Supreme Court allows appeal against administrative jurisdiction error in private contract dispute.

Απόφαση 998 / 2015 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 998/2015

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2’ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δήμητρα Παπαντωνοπούλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Χρυσόστομο Ευαγγέλου, Κωνσταντίνο Τσόλα, Ευφημία Λαμπροπούλου και Εμμανουήλ Κλαδογένης, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 10 Νοεμβρίου 2014, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: εταιρείας με την επωνυμία "MANSEY FINANCIAL SA" που εδρεύει στην ... των Βρετανικών Παρθένων Νήσων και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Πάρι-Δημήτριο Καραμήτσιο. Της αναιρεσιβλήτου: Ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΛΙΜΕΝΟΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΑΕ" που εδρεύει στον … και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τους πληρεξούσιους δικηγόρους Ανδρέα Μαμαγκάκη και Χρήστο Πλέγκα.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 6-9-2010 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Πειραιώς. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2966/2011 του ίδιου Δικαστηρίου που κήρυξε εαυτό αναρμόδιο και παρέπεμψε την υπόθεση στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Πειραιά, 4142/2012 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Πειραιά και 679/2013 του Εφετείου Πειραιά. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 26-2-2014 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Εμμανουήλ Κλαδογένης, ανέγνωσε την από 30-10-2014 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την αναίρεση της προσβαλλομένης αποφάσεως κατά παραδοχήν του μοναδικού λόγου αναιρέσεως. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, οι πληρεξούσιοι της αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 559 αρ. 14 Κ.Πολ.Δ. ιδρύεται λόγος αναιρέσεως, αν το δικαστήριο, παρά τον νόμο κήρυξε ή δεν κήρυξε ακυρότητα, έκπτωση από το δικαίωμα ή απαράδεκτο. Εξ άλλου, το άρθρο 94 του Συντάγματος ορίζει στην παράγραφο 1, ότι η εκδίκαση των διοικητικών διαφορών ουσίας ανήκει στα υφιστάμενα τακτικά διοικητικά δικαστήρια και στην παράγραφο 2, ότι στα πολιτικά δικαστήρια υπάγονται όλες οι ιδιωτικές διαφορές.

Σε εφαρμογή των παραπάνω συνταγματικών ορισμών, σύμφωνα με τα άρθρα 1 και 9 του ν. 1406/1983, όλες οι διοικητικές διαφορές ουσίας, υπάγονται από 11-6-1985 στην δικαιοδοσία των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων, ενώ κατά την διάταξη του άρθρου 1 Κ.Πολ.Δ., οι διαφορές του ιδιωτικού δικαίου, ανήκουν στη δικαιοδοσία των τακτικών πολιτικών δικαστηρίων.

Από τις διατάξεις αυτές συνάγεται, ότι, προκειμένου για έννομη σχέση δημοσίου δικαίου, ως προς την οποία έχει καθιερωθεί, από τον νόμο, δικαιοδοσία των διοικητικών δικαστηρίων αποκλείουσα την ανάμειξη των πολιτικών δικαστηρίων, δεν είναι δυνατή η έγερση ενώπιον των τελευταίων αγωγής. Αντίθετα, υπάρχει δικαιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων, όταν υπάρχει σχέση ιδιωτικού δικαίου (ΑΕΔ 10/1993).

Με το άρθρο 1 παρ.2 του ιδίου νόμου 1406/1983, υπήχθησαν στη δικαιοδοσία των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων, πλην άλλων και οι διαφορές που αναφύονται κατά την εφαρμογή της νομοθεσίας των διοικητικών συμβάσεων (εδ.1), δηλαδή εκείνες οι διαφορές που προέρχονται από διοικητική σύμβαση και ανάγονται στο κύρος, την ερμηνεία και την εκτέλεση αυτής ή σε οποιαδήποτε παρεπόμενη από την σύμβαση αυτή αξίωση.

