Supreme Court allows military prosecutor to continue Nazi crimes cases and act as public prosecutor until INP takes over.

POSTANOWIENIE Z DNIA 13 CZERWCA 2000 R.

( WZ 19/2000 )

W sprawach o zbrodnie, o których mowa w art. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia

18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni

przeciwko Narodowi Polskiemu ( Dz. U. Nr 155, poz. 1016 ze zm. ), wynikająca

z art. 2 ust. 4 noweli z dnia 9 kwietnia 1999 r. ( Dz. U. Nr 38, poz. 360 )

kompetencja dotychczas właściwego prokuratora do „ dalszego prowadzenia ”

postępowania wszczętego przed dniem wejścia w życie znowelizowanej ustawy

do chwili przejęcia tego postępowania przez prokuratora Instytutu Pamięci

Narodowej, uprawnia nie tylko do kontynuowania postępowania

przygotowawczego, lecz także – co się z tym łączy – do występowania w

charakterze oskarżyciela publicznego w postępowaniu przed sądami po

wniesieniu aktu oskarżenia.

Przewodniczący : Sędzia SN płk S. Kosmal ( sprawozdawca )

Sędziowie SN : płk E. Matwijów, płk M. Buliński

Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej : płk R. Szubiga

Sąd Najwyższy w sprawie Wacława K., oskarżonego o popełnienie przestępstwa

określonego w art. 26 w zw. z art. 225 § 1 k.k. z 1932 r. i innych,

po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2000 r. zażalenia prokuratora Wojskowej

Prokuratury Okręgowej w P. na postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego

w P. z dnia 24 maja 2000 r. o zawieszeniu postępowania karnego,zaskarżone postanowienie u c h y l i ł i sprawę p r z e k a z a ł

Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w P. do merytorycznego rozpoznania.

Uzasadnienie

Powołanym na wstępie postanowieniem z dnia 24 maja 2000 r. Wojskowy

Sąd Okręgowy w P. zawiesił postępowanie karne w sprawie Wacława K.

twierdząc, iż nie może się ono toczyć albowiem do obecnej chwili nie powołano

prokuratorów Głównej i Oddziałowych Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko

Narodowi Polskiemu, wchodzących w skład Instytutu Pamięci Narodowej,

zwanych dalej prokuratorami tego Instytutu, którzy wyłącznie uprawnieni są do

występowania przed sądami wojskowymi w sprawach o przestępstwo, o które

oskarżono Wacława K.

Niepowołanie wspomnianych wyżej prokuratorów stanowi zdaniem sądu

długotrwałą przeszkodę natury prawnej uniemożliwiającą prowadzenie

przedmiotowej sprawy.

Postanowienie to zaskarżył prokurator Wojskowej Prokuratury

Okręgowej w P., który powołując się na przepis art. 2 ust. 4 ustawy z dnia

9 kwietnia 1999 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej ... ( Dz. U.

Nr 38, poz. 360 ), z którego – jego zdaniem – wynika, iż prokuratorzy wojskowi

w dalszym ciągu uprawnieni są do prowadzenia postępowań w sprawach,

o które oskarżony został Wacław K., domagał się na tej podstawie uchylenia

zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy Wojskowemu Sądowi

Okręgowemu w P. do merytorycznego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje :

Zażalenie jest zasadne. Zgodzić się bowiem trzeba ze skarżącym,

iż w niniejszej sprawie nie zachodzi długotrwała przeszkoda uniemożliwiająca

prowadzenie postępowania, o jakiej mowa w art. 22 § 1 k.p.k.,

a w konsekwencji brak jest podstaw do zawieszenia postępowania karnego.

Trafny jest zwłaszcza pogląd autora zażalenia, iż za wspomnianą wyżej

przeszkodę nie można uznać niepowołania do dnia dzisiejszego prokuratorów

Instytutu Pamięci Narodowej, o których mowa w ustawie z dnia 18 grudnia

1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko

Narodowi Polskiemu ( Dz. U. Nr 155, poz. 1016 ).

