Ustawa z dnia 18 grudnia 1919 r. o czasie pracy w przemyśle i handlu.

Czas pracy wszystkich pracowników, zatrudnionych na mocy umowy w przemyśle, górnictwie,

handlu, komunikacji i przewozie oraz w innych zakładach pracy, choćby na zysk nie

obliczonych, a prowadzonych w sposób przemysłowy, niezależnie od tego, czy te zakłady

pracy są własnością prywatną, czy państwową, czy też organów samorządowych, wynosi

bez wliczenia przerw odpoczynkowych najwyżej 8 godzin na dobę, w sobotę 6 godzin na

dobę i nie może przekraczać 46 godzin na tydzień.

W wypadkach wyjątkowych może minister, powołany w myśl art. 19 do wykonania niniejszej

ustawy, po wysłuchaniu opinji interesowanych związków zawodowych pracowników i pracodawców,

odroczyć jej wykonanie dla pewnych kategorji pracy nie dłużej jednak, niż na przeciąg

6 miesięcy. Dalsze odroczenie w wymienionych wypadkach, jednak nie dłużej, niż na

rok, nastąpić może tylko z decyzji Rady Ministrów.

Za czas pracy uważa się liczbę godzin, przez które pracownik obowiązany jest na mocy

umowy pozostawać w zakładzie pracy lub poza nim do rozporządzenia kierownika robót.

W górnictwie czas, zużyty na zjazd i wyjazd, wlicza się w czas pracy. Regulamin wewnętrzny

kopalni winien określić wyraźnie kolejność, w jakiej zjazd i wyjazd robotników, pracujących

w górnictwie, ma się odbywać.

W handlu czas sprzedaży towarów i otwarcia sklepów, za wyjątkiem aptek i jadłodajni,

bez względu na to, czy są tam zatrudnieni pracownicy, nie może przekraczać ustalonych

w tej ustawie norm czasu pracy.

Godzinę otwierania i zamykania sklepów określi dla każdej gałęzi handlu jednolicie

dla danej miejscowości powiatowa władza samorządowa, a w miastach wyłączonych miejscowa

rada miejska po wysłuchaniu stron interesowanych.

W miejscowościach, w których nie istnieją jeszcze Urzędy Inspekcji Pracy, aż do ich

utworzenia, kompetencje, tymże urzędom w niniejszej ustawie przyznane, należą do władz

administracyjnych I instancji.

Czas pracy osób, zatrudnionych w przemyśle przewozowym, o ile tego wymagają techniczne

warunki pracy, może Minister Pracy i Opieki Społecznej w porozumieniu z Ministrem

Przemysłu i Handlu, a w zakładach pracy, podlegających bezpośrednio poszczególnym

ministerstwom, właściwy minister w porozumieniu z Ministrem Pracy i Opieki Społecznej,

po wysłuchaniu opinii związków zawodowych pracowników i pracodawców danej gałęzi,

uregulować osobnem rozporządzeniem, zastępując normy, ustalone w niniejszej ustawie

przez normy równoważne.

Wprowadzenie czasu pracy, przewidzianego w ustawie niniejszej, w zakładach, w których

dotychczas stosowany był czas dłuższy, nie może pociągać za sobą zmiejszenia zarobków.

Konieczne odstępstwa od ustalonego w art. 1, 10 i 14 czasu pracy celem wykonywania

robót, poprzedzających produkcję lub po niej następujących, oraz robót, mających na

celu pilnowanie materjałów lub zakładów pracy, jakoteż w rzemiosłach na wsi i w miasteczkach

ze względu na związek tych rzemiosł z pracą na roli, określi dla każdej kategorji

pracowników osobnem rozporządzeniem Minister Pracy i Opieki Społecznej w porozumieniu

z Ministrem Przemysłu i Handlu, a w dziedzinie pracy w rzemiosłach, wymienionych w

tym artykule, i z Ministrem Rolnictwa i Dóbr Państwowych, odnośnie zaś do zakładów

pracy, podlegających bezpośrednio poszczególnym ministerstwom - właściwy minister

w porozumieniu z Ministrem Pracy i Opieki Społecznej.