Είναι δε η σύμβαση διοικητική, αν ένα από τα συμβαλλόμενα μέρη είναι το Ελληνικό Δημόσιο ή Ν.Π.Δ.Δ. και με την σύναψη της σύμβασης επιδιώκεται η ικανοποίηση σκοπού, τον οποίο ο νόμος ανάγει σε δημόσιο σκοπό, το δε Ελληνικό Δημόσιο ή Ν.Π.Δ.Δ., είτε με βάση το κανονιστικό καθεστώς που διέπει την σύμβαση, είτε με βάση ρήτρες που προβλέπονται κανονιστικά και έχουν περιληφθεί στη σύμβαση και αποκλίνουν από το κοινό δίκαιο, βρίσκεται, χάριν του εν λόγω σκοπού, σε υπερέχουσα θέση απέναντι στο αντισυμβαλλόμενο μέρος, δηλαδή σε θέση μη προσιδιάζουσα στον, με βάση τις διατάξεις του ιδιωτικού δικαίου, συναπτόμενο συμβατικό δεσμό.

Συμβάσεις, οι οποίες δεν συγκεντρώνουν τα γνωρίσματα αυτά, είναι ιδιωτικές και οι διαφορές από αυτές υπάγονται στα πολιτικά δικαστήρια (Α.Ε.Δ.4/2012, Ολ. Α.Π. 7/2001). Περαιτέρω, το νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου με την επωνυμία "Οργανισμός Λιμένος Πειραιώς", που ιδρύθηκε με το ν. 4748/1930 και αναμορφώθηκε με τον α.ν. 1559/1950, που κυρώθηκε με το ν. 1630/1951, μετετράπη με το άρθρο πρώτο (παρ.1) του ν. 2688/1999 σε ανώνυμη εταιρία με την επωνυμία "Οργανισμός Λιμένος Πειραιώς Ανώνυμη Εταιρία" και διακριτικό τίτλο "ΟΛΠ ΑΕ".

Σύμφωνα με την ίδια διάταξη "Η ΟΛΠ ΑΕ είναι ανώνυμη εταιρία κοινής ωφέλειας με σκοπό την εξυπηρέτηση του δημόσιου συμφέροντος, λειτουργεί κατά τους κανόνες της ιδιωτικής οικονομίας, απολαμβάνει διοικητικής και οικονομικής αυτοτέλειας, τελεί υπό την εποπτεία του Υπουργού Εμπορικής Ναυτιλίας και διέπεται από τον παρόντα νόμο και τον Κ.Ν.2190/1920 και συμπληρωματικά από τις διατάξεις του Ν.2414/1996, καθώς και του Α.Ν.. 1559/1950, όπως κάθε φορά ισχύουν".

Κατά την παρ. 2 του ιδίου άρθρου "Όλη η κινητή και ακίνητη περιουσία του μετατρεπόμενου νομικού προσώπου περιέρχεται στην εταιρία ΟΛΠ ΑΕ, η οποία υπεισέρχεται αυτοδικαίως σε όλα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του ...". Εξ άλλου, στο καταστατικό της ΟΛΠ ΑΕ, που περιλαμβάνεται στο άρθρο τρίτο του ως άνω νόμου ορίζονται, μεταξύ άλλων, τα εξής: "Άρθρο 3. 1.

Σκοπός της Εταιρίας είναι η διοίκηση και η εκμετάλλευση του Λιμένος Πειραιώς ή και άλλων λιμένων. ... Στο σκοπό της Εταιρίας περιλαμβάνονται ιδίως: Η παροχή υπηρεσιών ελλιμενισμού των πλοίων και διακίνησης φορτίων και επιβατών από και προς τον Λιμένα, β. Η εγκατάσταση, οργάνωση και εκμετάλλευση κάθε είδους λιμενικής υποδομής.

γ. Η ανάληψη κάθε δραστηριότητας που έχει σχέση με το λιμενικό έργο, καθώς και κάθε άλλης εμπορικής, βιομηχανικής, πετρελαϊκής και επιχειρηματικής δραστηριότητας, συμπεριλαμβανομένων ιδίως της τουριστικής, της πολιτιστικής, της αλιευτικής και του σχεδιασμού και οργάνωσης λιμενικών εξυπηρετήσεων, δ.

Κάθε άλλη αρμοδιότητα που είχε ανατεθεί στον Οργανισμό Λιμένος Πειραιώς, ως νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου. 2. ...", "Άρθρο 6. 1. Το μετοχικό κεφάλαιο της Εταιρίας ... αναλαμβάνεται και καλύπτεται εξ ολοκλήρου από το Ελληνικό Δημόσιο και διαιρείται σε μετοχές, ... Οι μετοχές της Εταιρίας είναι ονομαστικές. 2.

