P 21/13 — P 21/13 — Trybunał Konstytucyjny

Wyszukiwanie:OrzeczeniaSprawyZdania odrębneBieżące wyszukiwanieInstrukcjaAA+A++ Metryka P 21/13Postanowienie - umorzenie z dnia 9 września 2013Dokumenty w sprawie Sygnatura P 21/13 Data wpływu do TK 06 czerwca 2013 Sprawy dołączone P 22/13 Podmiot w sprawieSąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie II Wydział Cywilny - zgłaszający pytanie prawne Przedmiot sprawyUstawa z dnia 23. 04. 1964r. Kodeks cywilny art. 991 par. 1 i 2 WzorceKonstytucja z dnia 2. 04. 1997r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej art. 21 ust. 1art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Postanowienie - umorzenie z dnia 9 września 2013 Rodzaj orzeczenia Postanowienie - umorzenie Data 9 września 2013 Dotyczy Prawo do spadku; zachowek Miejsce publikacji OTK ZU 7A/2013, poz. 103 Skład SędziaFunkcjaAndrzej RzeplińskiprzewodniczącyMaria Gintowt-JankowiczsprawozdawcaStanisław RymarSławomira Wronkowska-JaśkiewiczAndrzej WróbelStan na: 16-07-2026 Rodzaj orzeczenia Postanowienie - umorzenie Data 9 września 2013 Dotyczy Prawo do spadku; zachowek Miejsce publikacji OTK ZU 7A/2013, poz. 103 Skład SędziaFunkcjaAndrzej RzeplińskiprzewodniczącyMaria Gintowt-JankowiczsprawozdawcaStanisław RymarSławomira Wronkowska-JaśkiewiczAndrzej WróbelPobierz orzeczenie w formacie docPobierz [54 KB] Spis treści Postanowienie z dnia 9 września 2013 r. sygn. akt P 21/13 przewodniczący: Andrzej Rzepliński sprawozdawca: Maria Gintowt-Jankowicz Komparycja Tenor postanawia Uzasadnienie I - część historyczna II - uzasadnienie prawne Metryka orzeczenia Rodzaj orzeczenia Postanowienie - umorzenie Data 9 września 2013 Dotyczy Prawo do spadku; zachowek Miejsce publikacji OTK ZU 7A/2013, poz. 103 Skład SędziaFunkcjaAndrzej RzeplińskiprzewodniczącyMaria Gintowt-JankowiczsprawozdawcaStanisław RymarSławomira Wronkowska-JaśkiewiczAndrzej Wróbel 103/7A/2013 POSTANOWIENIE z dnia 9 września 2013 r. Sygn. akt P 21/13 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Rzepliński - przewodniczący Maria Gintowt-Jankowicz - sprawozdawca Stanisław Rymar Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz Andrzej Wróbel, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 września 2013 r., dwóch połączonych pytań prawnych Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie: czy art. 991 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.) jest zgodny z art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, postanawia: na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, z 2000 r. Nr 48, poz. 552 i Nr 53, poz. 638, z 2001 r. Nr 98, poz. 1070, z 2005 r. Nr 169, poz. 1417, z 2009 r. Nr 56, poz. 459 i Nr 178, poz. 1375, z 2010 r. Nr 182, poz. 1228 i Nr 197, poz. 1307 oraz z 2011 r. Nr 112, poz. 654) umorzyć postępowanie: a) w zakresie dotyczącym badania zgodności art. 991 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.) z art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji ze względu na zbędność wydania wyroku, b) w pozostałym zakresie ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Uzasadnienie: I 1 1. Postanowieniem z 8 maja 2013 r. (sygn. akt II C 1284/11) oraz postanowieniem z 9 maja 2013 r. (sygn. akt II C 154/11), Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie, II Wydział Cywilny, przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawne, czy art. 991 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.; dalej: k.c.) jest zgodny z art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. 2 1.1. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 18 czerwca 2013 r. pytania prawne, z uwagi na tożsamość przedmiotu, zostały przekazane do łącznego rozpoznania pod sygnaturą P 21/13. 3 1.2. Zawisłe przed sądem pytającym sprawy dotyczyły roszczeń o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku. 4 1.3. Sąd pytający nabrał wątpliwości co do konstytucyjności art. 991 k.c., powołując w połączonych pytaniach prawnych identyczną argumentację. 5 Sąd pytający wskazał, że ochrona prawa dziedziczenia, a więc także prawa testowania, nakazuje uwzględnienie woli właściciela decydującego w testamencie, komu przypadnie spadek w całości lub jego określonej części. Zdaniem sądu pytającego, prawo dziedziczenia nie powinno doznawać ograniczenia tylko z tego powodu, że spadkodawca pozostawił małżonka lub najbliższych krewnych, albowiem Konstytucja nie zapewnia im gwarancji nabycia praw do spadku. Sąd pytający stwierdził, że obowiązywanie art. 991 k.c. – przewidującego instytucję zachowku – oznacza, iż spadkodawca, rozporządzając majątkiem na wypadek śmierci, czyni to w sposób niewątpliwy i skuteczny jedynie w odniesieniu do 1/3 praw do spadku. Sąd pytający podniósł, że podjęcie przez spadkobiercę czynności rozporządzających w celu zapobieżenia wykonania ustawowego obowiązku zapłaty zachowku może prowadzić do wymuszonej sprzedaży składników jego majątku. W konsekwencji – zdaniem sądu pytającego – art. 991 k.c. narusza postanowienia Konstytucji zarówno co do gwarancji towarzyszących aktowi testowania, a więc dotyczących możliwości swobodnego rozdysponowania przez spadkodawcę swoim majątkiem, jak i prawa do zachowania majątku nabytego w drodze dziedziczenia. 