Supreme Court quashes military court verdict for using a three-person panel instead of the mandatory single judge required by law.

WYROK Z DNIA 24 SIERPNIA 2005 R.

WK 17/05

Użyty w art. 671a k.p.k. zwrot, w myśl którego sprawę w wypadku

określonym w tym przepisie wojskowy sąd garnizonowy „rozpoznaje

jednoosobowo również na rozprawie głównej”, wyklucza w tym wypadku

możliwość jakiejkolwiek innej obsady sądu.

Przewodniczący: sędzia SN W. Błuś.

Sędziowie SN: J. B. Rychlicki, Z. Stefaniak (sprawozdawca).

Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk J.

Ciepłowski.

Sąd Najwyższy w sprawie szer. rez. Łukasza P., szer. rez. Rafała B. i szer. rez.

Dariusza M., skazanych za popełnienie przestępstwa określonego w art. 158 § 1 k.k.

i inne, po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2005 r.

kasacji na niekorzyść, wniesionej przez Naczelnego Prokuratora Wojskowego od

wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w K. z dnia 2 marca 2005 r.,

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę p r z e k a z a ł

Garnizonowemu w K. do ponownego rozpoznania.

Wojskowemu Sądowi

Uzasadnienie:

Wojskowy Prokurator Garnizonowy w K. oskarżył:

szer. rez. Łukasza P. o to, że:

1. w dniu 4 listopada 2004 r. około godz. 22 15 , na osiedlu Gwardii Ludowej w

G., chcąc aby inne osoby, a to szer. Dariusz M. i szer. Rafał B. dokonały czynu

zabronionego, nakłaniał wymienionych do wzięcia udziału w pobiciu Krzysztofa C.

i Romana W., w wyniku czego wymienieni dokonali pobicia Krzysztofa C., w ten

sposób, że uderzali pokrzywdzonego rękami w okolice twarzy i tułowia oraz kopali

go, narażając tym samym na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia, albo

nastąpienie skutku określonego w art. 156 § 1 k.k. lub 157 § 1 k.k.,

tj. o popełnienia przestępstwa określonego w art. 18 § 2 k.k. w zw. z art. 158 § 1

k.k.,

2. w dniu 4 listopada 2004 r. około godz. 22 15 , na Osiedlu Gwardii Ludowej w

G., naruszył nietykalność cielesną Romana W. w ten sposób, że uderzył

pokrzywdzonego pięścią w brzuch oraz odepchnął go rękami, w wyniku czego

pokrzywdzony wpadł na szybę wystawową sklepu powodując jej potłuczenie,

tj. o popełnienie przestępstwa określonego w art. 217 § 1 k.k.;

szer. rez. Rafała B. oraz szer. rez. Dariusza M. o to, że: w dniu 4 listopada 2004

r. około godz. 22 15 , na Osiedlu Gwardii Ludowej w G., działając wspólnie i w

porozumieniu wzięli udział w pobiciu Krzysztofa C. w ten sposób, że uderzali

wymienionego pięściami w okolice głowy i tułowia oraz kopali go, przez co narazili

pokrzywdzonego na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo nastąpienie

skutku określonego w art. 156 § 1 k.k. lub 157 § 1 k.k.,

tj. o popełnienie przestępstwa określonego w art. 158 § 1 k.k.,

przy czym, wnosząc akt oskarżenia prokurator wskazał, że wszyscy oskarżeni

pozostają na wolności.

Zarządzeniem z dnia 31 grudnia 2004 r. Prezes Wojskowego Sądu

Garnizonowego w K. wyznaczył termin rozprawy głównej w sprawie ww.

oskarżonych oraz określił skład sądzący – w osobach jednego sędziego i dwóch

ławników.

Zgodnie z tym zarządzeniem przeprowadzono rozprawę i w dniu 2 marca 2005 r.

Wojskowy Sąd Garnizonowy w K. wydał wyrok, w którym orzekł, że uznaje

„oskarżonych szeregowych rezerwy Łukasza P., Rafała B. i Dariusza M. za

winnych popełnienia zarzucanych im czynów określonych w art. 18 § 2 k.k. w zw. z

art. 158 § 1 k.k. i art. 217 § 1 k.k. odnośnie do oskarżonego szer. rez. Łukasza P. i w

art. 158 § 1 k.k. odnośnie do oskarżonych Rafała B. i Dariusza M.” i za to skazał

ich:

– szer. Łukasza P. za czyn pierwszy na podstawie art. 158 § 1 k.k. na karę 6

miesięcy pozbawienia wolności, zaś za czyn drugi na podstawie art. 217 § 1 k.k. na

karę 3 miesięcy pozbawienia wolności i jednocześnie w miejsce wymierzonych kar

jednostkowych orzekł karę łączną 8 miesięcy pozbawienia wolności, której

wykonanie warunkowo zawiesił na okres próby 2 lat, a ponadto zobowiązał go do

przeproszenia w formie pisemej pokrzywdzonych Krzysztofa C. oraz Romana W.,

w terminie miesiąca od daty uprawomocnienia się wyroku, a także do

powstrzymywania się od nadużywania alkoholu w okresie próby;

– szer. rez. Rafała B. i szer. rez. Dariusza M., każdego na podstawie art. 158 § 1

k.k. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej

wykonania na okres próby 2 lat oraz obowiązku przeproszenia w formie pisemnej

Krzysztofa C. w terminie miesiąca od daty uprawomocnienia się wyroku i

powstrzymywania się od nadużywania alkoholu w okresie próby.

