia zarzucanego mu

czynu i złożenia kompletnych wyjaśnień – brak obrońcy oskarżonego

na rozprawie nie mógł mieć wpływu na treść orzeczenia.

Powyższe stanowisko można podzielić jedynie w zakresie stwierdzenia

braku podstaw do odwoływania się przez skarżącego do kwestii związanych z

obroną obowiązkową. W sprawie nie występowały bowiem żadne przesłanki

pozwalające odwoływać się do dyspozycji przepisu art. 70 § 1 pkt 2 d. kpk. Dla

skutecznego skonstruowania zarzutu procesowego w tym względzie nie

wystarczy natomiast niczym nie poparte twierdzenie, iż należało sprawdzić, czy

czasem nie występują okoliczności wskazane w tym przepisie. Zaprezentowane

przez autora kasacji wywody odwołujące się do treści przepisu art. 388 pkt 6 d.

kpk i wiążące tę normę z instytucją nieważności postępowania, która w ogóle

nie istniała na gruncie kpk z 1969 r., świadczą wprost o zupełnie żenującej

nieznajomości norm obowiązującego prawa.

Nie zmienia to jednak sytuacji, gdy chodzi o prawnoprocesowe

konsekwencje głównego zarzutu kasacji, tj. braku powiadomienia obrońcy o

terminie rozprawy głównej. Zauważyć warto, że w tej akurat materii stanowisko

Sądu Najwyższego jest zupełnie jednoznaczne na przestrzeni całego okresu

obowiązywania kpk z 1969 r. Podkreślić przy tym trzeba, że ocena znaczenia tej

usterki odnosiła się zarówno do rozstrzygnięć sądów I instancji, jak i sądów

odwoławczych. Już w wyroku z 28 kwietnia 1970 r. V KRN 96/70 /OSP

1970/11/232/ Sąd Najwyższy wyraźnie stwierdził, że: „niezawiadomienie przez

sąd o terminie rozprawy rewizyjnej ustanowionego w sprawie obrońcy narusza

prawo oskarżonego do obrony (art. 102 § 1 w zw. z art. 9 kpk) i może mieć

istotny wpływ na treść orzeczenia”. Podobny pogląd – w analogicznej sytuacji –

wyrażono w wyroku z 27 maja 1987 r. V KRN 126/87 (OSNPG 1988/3/30).

Z kolei w wyroku z 29 marca 1979 r. V KRN 49/79 (OSNKW 1979/6/74)

Sąd Najwyższy nie tylko uznał, że „zaniechanie zawiadomienia obrońcy

o terminie rozprawy, tj o terminie czynności procesowej, do udziału w której był

on uprawniony, stanowi obrazę art. 102 § 1 kpk, przewidującego taki

obowiązek”, ale również podkreślił, że przeprowadzenie rozprawy w takiej

sytuacji jest niedopuszczalne, co wynika z przepisu art. 102 § 2 kpk.

Ponownie do tej kwestii Sąd Najwyższy wrócił do tej kwestii w postanowieniu z

17 września 1997 r. III KKN 312/96 (Prok. i Pr./ 1998/3/13). Odnosząc się

do zagadnień związanych z obligatoryjnym udziałem obrońcy w czynnościach

procesowych nawet jeszcze przed rozprawą, wyrażono przy okazji bardziej

generalny pogląd trafnie wskazując, że „nawet w takich sytuacjach, w których

faktyczne

dopuszczenie

strony

do

udziału

w

czynności

procesowej

pozostawione jest uznaniu organu i nie dostrzega on takiej potrzeby, to nie może

uchylić się od obowiązku zawiadomienia strony uprawnionej o terminie i

miejscu przeprowadzenia czynności”.

W świetle powyższych rozstrzygnięć, konsekwentnie traktujących brak

zawiadomienia obrońcy o terminie rozprawy jako poważne uchybienie

procesowe dotyczące podstawowego prawa, jakim jest prawo do obrony, w tym

również do korzystania z pomocy obrońcy, a w konsekwencji mogące mieć

wpływ na treść orzeczenia, trudno uznać za przekonywające twierdzenia sądu

odwoławczego w K. zaprezentowane w niniejszej sprawie. Uzyskanie zgody

oskarżonego na przeprowadzenie rozprawy, pomimo braku zawiadomienia jego

obrońcy, wszechstronność wyjaśnienia sprawy w oparciu o przyznanie się

oskarżonego do popełnienia czynu, nie eliminują uchybienia ani nie przesądzają

o braku jego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Ocena w tym zakresie musi być

bardziej rygorystyczna w układzie, kiedy oskarżony jest pozbawiony wolności

i siłą rzeczy możliwość naprawienia przez niego usterki organu procesowego

jest znikoma z uwagi na brak kontaktu z obrońcą. W tych warunkach zgoda

na prowadzenie

rozprawy

musiałaby

być

połączona

z

cofnięciem

pełnomocnictwa, gdyż faktycznie oznacza rezygnację z korzystania z pomocy

obrońcy. Inne natomiast znaczenie ma zgoda oskarżonego na przeprowadzenie

czynności bez udziału obrońcy, gdy oskarżony nie jest pozbawiony wolności,

bądź obrońca nie stawił się, ale był prawidłowo powiadomiony o terminie

czynności i nie usprawiedliwił swej nieobecności. Taka jednak sytuacja

nie zaistniała w niniejszej sprawie. Konkludując, należy wyrazić pogląd, że

przeprowadzenie całej rozprawy i wydanie wyroku w stosunku do oskarżonego

pozbawionego wolności w sytuacji, gdy zaniedbano obowiązku powiadomienia

ustanowionego przez niego obrońcy o terminie czynności, narusza zarówno

normy regulujące obowiązki organu procesowego, jak i przepisy gwarantujące

prawo do obrony, których przestrzeganie leży również w interesie wymiaru

sprawiedliwości. Uchybienie tym normom mogło wywrzeć wpływ na treść

rozstrzygnięcia w tej sprawie i dlatego należało uchylić zaskarżone orzeczenie, a

wobec

wystąpienia

przedmiotowego

uchybienia

w

postępowaniu

pierwszoinstancyjnym – także wyrok Sądu Rejonowego w M. z 31 stycznia

1996 r. sygn. akt II K […].

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd zadba o prawidłowe

powiadomienie wszystkich uczestników postępowania o przeprowadzanych

czynnościach procesowych.

Mając to wszystko na uwadze Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.

Przewodniczący: SSN (Przemysław Kalinowski)

Sędziowie: SN (Ewa Gaberle)

aw

f/es

SN (Tomasz Grzegorczyk)