Supreme Court dismisses cassation appeal claiming apparent legal inconsistencies regarding joint property division. The court finds no actual divergence in case law. The appeal is rejected because the cited legal inconsistencies are not real.

Sygn. akt III CSK 59/15 POSTANOWIENIE Dnia 17 czerwca 2015 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jacek Gudowski w sprawie z wniosku E. S. ‎przy uczestnictwie W. S. ‎o podział majątku wspólnego,‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 czerwca 2015 r.,‎na skutek skargi kasacyjnej uczestnika od postanowienia Sądu Okręgowego w Nowym Sączu‎z dnia 14 listopada 2014 r., sygn. akt III Ca 198/12, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 14 listopada 2014 r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu w sprawie o podział majątku wspólnego zmienił zaskarżone postanowienie Sądu Rejonowego w Nowym Targu z dnia 2 grudnia 2011 r., w ten sposób, że po skorygowaniu składu majątku wspólnego, dokonał jego podziału, przyznając uczestnikom szczegółowo wymienione ruchomości – w tym urządzenia i sprzęty domowe oraz elementy lokalu gastronomicznego i sklepu – oraz zasądzając od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni kwotę 642 543 zł tytułem dopłaty i rozliczenia pożytków.Uczestnik zaskarżył to postanowienie skargę kasacyjną, wskazując na występujące w sprawie – powodujące rozbieżności w orzecznictwie – istotne zagadnienie prawne dotyczące przedsiębiorstwa jako przedmiotu podziału majątku wspólnego, a w szczególności tego, czy ono jest przedmiotem podziału, czy też tworzące je składniki.

Wskazał także na potrzebę wykładni art. 684 w związku z art. 567 § 3 k.p.c., powstaje bowiem pytanie, czy gdy przedmiotem podziału jest przedsiębiorstwo, należy uwzględniać obciążenia zmieniające wartość poszczególnych jego składników. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Przyczyną kasacyjną w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. jest potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów. Przez tę rozbieżność należy rozumieć brak zgodności rozstrzygnięć w sprawach o takich samych lub bardzo podobnych stanach faktycznych, w których mają zastosowanie te same przepisy, wykładane lub stosowane w sposób prowadzący do odmiennych – zróżnicowanych albo sprzecznych – orzeczeń albo decyzji procesowych.

Jest zatem oczywiste, że rozbieżności tej nie ma w sytuacji, w której sądy wysnuwają odmienne wnioski prawne, a następnie wydają różne orzeczenia w sprawach o różnym podłożu faktycznym, przy braku tożsamych lub bardzo zbliżonych ustaleń faktycznych albo przy zasadniczo innych żądaniach i zarzutach stron. Nie należy więc zrównywać wielokierunkowości stosowania prawa w niejednakowych stanach faktycznych oraz różnorodności orzecznictwa – naturalnej i uzasadnionej – z rozbieżnością orzecznictwa, zasadniczo niepożądaną i wymagającą krytycznej oceny oraz ewentualnej eliminacji.

Zapobieganie rozbieżności orzecznictwa i jej eliminowanie jest zresztą jednym z podstawowych zadań Sądu Najwyższego (art. 183 ust. 1 Konstytucji oraz art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym, jedn. tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 499 ze zm.).Nie może być mowy o rozbieżności w orzecznictwie także wtedy, gdy wprawdzie w pewnej fazie stosowania jakiegoś przepisu przez sądy, a zwłaszcza przez Sąd Najwyższy, doszło do rozchwiania wykładni albo wyraźnych różnic jurysdykcyjnych poświadczonych odmiennymi rozstrzygnięciami, jednak następnie – po wyjaśnieniu występujących kontrowersji i uzgodnieniu stanowisk – ugruntowany został pogląd, który uzyskał przewagę i ukształtował wykładnię oraz oparte na niej orzecznictwo, niewykazujące już później odchyleń (por. uzasadnienie postanowienia składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2014 r., III CZP 2/14, OSNC 2014, nr 12, poz. 124).

Inaczej mówiąc, powoływanie się na rozbieżność w orzecznictwie sądów jako przyczynę kasacyjną określoną w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. nie może dotyczyć rozbieżności, która została już usunięta przez ukształtowanie się wyraźnej, umocnionej i stabilnej linii orzeczniczej. Występująca współcześnie łatwość dostępu do orzeczeń sądów – w tym zwłaszcza Sądu Najwyższego – umożliwia czerpanie z całego bieżącego, a w dużej mierze także przeszłego dorobku judykacyjnego, a więc sięganie do orzeczeń wydawanych w różnym czasie, w rozmaitych sprawach, osadzonych w różnorodnych stanach faktycznych oraz wypełnionych różnymi zdarzeniami procesowymi.

Stwarza to dodatkową pokusę do powoływania się w skardze kasacyjnej na rozbieżności pozorne, nierzeczywiste i w danym wypadku niemiarodajne, będące wielokrotnie tylko różnorodnością, odzwierciedlającą bogactwo i niuanse stanów faktycznych, a także zróżnicowanie podmiotowe stron. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania opartego na przyczynie przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. nie jest więc wystarczające przytoczenie spraw i oznaczających je sygnatur bez wykazania, że rozbieżność w orzecznictwie rzeczywiście występuje, że jest istotna i że wyraża się odmiennością rozstrzygnięć wydanych w takich samych lub bardzo podobnych okolicznościach faktycznych i prawnych.