Powyższy wyrok uprawomocnił się z dniem 10 marca 2005 r., gdyż żadna ze

stron nie wniosła środka odwoławczego.

W dniu 21 lipca 2005 r. Naczelny Prokurator Wojskowy wniósł na niekorzyść

wszystkich skazanych kasację, w której zarzucił „uchybienie w postaci

bezwzględnej przyczyny odwoławczej, określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.,

polegającej na procedowaniu oraz wydaniu wyroku przez sąd nienależycie

obsadzony, gdyż orzekający w składzie ławniczym, podczas gdy do orzekania w

niniejszej sprawie właściwy był wyłącznie skład jednoosobowy, gdyż oskarżonym

zarzucono popełnienie przestępstw zagrożonych karą pozbawienia wolności

nieprzekraczającą 5 lat oraz pozostawali oni na wolności” i w związku z tym wniósł

o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojskowemu

Sądowi Garnizonowemu w G. do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja Naczelnego Prokuratora Wojskowego jest zasadna i to w stopniu

oczywistym. Podniesiony w niej problem obsady sądu ma w praktyce orzeczniczej

praworządnościowe znaczenie. W licznych orzeczeniach Sąd Najwyższy

wskazywał, że nienależyta obsada sądu zachodzi wtedy, gdy skład sądu

orzekającego w konkretnej sprawie jest różny od tego, który jest przewidziany w

ustawie do rozpoznania spraw określonej kategorii, w sądzie danego szczebla i w

określonym trybie. Innymi słowy – jeżeli w ustawie przewidziano wyłącznie jako

właściwy jeden skład sądu, to w takim przypadku wszelkie inne składy sądu, które

nie mogą być wyznaczone na podstawie ustawy, są oczywiście niewłaściwe. W

takim wypadku (gdy sąd był nienależycie obsadzony) art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

nakazuje bezwzględne uchylenie zaskarżonego orzeczenia i to niezależnie od granic

zaskarżenia, podniesionych zarzutów oraz wpływu uchybienia na treść orzeczenia.

Z punktu widzenia tego przepisu jest obojętne, czy owa „nienależytość” wyrażała

się w tym, że sąd orzekał w składzie większym niż wymagany ustawą, czyli niejako

„lepszym”, czy też w składzie mniejszym niż wymagany ustawowo – tj. niejako

„gorszym”.

Wprowadzając w art. 1 pkt 244 ustawy z dnia 10 stycznia 2003 r. o zmianie

ustawy – Kodeks postępowania karnego, ustawy Przepisy wprowadzające Kodeks

postępowania karnego, ustawy o świadku koronnym oraz ustawy o ochronie

informacji niejawnych (Dz.U. Nr 17, poz. 155) z dniem 1 lipca 2003 r. nowy

przepis – art. 671a k.p.k. ustawodawca nakazał wojskowemu sądowi

garnizonowemu rozpoznawać jednoosobowo, również na rozprawie głównej,

sprawy o przestępstwa zagrożone karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 5

lat lub karą łagodniejszą, jeżeli oskarżony pozostaje na wolności. W ten sposób

ustanowiony został wyjątek od ogólnej zasady wyrażonej w art. 28 § 1 k.p.k., że na

rozprawie głównej sąd orzeka w składzie jednego sędziego i dwóch ławników.

Zwrot „rozpoznaje jednoosobowo również na rozprawie głównej” jest

stwierdzeniem kategorycznym i wykluczającym jakąkolwiek alternatywę.

Tak więc, w sytuacji, gdy do wojskowego sądu garnizonowego wpływa sprawa o

przestępstwo zagrożone karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 5 lat lub karą

łagodniejszą, jeżeli oskarżony pozostaje na wolności, to prezes tego sądu, w

pisemnym zarządzeniu o wyznaczeniu rozprawy głównej, musi wyznaczyć, jako

jedynie właściwą do jej rozpoznania, jednoosobową obsadę sądu.

W tej sprawie tak jednak nie uczyniono, bo mimo że oskarżeni Łukasz P., Rafał

B. i Dariusz M. pozostawali na wolności, a zarzucono im popełnienie czynów, z

których każdy był zagrożony karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 5 lat lub

karą łagodniejszą – prezes sądu, zarządzeniem z dnia 31 grudnia 2004 r. wyznaczył

trzyosobowy skład sądu (sędziego i dwóch ławników) i sąd ten, w tym

nienależytym składzie, bo nie jednoosobowo, składzie wydał w dniu 2 marca 2005

r. orzeczenie.

W tym stanie rzeczy, zaistnienie okoliczności, o której mowa w art. 439 § 1

k.p.k., powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego kasacją wyroku, jako

orzeczenia wydanego przez sąd nienależycie obsadzony i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania.