Military court proceedings in IPN crimes require IPN prosecutors, not military prosecutors, per lex specialis.

POSTANOWIENIE Z DNIA 1 CZERWCA 1999 R.

( WZP 2/99 )

W sprawach o przestępstwa, o których mowa w art. 1 pkt 1 lit. a ustawy

z dnia 12 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania

Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu ( Dz. U. Nr 155, poz. 1016; zm. :

Dz. U. z 1999 r. Nr 38, poz. 360 ), funkcje oskarżyciela publicznego lub

prokuratora pełni tylko prokurator wspomnianego Instytutu Pamięci ( art. 45

ust. 2 ), co w sprawach podlegających orzecznictwu sądów wojskowych

stanowi wyjątek od ogólnej zasady, iż funkcje te pełni wyłącznie prokurator

wojskowy ( art. 657 § 2 i 3 k.p.k. ).

Przewodniczący : sędzia SN płk S. Kosmal ( sprawozdawca )

Sędziowie SN : płk M. Buliński, płk E. Matwijów

Sąd Najwyższy w sprawie Jana Ł., po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 1999 r.

przekazanego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Wojskowy Sąd Okręgowy

w P., postanowieniem z dnia 31 marca 1999 r., zagadnienia prawnego

wymagającego zasadniczej wykładni ustawy : „ Czy w postępowaniu przed

sądami wojskowymi w sprawach o zbrodnie określone w art. 1 pkt 1 lit. a

ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji

Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu ( Dz. U. Nr 155, poz. 1016 )

musi być prokurator wojskowy ? ”

p o s t a n o w i ł o d m ó w i ć p o d j ę c i a u c h w a ł y.

Uzasadnienie

Przedstawione przez Wojskowy Sąd Okręgowy w P. zagadnienie prawne

wyłoniło się w postępowaniu odwoławczym w związku z zażaleniem

wniesionym przez prokuratora na postanowienie Wojskowego Sądu

Garnizonowego w G., mocą którego zawieszono postępowanie w sprawie

Jana Ł., oskarżonego o popełnienie przestępstw określonych w art. 207 § 1 k.k.

w zw. z art. 216 § 1 i 157 § 1 w zw. z art. 2 lit. a i b ustawy z dnia 6 kwietnia

1984 r. o Głównej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu –

Instytut Pamięci Narodowej ( Dz. U. Nr 21, poz. 98 ze zm. ).

Według Wojskowego Sądu Okręgowego w P. ocena zasadności zażalenia

prokuratora nie jest możliwa bez uprzedniego wyjaśnienia wątpliwości, czy

oskarżycielem publicznym przed sądem wojskowym, w sprawach

o przestępstwa opisane w art. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r.

o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko

Narodowi Polskiemu ( Dz. U. Nr 155, poz. 1016 ), o które niewątpliwie

( wg cytowanej ustawy ) oskarżony jest Jan Ł., może być tylko prokurator

wojskowy, o czym traktuje art. 657 § 2 k.p.k., czy musi być nim prokurator

Instytutu Pamięci, o którym mowa w tejże ustawie.

Ustosunkowując się do przedstawionego przez sąd odwoławczy

zagadnienia prawnego, należy stwierdzić, iż wejście w życie ustawy z dnia

18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni

przeciwko Narodowi Polskiemu, które nastąpiło z dniem 20 stycznia 1999 r.

przesądziło w art. 45 art. 1 i 2 kompetencje prokuratorów Instytutu Pamięci do

wszczynania i prowadzenia śledztw w sprawach, o których mowa w art. 1 pkt 1

lit. a przedmiotowej ustawy, a także potwierdziło ich uprawnienia procesowe

przewidziane dla prokuratorów w kodeksie postępowania karnego.

Zważywszy, iż przepisy zawarte w ustawie z dnia 18 grudnia 1998 r.

o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko

Narodowi Polskiemu stanowią lex specialis wobec kodeksu postępowania

karnego, w tym także art. 657 § 2 k.p.k., według którego oskarżycielem

publicznym przed sądem wojskowym jest wyłącznie prokurator wojskowy,

za zasadny należy uznać pogląd, że oskarżycielami uprawnionymi do

występowania przed wszystkimi sądami, w tym także przed sądami

wojskowymi, w sprawach o przestępstwa opisane w art. 1 pkt 1 lit. a ustawy

z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej ..., są wyłącznie

prokuratorzy tego Instytutu.

Przedstawiony powyżej pogląd potwierdza dokonana ostatnio nowelizacja

cytowanej wyżej ustawy. Mianowicie ustawa z dnia 9 kwietnia 1999 r.

o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni

przeciwko Narodowi Polskiemu, ustawy o kombatantach oraz niektórych

osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz

ustawy o emerytach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz. U. Nr

38, poz. 360 ), dotychczasowy art. 45 ust. 2 uzupełniła o zdanie drugie

w brzmieniu „ Jeżeli Kodeks postępowania karnego mówi o oskarżycielu

publicznym lub prokuratorze, należy rozumieć przez to prokuratora Instytutu

Pamięci Narodowej, także w sprawach, które podlegają orzecznictwu sądów

wojskowych. ” Wynika z tego niezbicie, że tylko prokuratorzy Instytutu Pamięci

legitymowani są do występowania w roli oskarżycieli publicznych w sprawach

o przestępstwa, o których mowa w art. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 12 grudnia

1998 r. ( Dz. U. Nr 155, poz. 1016 ).

W tym stanie rzeczy, zważywszy że przedstawione przez Wojskowy Sąd

Okręgowy w P. zagadnienie prawne nie wymaga zasadniczej wykładni ustawy,

należało postanowić o odmowie podjęcia uchwały w tym przedmiocie.

Dodatkowo zauważyć należy, że występujący w niniejszej sprawie

problem udziału oskarżyciela publicznego w postępowaniu karnym, dotyczącym

przestępstw, o których mowa w art. 1 pkt 1 lit. a przedmiotowej ustawy,

w sytuacji, gdy prokuratorzy Instytutu Pamięci ( a więc prokuratorzy Głównej

Komisji i prokuratorzy oddziałowych komisji ) nie zostali jeszcze w myśl

obowiązujących przepisów powołani, należy rozpatrywać w oparciu o przepisy

przejściowe, które zostały zapisane w ustawie nowelizacyjnej z dnia 9 kwietnia

1999 r. ( Dz. U. Nr 38, poz. 360 ).