Nie jest w szczególności wystarczające przytoczenie samych, oderwanych od uzasadnienia tez orzeczeń Sądu Najwyższego, współcześnie często zresztą niebędących tezami urzędowymi. Wielokrotnie stanowią one dowolną, a niekiedy błędną i mylącą interpretację prawa (wydanego przeczenia), dokonaną przez redaktorów baz orzecznictwa albo inne osoby zajmujące się upowszechnianiem judykatury.Przechodząc do skargi kasacyjnej uczestnika, należy stwierdzić, że kwalifikacja zespołu składników majątkowych – rzeczy i praw – jako przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 k.c. zależy od okoliczności konkretnego przypadku; od stanu faktycznego sprawy, ustaleń oraz ich oceny dokonanej przez sąd.

Należy podkreślić, że czynnikiem konstytuującym przedsiębiorstwo w znaczeniu przedmiotowym jest występowanie elementu organizacji oraz funkcjonalnego powiązania jego składników umożliwiających traktowanie ich jako określoną całość (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2009 r., II CSK 215/09, nie publ.). Sąd Okręgowy po dokonaniu odpowiednich ustaleń i ocenie okoliczności sprawy stwierdził, że przedmiotem podziału nie jest przedsiębiorstwo jako zorganizowany zespół elementów, lecz poszczególne przedmioty, o określonej wartości, przydatności i funkcjonalności.

Wśród rozważań Sądu Okręgowego na czoło wysuwa się także stwierdzenie, że uczestnik nie powoływał się w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji na prowadzenie przez małżonków przedsiębiorstwa ufundowanego na ich majątku wspólnym ani nie twierdził, iż posiadał przedsiębiorstwo, którego składniki nie podlegają rozliczeniu w niniejszej sprawie. Skoro więc uznanie składników majątkowych za przedsiębiorstwo zależy od okoliczności konkretnej sprawy, to chybione jest powoływanie się przez skarżącego na rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego, ze wskazaniem, że w określonych sprawach obejmuje się podziałem majątku wspólnego przedsiębiorstwo jako całość, a w innych sprawach przedmiotem podziału są poszczególne, konkretne składniki majątkowe.

Orzeczenia, w których inaczej ujęto kwestię przynależności przedsiębiorstwa do majątku wspólnego, zostały wydane w różnych stanach faktycznych, więc o rozbieżności w orzecznictwie lub o odmienności wykładni nie może być mowy.To samo dotyczy drugiej przyczyny kasacyjnej koncentrującej się wokół art. 684 w związku z art. 567 § 3 k.p.c. Skarżący także w tym wypadku powołał się na rozbieżność orzecznictwa, utożsamił jednak dwie odrębne kwestie, które nie mogą być ujmowane łącznie. Jest oczywiste – i dawno w judykaturze ustalone – że przedmiotem podziału majątku wspólnego są tylko aktywa, w związku z czym sąd nie ustala długów ani nie orzeka o obowiązku ich spłaty, chyba że zostały w czasie trwania wspólności spłacone; wtedy uwzględnia je w rozliczeniu między stronami (np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 1972 r., III CRN 477/71, OSPiKA 1972, nr 9, poz. 174, i z dnia 9 września 1976 r., III CRN 83/76, OSPiKA 1977, nr 9, poz. 157, a także postanowienie składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 1978 r., III CRN 194/78, OSNCP 1979, nr 11, poz. 207; por. także postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 26 września 1968 r., III CRN 209/68, OSNCP 1969, nr 6, poz. 112, z dnia 26 stycznia 1972 r., III CRN 477/71, OSPiKA 1972, nr 9, poz. 174, oraz z dnia 20 września 2000 r., I CKN 295/00, OSNC 2001, nr 2, poz. 32).

Czym innym jest natomiast oszacowanie wartości poszczególnych składników majątkowych; przy ustalaniu ich wartości uwzględnia się wszelkie obciążenia oraz ograniczenia w zakresie eksploatacji. W tym zakresie judykatura również jest od dawna jednolita i ugruntowana (por. np. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2008 r., III CZP 58/08, OSNC 2009, nr 7-8, poz. 99, postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2000 r., II CKN 611/99, „Monitor Prawniczy” 2001, nr 2, s. 93, z dnia 21 stycznia 2010 r., I CSK 205/09, „Rodzina i Prawo” 2011, nr 19, s. 92, i z dnia 26 października 2011 r., I CSK 41/11, „Izba Cywilna” 2012, nr 10, s. 37, a także wyroki Sądu Najwyższego z dnia 2 kwietnia 2003 r., III RN 55/02, OSP 2005, nr 3, poz. 32, i z dnia 21 marca 2013 r., II CSK 414/12, nie publ.) Rozbieżność, na którą powołał się w niniejszej sprawie uczestnik, jest zatem pozorna, a w istocie oznacza wyłącznie różnorodność orzeczeń powodowaną rozmaitością spraw, bogactwem występujących w nich stanów faktycznych oraz dokonywanych przez sąd ustaleń.

Z tych względów, skoro wskazane przez skarżącego przyczyny kasacyjne nie występują, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.).