6 Sąd pytający podniósł, że dopuszczalne jest ograniczenie konstytucyjnych praw i wolności, ale przy zachowaniu warunków określonych w art. 31 ust. 3 Konstytucji. Zdaniem sądu pytającego, w wypadku instytucji zachowku spełniony został wyłącznie warunek zawarcia ograniczenia prawa w ustawie. Sąd pytający stwierdził, że instytucja zachowku nie zmierza do zagwarantowania bezpieczeństwa lub porządku publicznego w demokratycznym państwie. Zachowek nie zapewnia również ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. W ocenie sądu pytającego, instytucja zachowku podważa istotę wolności i praw, skoro może prowadzić do zakwestionowania w istotnej części woli spadkodawcy i praw spadkobiercy. 7 1.4. Sąd pytający wskazał, że zaskarżony art. 991 k.c. stanowić będzie podstawę prawną wydania wyroku w sprawach, na tle których zostały zadane pytania prawne. W konsekwencji – zdaniem sądu pytającego – od odpowiedzi na pytania prawne zależy rozstrzygnięcie toczących się przed nim spraw. II 8 Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 9 1. Sąd pytający zarzucił, że art. 991 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.; dalej: k.c.) jest niezgodny art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. 10 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że kwestia zgodności z Konstytucją zaskarżonego przepisu była już przedmiotem postępowania konstytucyjnego. W wyroku z 25 lipca 2013 r. o sygn. P 56/11 (sentencja wyroku została opublikowana w Dzienniku Ustaw z 30 sierpnia 2013 r., poz. 1003), Trybunał orzekł, że art. 991 k.c. jest zgodny z art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Zarazem Trybunał umorzył postępowanie co do badania zgodności art. 991 k.c. z art. 21 ust. 1 oraz art. 64 ust. 2 Konstytucji ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. 11 Zgodnie z art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK), Trybunał umarza postępowanie, jeżeli wyrokowanie jest zbędne lub niedopuszczalne. Zbędność wydania wyroku zachodzi między innymi w razie wystąpienia przesłanki ne bis in idem, czyli rozpoznawania problemu konstytucyjnego, który został już rozstrzygnięty przez Trybunał (zob. postanowienie TK z 14 marca 2012 r., sygn. P 36/11, OTK ZU nr 3/A/2012, poz. 33 oraz powołane tam orzecznictwo). 12 W wyroku o sygn. P 56/11 Trybunał ostatecznie rozstrzygnął o zgodności art. 991 k.c. z art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji (a także z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji). W sprawie tej Trybunał rozpatrzył dwa połączone pytania prawne, w tym pytanie zadane przez Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie, które zawierało argumentację tożsamą z przedstawioną przez ten sam sąd w połączonych pytaniach prawnych w niniejszej sprawie. W konsekwencji Trybunał Konstytucyjny uznał, że w niniejszym postępowaniu zbędne jest orzekanie o zgodności art. 991 k.c. z art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, co powoduje konieczność umorzenia postępowania w tym zakresie na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK. 13 2. W wyroku o sygn. P 56/11 Trybunał nie orzekał merytorycznie o zgodności art. 991 k.c. z art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji. Trybunał umorzył w tym zakresie postępowanie ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. 14 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że również w niniejszej sprawie zachodzi konieczność umorzenia postępowania w tym zakresie ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Albowiem sąd pytający, tak jak sądy w sprawie o sygn. P 56/11, nie przedstawił żadnych argumentów przemawiających za niezgodnością art. 991 k.c. z konstytucyjną zasadą równej ochrony własności i dziedziczenia (art. 64 ust. 2 Konstytucji). W szczególności sąd pytający nie wskazał podmiotów, które mogłyby znajdować się w relewantnej sytuacji. Ponadto sąd pytający, koncentrując się na zarzucie naruszenia konstytucyjnego prawa podmiotowego do dziedziczenia (art. 64 ust. 1 Konstytucji), nie przedstawił jakichkolwiek argumentów na poparcie zarzutu niezgodności art. 991 k.c. z ustrojową zasadą ochrony własności i prawa dziedziczenia (art. 21 ust. 1 Konstytucji). Sąd pytający ograniczył się do stwierdzenia, że powtórzenie i uzupełnienie zasady zawartej w art. 21 ust. 1 Konstytucji zostało ujęte w art. 64 Konstytucji, co nie jest wystarczające dla uzasadnienia zarzutu niekonstytucyjności. 15 Zgodnie z art. 32 ust. 1 pkt 4 ustawy o TK, pytanie prawne powinno zawierać uzasadnienie postawionego zarzutu, z powołaniem dowodów na jego poparcie (zob. szerzej: postanowienie TK z 8 lipca 2013 r., sygn. P 11/11, OTK ZU nr 6/A/2013, poz. 9). W związku z niespełnieniem przez połączone pytania prawne tego wymagania co do zarzutu niezgodności art. 991 k.c. z art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji, postępowanie ulega w tym zakresie umorzeniu ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. 16 Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. Dokumenty w sprawieP 21/13 - pytanie prawne Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie [129 KB]powrót do wyszukiwania Created by Łukasz Baranek Internetowy Portal Orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego 1.7.5 [Internet-B:ipo] Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce. Twoja sesja wygasła! Twoja sesja wygasła musisz odświeżyć stronę klikając na przycisk poniżej