Ustawa z dnia 9 kwietnia 1999 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci

Narodowej ... ( Dz. U. Nr 38, poz. 360 ) zawiera bowiem w art.. 2 przepisy

przejściowe, z których jednoznacznie wynika, iż po wejściu w życie tej ustawy

w sprawach o tzw. „ zbrodnie nazistowskie i komunistyczne ” wszczętych przed

dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy tejże ustawy, zaś czynności

procesowe dokonane według przepisów dotychczasowych są prawnie skuteczne.

Oznacza to między innymi tyle, iż sprawy o wspomniane przestępstwa

wszczęte przed wejściem w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 1999 r. o zmianie

ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej ... mogą być kontynuowane.

Z art. 2 ust. 3 i 4 cytowanej wyżej ustawy wynika dalej, iż prokuratorzy

Instytutu Pamięci Narodowej mogą przejmować do dalszego prowadzenia

śledztwa w sprawach o wspomniane zbrodnie wszczęte przed dniem wejścia

w życie ustawy nowelizacyjnej, zaś organy procesowe prowadzące sprawę

do chwili jej przejęcia przez prokuratora Instytutu Pamięci Narodowej właściwe

są do ich dalszego prowadzenia aż do chwili przejęcia.

Z drugiej strony, nie ulega wątpliwości, że prowadzenie spraw

w postępowaniu przygotowawczym przez prokuratora wiąże się z jego prawem

do wnoszenia aktu oskarżenia do właściwego sądu i występowania przed tym

sądem w charakterze oskarżyciela publicznego.

Prokurator właściwy do prowadzenia sprawy w postępowaniu

przygotowawczym właściwy jest również do występowania w sprawie

w charakterze oskarżyciela publicznego ( art. 45 § 1 k.p.k. ).

Możliwość występowania w takim charakterze daje mu uprawnienie

do wnoszenia i popierania sporządzonego przez siebie aktu oskarżenia, a zatem

i do występowania przed właściwym do rozpoznania sprawy sądem.

Odmienne rozumienie cytowanych wyżej przepisów prowadziłoby

bowiem do absurdalnego założenia, iż prokurator wojskowy uprawniony byłby

do kontynuowania postępowania przygotowawczego w sprawach o tzw.

„ zbrodnie nazistowskie i komunistyczne ”, aż do sporządzenia aktu oskarżenia

w tych sprawach i pozbawiony uprawnień wystąpienia w charakterze

oskarżyciela publicznego na rozprawie.

Mając na uwadze, iż omawiane wyżej przepisy ustawy z dnia 9 kwietnia

1999 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej ... nie zawierają

uregulowań odmiennych od art. 45 k.p.k. i nie rozróżniają uprawnień

prokuratora do prowadzenia postępowania przygotowawczego i do

uczestniczenia w procesie w charakterze oskarżyciela publicznego, uprawniony

jest pogląd, iż kompetencje innego organu do dalszego prowadzenia sprawy

o zbrodnie, o których mowa w art. 1 pkt 1 lit. „ a ” ustawy z dnia 18 grudnia

1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej ... wymienione w art. 2 ust. 4 ustawy

z dnia 9 kwietnia 1999 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej ...

dotyczą zarówno kontynuowania postępowań przygotowawczych, jak i

uczestniczenia w charakterze oskarżyciela publicznego na rozprawie do czasu

przejęcia tych spraw przez prokuratorów Instytutu Pamięci Narodowej.

Za trafnością wyrażonego wyżej poglądu przemawia dodatkowo i to,

że w myśl art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 9 kwietnia 1999 r. o zmianie ustawy o

Instytucie Pamięci Narodowej ... prokuratorzy Instytutu Pamięci Narodowej

mogą a nie muszą przejmować do dalszego prowadzenia śledztwa w sprawach

o tzw. „ zbrodnie nazistowskie i komunistyczne ” wszczęte przed dniem wejścia

w życie ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r., co oznacza iż przystąpienie

prokuratora Instytutu Pamięci Narodowej do tego rodzaju spraw jest

fakultatywne i mogą się one toczyć dalej nawet bez ich udziału.