Οι μετοχές της Εταιρίας μπορεί να εισαχθούν προς διαπραγμάτευση στο Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών ή και σε οποιοδήποτε διεθνώς αναγνωρισμένο Χρηματιστήριο Αξιών με απόφαση της γενικής Συνέλευσης των μετόχων, με την προϋπόθεση ότι το ποσοστό συμμετοχής του Ελληνικού Δημοσίου στο μετοχικό κεφάλαιο της Εταιρίας παραμένει τουλάχιστον 51%", "Άρθρο 8. 1.

Όργανα της Εταιρίας είναι τα όργανα Διοίκησης, η Γενική Συνέλευση και οι Ελεγκτές. 2.’ Οργανα Διοίκησης της Εταιρίας είναι: α. το Διοικητικό Συμβούλιο, β. ο Διευθύνων Σύμβουλος, γ. το Συμβούλιο Διεύθυνσης", "Άρθρο 9. 1. (όπως αντικαταστάθηκε κατά το εδάφιο α’ με την παρ.6 του άρθρου τριακοστού πρώτου του Ν.2932/2001).

Το Διοικητικό Συμβούλιο είναι εντεκαμελές και αποτελείται από: α) Πέντε εκπροσώπους του Δημοσίου μεταξύ των οποίων ο Πρόεδρος και ο Διευθύνων Σύμβουλος. Οι εκπρόσωποι του Δημοσίου ορίζονται με κοινή απόφαση των Υπουργών Εθνικής Οικονομίας και Εμπορικής Ναυτιλίας, β) Δύο εκπροσώπους των εργαζομένων στην Εταιρία ...

γ) Ένα μέλος υποδεικνυόμενο από την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΟΚΕ) ... δ. Έναν εκπρόσωπο του Δήμου της έδρας της Εταιρίας ε) Δύο εκπροσώπους των μετόχων ...". Στη συνέχεια, με το άρθρο τριακοστό πέμπτο του ν. 2932/2001 ορίσθηκε ότι "1. Με σύμβαση που συνάπτεται μεταξύ αφ’ ενός μεν του Ελληνικού Δημοσίου ...

και αφ’ ετέρου της ανωνύμου εταιρείας με την επωνυμία "Οργανισμός Λιμένος Πειραιώς Ανώνυμη Εταιρία (Ο.Λ.Π. Α.Ε.)" παραχωρείται στη δεύτερη το δικαίωμα χρήσης και εκμετάλλευσης των γηπέδων, κτιρίων και άλλων εγκαταστάσεων που βρίσκονται εντός της Λιμενικής Ζώνης του Λιμένα Πειραιώς...", ακολούθως δε υπεγράφη η από 13.2.2002 σύμβαση μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και της ΟΛΠ ΑΕ, με την οποία παραχωρήθηκε στην τελευταία το αποκλειστικό δικαίωμα χρήσεως και εκμεταλλεύσεως των γηπέδων, κτιρίων και εγκαταστάσεων της χερσαίας λιμενικής ζώνης του Λιμένος Πειραιώς και προσδιορίσθηκαν οι ειδικότεροι όροι της παραχωρήσεως αυτής και οι αντίστοιχες υποχρεώσεις των μερών.

Σύμφωνα με την σύμβαση (άρθρο 3), το δικαίωμα χρήσεως και εκμεταλλεύσεως περιλαμβάνει την δυνατότητα αξιοποιήσεως των παραχωρουμένων για την παροχή με αντάλλαγμα λιμενικών υπηρεσιών και εξυπηρετήσεων σε χρήστες του λιμένα, την προσωρινή παραχώρηση επ’ ανταλλάγματι της χρήσεως χώρων και την πραγματοποίηση επενδύσεων κεφαλαίου, της Ο.Λ.Π.

ή τρίτων, σε κτίρια και εγκαταστάσεις πάσης φύσεως με σκοπό την υποστήριξη νέων δραστηριοτήτων ή την επέκταση υφισταμένων υπό την προϋπόθεση ότι "εξυπηρετούν άμεσα την παροχή λιμενικών υπηρεσιών και εξυπηρετήσεων". Η ως άνω σύμβαση κυρώθηκε με το άρθρο πρώτο του ν. 3654/2008.

Στην προκειμένη περίπτωση, η ενάγουσα (ήδη αναιρεσείουσα) εκθέτει στην αγωγή της τα ακόλουθα: Ως πλοιοκτήτρια του υπό ξένη σημαία δεξαμενοπλοίου "...", την 19-2-2010 υπέβαλε μέσω του ναυτικού πράκτορά της αίτηση προς την εναγόμενη (ήδη αναιρεσίβλητη) εταιρία για την διάθεση επισκευαστικού χώρου, προκειμένου να εκτελέσει στο πλοίο επισκευαστικές εργασίες.

Η εναγομένη δέχθηκε την αίτηση, καθόρισε την θέση πρυμνοδετήσεως του πλοίου στο βόρειο τμήμα της χερσονήσου ... ή για την μίσθωση αυτή η ενάγουσα κατέβαλε ως μίσθωμα το συνολικό ποσόν των 5.285,62 ευρώ. Την 1-3-2010 και περί ώραν 16.00 το πλοίο κατέπλευσε και πρυμνοδέτησε στο υποδειχθέν σημείο της βόρειας ακτής της ....

Η πρόσδεση έγινε κατά τον περιγραφόμενο στην αγωγή τρόπο, σε σιδερένιες δέστρες, οι οποίες ήσαν κατασκευασμένες από οπλισμένο σκυρόδεμα (τεχνητοί ογκόλιθοι ή μπλόκια). Την επομένη ημέρα, λόγω των ισχυρών ανέμων στην περιοχή, η τρίτη από τα δεξιά τσιμεντένια βάση αποκολλήθηκε από την θέση της και έπεσε στην θάλασσα και τα επ’ αυτής συρματόσχοινα και οι κάβοι προσδέθηκαν ακολούθως στις δέστρες της υπ’ αριθ. 4 βάσεως.

Το μεσημέρι της 6-3-2010, λόγω της επικρατήσεως στην περιοχή ισχυρών ανέμων ενστάσεως έως και 9 μποφώρ, η βάρους εκατό περίπου τόνων υπ’ αριθ. 5 τσιμεντένια βάση αποκολλήθηκε από την θέση της και σύρθηκε στην θάλασσα, συμπαρασύρασα και τα προσεδεμένα στις δέστρες της συρματόσχοινα και κάβους. Από την αύξηση των ασκουμένων δυνάμεων, όλα τα προσδεδεμένα στις υπόλοιπες δέστρες συρματόσχοινα και κάβοι έσπασαν, με συνέπεια την μετατόπιση του πλοίου, το οποίο πλέον συνεκρατείτο μόνον από τις άγκυρες του και αντί να είναι καθέτως προς την ακτή, βρέθηκε στο μέσον του διαύλου ....

Ο υπεύθυνος αξιωματικός του πλοίου, αντιληφθείς τον κίνδυνο, ενημέρωσε την αρμόδια Υπηρεσία του λιμένος και εζήτησε την συνδρομή ρυμουλκών, τα οποία προσήλθαν και προσέφεραν, όπως αναλυτικώς περιγράφεται στην αγωγή, επιθαλάσσια αρωγή και προσέδεσαν ασφαλώς το πλοίο. Κατόπιν συμφωνίας, η ενάγουσα κατέβαλε στις πλοιοκτήτριες εταιρίες των ρυμουλκών, ως εύλογη αμοιβή, συνολικώς το ποσόν των 550.000 δολλαρίων Η.Π.Α., ήτοι ισόποσο των 441.066,26 ευρώ.

Ο εκμισθωθείς από την εναγομένη χώρος για την πρυμνοδέτηση του πλοίου της εναγούσης δεν ήτο κατάλληλος για τον σκοπό και την συνήθη χρήση για την οποία προορίζετο, ενώ επί πλέον η εναγομένη δεν ετήρησε την γενική υποχρέωση λήψεως μέτρων προνοίας για την πρυμνοδέτηση των πλοίων τα οποία αγκυροβολούν στον εν λόγω θαλάσσιο χώρο.