W zakładach pracy lub ich oddziałach, w których praca jest szczególnie dla zdrowia

pracowników szkodliwa, może być zarządzony czas pracy krótszy, niż wymieniony w art.

1, a to w sposób, wskazany w art. 19 niniejszej ustawy.

Przedłużenie czasu pracy jest dopuszczalne w wypadkach następujących

a)

W razie, gdy z powodu zaszłych lub grożących zakładowi pracy żywiołowych wydarzeń

lub nieszczęśliwych wypadków jest to konieczne dla zapewnienia bezpieczeństwa pracujących,

dla utrzymania w całości zakładu prący i umożliwienia dalszego jego ruchu, oraz dla

wykonania robót, których niewykonanie spowodowaćby mogło zepsucie materjałów lub urządzeń

mechanicznych, przyczem czas pracy nie może przekraczać 12 godzin na dobę, o ile nie

chodzi o akcję ratowniczą. W wypadkach tych może być czas pracy przedłużony w każdym

dniu tygodnia, nie wyłączając niedzieli, pracodawca winien jednak bezzwłocznie zgłosić

wypadek, powodujący konieczność przedłużenia czasu pracy, do właściwego Urzędu Inspekcji

Pracy.

b)

W wypadkach, spowodowanych szczególnemi udowodnionemi potrzebami zakładu pracy, może

być czas pracy przedłużony za otrzymanem poprzednio zezwoleniem Ministerstwa Pracy

i Opieki Społecznej, zaś w handlu dla celów dorocznej inwentaryzacji - za uprzedniem

zawiadomieniem Urzędu Inspekcji Pracy, przyczem ilość godzin nadliczbowych dla poszczególnego

pracownika nie może wynosić więcej, niż 120 godzin na rok i 4 godziny na dobę.

c)

W zakładach o ruchu ciągłym, o ile utrzymanie w ruchu zakładu pracy niezbędnie tego

wymaga. W takich zakładach może Minister Pracy i Opieki Społecznej w porozumieniu

z Ministrem Przemysłu i Handlu, po wysłuchaniu opinji związków zawodowych pracowników

i pracodawców, zezwolić na przedłużenie czasu pracy poszczególnych grup pracowników

przeciętnie do 56 godzin tygodniowo. Ustalony w art. 1-ym ośmiogodzinny czas pracy

na dobę może być w tych zakładach przedłużony jednego dnia w każdym tygodniu dla jednej

lub dwóch po sobie następujących zmian robotników, jednakże wówczas musi być czas

pracy w ten sposób podzielony, by każdy robotnik mógł korzystać w każdym Okresie 3-tygodniowyrn

z dwukrotnego co najmniej 24-godzinnego odpoczynku.

d)

W wypadkach, spowodowanych koniecznościami narodowemi, może być z decyzji Rady Ministrów,

ewentualnie po wysłuchaniu opinji związków zawodowych pracowników i pracodawców, wydane

rozporządzenie, dozwalające przedłużyć czas pracy w każdym dniu tygodnia, nie wyłączając

niedzieli, w poszczególnych zakładach pracy lub kategorjach tychże - za każdym razem

jednak na okres nie dłuższy, niż 3 miesięczny.

Podlegające niniejszej ustawie zakłady pracy obowiązane są prowadzić dla każdego pracownika

osobne wykazy godzin nadliczbowych z oznaczeniem należnej za nie płacy.

W zakładach o ruchu ciągłym dozwolona jest w sobotę, stała ciągła praca 8 godzin na

zmianę, jednak w tym wypadku pracownicy muszą otrzymać osobną zapłatę za 2 godziny

nadliczbowe według norm, ustalonych w art. 16.

W handlu oraz zakładach fryzjerskich i łaźniach dozwolona jest w sobotę stała normalna

praca przez 8 godzin, jednak w tym wypadku pracownicy muszą otrzymać w ciągu miesiąca

lub roku równoważną ilość wolnych od pracy i zapłaconych dni poza ustawowym urlopem.

W niedziele i dni świąteczne, ustawą oznaczone, praca w zakładach, podlegających niniejszej

ustawie, jest wzbroniona, z wyjątkiem wypadków, przewidzianych w art. 11.

Praca w niedziele i dni świąteczne jest dozwolona

a)

dla wykonywania robót koniecznych ze względu na ich użyteczność społeczną i codzienne

potrzeby ludności, a w szczególności dla utrzymania wodociągów, oświetlenia, dla czyszczenia,

przy komunikacji, w aptekach, w hotelach i jadłodajniach, w kąpielach rzecznych i

morskich oraz we wszelkich kąpielach w miejscach kuracyjnych, w zakładach, służących

opiece chorych, w teatrach i widowiskach publicznych, poza tern, nie dłużej jednak,

niż przez trzy godziny, do godziny 10 przed południem, w mleczarniach i kwiaciarniach;

b)

w zakładach o ruchu ciągłym dla wykonywania robót, które ze względu na techniczną

naturę produkcji nie mogą być wstrzymane;

c)

w wypadkach, przewidzianych w art. 6 a) i 6d);

d)

w sklepach od godziny 1-ej w południe do 6-ej wieczorem w ostatnią niedzielę przed

świętami Bożego Narodzenia i Wielkiej Nocy.

We wszystkich wypadkach stosowania pracy w niedzielę (w myśl art. 11), z wyjątkiem

przewidzianych w art. 6 a), należy poprzednio zawiadomić o tern właściwy Urząd Inspekcji

Pracy.

O ile pracownicy pracują w niedzielę dłużej niż 3 godziny - z wyjątkiem zakładów o

ruchu ciągłym - muszą otrzymać równą ilość godzin wolnych w tygodniu.

Praca nocna, to jest w czasie od godziny 9 wieczór do 5 rano, a w zakładach, pracujących

na dwie zmiany, od 10 wieczór do 4 rano jest wzbroniona, z wyjątkiem wypadków, przewidzianych

w art. 15.

Praca nocna dopuszczalna jest we wszelkich zakładach o ruchu ciągłym, nadto w innych

wypadkach, przewidzianych w art. 6 i 11 a).

Praca w godzinach nadliczbowych, przewidziana w art. 6 i 8. niniejszej ustawy, ma

być wynagradzana conajmniej 50%-ym dodatkiem do płacy normalnej. Za godziny nadliczbowe

ponad 2 godziny dziennie oraz za pracę w godzinach nadliczbowych, przypadających na

noc lub w niedziele i święta, dodatek ten ma wynosić conajmniej 100% Przy pracy akordowej

dodatki powyższe będą obliczane na podstawie płacy za czas, o ile ich umową w danym

zakładzie inaczej nie unormowano.

Najdalej po każdych 6 godzinach pracy ma nastąpić przerwa, nie krótsza niż jednogodzinna,

podczas której ruch maszyn powinien być tam, gdzie na to zezwalają techniczne warunki

pracy, wstrzymany, a pracownik wedle swej woli może opuścić miejsce pracy. W zakładach

o ruchu ciągłym oraz w tych, w których z powodu natury pracy pracownik nie może miejsca

pracy opuścić, praca może trwać bez wyżej wymienionej godzinnej przerwy; w takim razie

jednak pracownik musi otrzymać możność spożycia posiłku podczas ruchu zakładu pracy.

Przekroczenia przepisów niniejszej ustawy karane będą w drodze sądowej grzywną do

5.000 marek lub aresztem do 3 miesięcy.

Wykonanie niniejszej ustawy powierza się Ministrowi Pracy i Opieki Społecznej w porozumieniu

z Ministrem Przemysłu i Handlu odnośnie zaś do zakładów pracy, podlegających bezpośrednio

poszczególnym Ministerstwom, powierza się wykonanie ustawy właściwemu ministrowi w

porozumieniu z Ministrem Pracy i Opieki Społecznej.

Ustawa niniejsza wchodzi w życie w cztery tygodnie po jej ogłoszeniu; równocześnie

tracą moc obowiązującą wszystkie inne przepisy, dotąd w tym przedmiocie wydane, o

ile są sprzeczne z postanowieniami niniejszej ustawy.

Przepisy przejściowe.