Ζητεί δε εν τέλει η ενάγουσα, να υποχρεωθεί η εναγομένη, να καταβάλει σε εκείνην ως αποζημίωση κατά τις διατάξεις περί συμβάσεως μισθώσεως, άλλως κατά τις περί αδικοπραξιών διατάξεις, το ποσόν των 441.066,26 ευρώ, το οποίο κατέβαλε εκείνη στις πλοιοκτήτριες εταιρίες των ρυμουλκών και επικουρικώς το ποσόν των 428.549,16 ευρώ.

Με τα ανωτέρω ιστορικό και αίτημα, η αγωγή, σύμφωνα με τις εκτιθέμενες στην αρχή σκέψεις, εισάγει διαφορά ιδιωτικού δικαίου, καθόσον πρόκειται για σύμβαση μισθώσεως τμήματος της χερσονήσου ... έναντι καταβολής μισθώματος με παρεπόμενη από την σύμβαση αυτήν αξίωση. Στην σύμβαση αυτή, κανείς από τους συμβληθέντες και μάλιστα ο εναγόμενος Οργανισμός δεν έχει την ιδιότητα του Δημοσίου ή του Ν.Π.Δ.Δ., ούτε το εναγόμενο Ν.Π.Ι.Δ.

ευρίσκεται σε υπερέχουσα θέση έναντι της εναγούσης, δηλαδή σε θέση μη προσιδιάζουσα στον, με βάση τις διατάξεις του ιδιωτικού δικαίου, συναπτόμενο συμβατικό δεσμό, συνεπεία ρήτρας στην σύμβαση αποκλινούσης από το κοινό δίκαιο. Επί πλέον, η εν λόγω σύμβαση είναι σχετική με τον σκοπό της συστάσεως της εναγομένης εταιρίας με την επωνυμία "ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΛΙΜΕΝΟΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Α.Ε.", που όπως ήδη αναφέρθηκε, συνίσταται στην εκμετάλλευση του λιμένος του Πειραιώς ή άλλων λιμένων, η οποία μεταξύ των άλλων, περιλαμβάνει και την εγκατάσταση, οργάνωση και εκμετάλλευση κάθε είδους λιμενικής υποδομής.

Ως εκ τούτου, αρμόδια δικαστήρια για την εκδίκαση των διαφορών, οι οποίες αναφύονται από την εν λόγω σύμβαση, είναι τα πολιτικά δικαστήρια. Το Εφετείο έκρινε με την προσβαλλομένη απόφασή του, ότι "Η παραχώρηση επισκευαστικής θέσεως και ο καθορισμός θέσεως πρυμνοδετήσεως του πλοίου .... αποτελεί ... πράξη ασκήσεως δημόσιας εξουσίας, ανεξαρτήτως του χαρακτήρος της πρώτης εναγομένης ως ν.π.ι.δ. (Α.Ε.)" και ότι εν προκειμένω υφίσταται διοικητική διαφορά υπαγομένη στην δικαιοδοσία των διοικητικών δικαστηρίων.

Ακολούθως δε, το Εφετείο απέρριψε κατ’ ουσίαν την έφεση της εκκαλούσης και επεκύρωσε την απόφαση του Πρωτοδικείου, με την οποία απερρίφθη η αγωγή της ιδίας λόγω ελλείψεως δικαιοδοσίας των πολιτικών δικαστηρίων. Με την κρίση του αυτή το Εφετείο, εφόσον αρμόδια για την εκδίκαση της παρούσης διαφοράς είναι τα πολιτικά δικαστήρια, υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθ. 14 Κ.Πολ.Δ.

και επομένως ο σχετικός μοναδικός λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως είναι βάσιμος. Ακολούθως, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο Εφετείο Πειραιώς, συντιθέμενο από άλλους δικαστές, εκτός εκείνων οι οποίοι εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση, να διαταχθεί, σύμφωνα με το άρθρο 495 παρ. 4 Κ.Πολ.Δ., η επιστροφή του παραβόλου στην καταθέσασα αυτό και να καταδικασθεί η αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσειούσης.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ’ αριθ. 679/2013 απόφαση του Εφετείου Πειραιώς.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές.

Διατάσσει την επιστροφή του παραβόλου στην καταθέσασα αυτό.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσειούσης, τα οποία ορίζει σε τρεις χιλιάδες (3.000) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 16 Δεκεμβρίου 2014.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 15 Ιουλίου 2015.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