992/2012 — 992/2012 — Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 992 / 2012 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 992/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Αντιπρόεδρο, Χαράλαμπο Δημάδη, Σπυρίδωνα Μιτσιάλη, Δημήτριο Μαζαράκη και Χαράλαμπο Αθανασίου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 16 Νοεμβρίου 2011, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. Σ. Γ. Φ., 2. Ν. Γ. Φ., 3. Ε. συζ. Α. Κ., το γένος Γ. Φ., κατοίκων ..., 4. Κ. Γ. Φ., 5. Ι.. Γ. Φ., κατοίκων ..., 6. Μ. συζ. Γ. Π., κατοίκου ..., 7. Φ. Γ. Φ., 8. Α. συζ. Ι. Μ., κατοίκων ... και 9. Η. Γ. Φ., κατοίκου ..., δι' εαυτούς ατομικά και υπό την ιδιότητά τους ως κληρονόμων της Α. χας Γ. Φ. . Εκπροσωπήθηκαν όλοι από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Θεμιστοκλή Μαλαφούρη.

Της αναιρεσίβλητης: Θ. συζ. Μ.-Μ. Β., το γένος Ν. Μ., κατοίκου ..., η οποία παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Παναγιώτη Βασιλακόπουλο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 21-12-1992 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Λευκάδος. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 86/2001 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 156/2004 μη οριστική, 1161/2005 οριστική του Εφετείου Πατρών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 22-2-2006 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Δημήτριος Μαζαράκης ανέγνωσε την από 7-11-2007 έκθεση του Αντιπροέδρου Αρείου Πάγου Μιχαήλ Θεοχαρίδη, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτή η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, από τις διατάξεις των άρθρων 286 περ. α', 287 και 290 ΚΠολΔ, που εφαρμόζονται, κατά το άρθρο 573 παρ. 1 του ίδιου Κώδικα και στη διαδικασία της δίκης για την αναίρεση, σε συνδυασμό προς τις διατάξεις των άρθρων 1846 και 1847 ΑΚ, προκύπτει ότι η δίκη διακόπτεται και όταν, μετά την άσκηση της αίτησης αναίρεσης και μέχρι να τελειώσει η προφορική συζήτηση, μετά την οποία εκδίδεται η οριστική απόφαση του Αρείου Πάγου, αποβιώσει κάποιος διάδικος. Η διακοπή επέρχεται από τη γνωστοποίηση του λόγου της διακοπής προς τον αντίδικο με επίδοση δικογράφου ή με προφορική δήλωση στο ακροατήριο ή εκτός ακροατηρίου κατά την επιχείρηση διαδικαστικής πράξης από εκείνον που έχει το δικαίωμα να επαναλάβει τη δίκη ή και από εκείνον που μέχρι την επέλευση του θανάτου ήταν πληρεξούσιος του θανόντος. Ως διάδικος, υπέρ του οποίου επήλθε η διακοπή της δίκης στην περίπτωση θανάτου του αρχικού διαδίκου, νοείται ο καθολικός του διάδοχος (κληρονόμος του). Η επανάληψη της δίκης που έχει διακοπεί μπορεί να γίνει εκούσια με ρητή ή σιωπηρή δήλωση του διαδίκου υπέρ του οποίου επήλθε η διακοπή.

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως δεν αμφισβητείται από την αναιρεσίβλητη και προκύπτει και από τα προσκομιζόμενα και επικαλούμενα από τους αναιρεσείοντες έγγραφα, μετά την άσκηση της κρινόμενης αίτησης για αναίρεση της 1161/2005 απόφασης του Εφετείου Πατρών με κατάθεση της στις 22-2-2006, απεβίωσε στις 31-7-2006 η δέκατη των αναιρεσειόντων Α. χήρα Γ. Φ., η οποία κληρονομήθηκε εξ αδιαθέτου από τα τέκνα της εννέα πρώτους των αναιρεσειόντων, οι οποίοι, μετά την ματαίωση της συζήτησης της υπόθεσης κατά την αρχικά ορισθείσα δικάσιμο της 21-11-2007, κατέθεσαν την από 1-4-2009 αίτηση-κλήση τους για τους ίδιους ατομικά και υπό την ιδιότητα τους ως κληρονόμων εξ αδιαθέτου της μητέρας τους δέκατης αναιρεσείουσας, ορίσθηκε δε δικάσιμος η 6-10-2010, κατά την οποία αναβλήθηκε για την αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας δικάσιμο της 16-11-2011, και η οποία κλήση επιδόθηκε στην αναιρεσίβλητη, δηλώνοντας έτσι οι άνω αναιρεσείοντες σ' αυτή, ότι επαναλαμβάνουν τη δίκη για τους ίδιους ατομικά και για την αποβιώσασα στις 31 -7-2006 δέκατη αναιρεσείουσα μητέρα τους ως μοναδικοί κληρονόμοι της. Επομένως, νομίμως συνεχίζεται η δίκη επί της κρινομένης αιτήσεως αναιρέσεως.

Επειδή, κατά το άρθρο 400 αριθ. 3 του ΚΠολΔ, δεν εξετάζονται, όταν κληθούν ως μάρτυρες, πρόσωπα που μπορεί να έχουν συμφέρον από τη δίκη. Κατά την έννοια της διάταξης αυτής, ως συμφέρον θεωρείται αυτό που εξαρτάται από το αποτέλεσμα της δίκης και αποτελεί αναγκαία συνέπεια αυτής. Τέτοιο συμφέρον υπάρχει και στην περίπτωση, που ο μάρτυρας είναι δικονομικός εγγυητής ή αν ο τελευταίος έχει αποβιώσει, ο νόμιμος κληρονόμος αυτού, αφού, κατά το άρθρο 88 του ΚΠολΔ, σε περίπτωση απώλειας της δίκης, ο διάδικος μπορεί να στραφεί κατ' αυτού και να ζητήσει από αυτόν αποζημίωση. Περαιτέρω, από την άνω διάταξη του άρθρου 400 αριθ. 3 και εκείνες του άρθρου 403 παρ. 2, 4, 5 του ίδιου Κώδικα συνάγεται, ότι ο λόγος εξαίρεσης μάρτυρα, γιατί έχει συμφέρον από τη δίκη, δεν λαμβάνεται υπόψη αυτεπαγγέλτως, αλλά πρέπει να προβάλλεται κατ' ένσταση του αντιδίκου εκείνου του διαδίκου που προσάγει το μάρτυρα προς εξέταση, πριν από την όρκιση του. Μετά δε την περάτωση της εξέτασης του μάρτυρα, η ένσταση εξαίρεσης του μπορεί να προταθεί μόνο κατά τη μετ' απόδειξη συζήτηση της υπόθεσης, εφόσον αποδεικνύεται εγγράφως. Αν το πρωτοβάθμιο δικαστήριο απορρίψει την ένσταση εξαίρεσης του μάρτυρα, ο ενιστάμενος μπορεί στην κατ' έφεση δίκη να προτείνει νόμιμα την ίδια ένσταση, σε περίπτωση δε που το δευτεροβάθμιο δικαστήριο δεν λάβει υπόψη την ένσταση, δημιουργείται ο από τον αριθ. 8 περ. β' του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης. Εξάλλου, κατά το άρθρο 240 του ΚΠολΔ, "για την επαναφορά ισχυρισμών που υποβλήθηκαν σε προηγούμενη συζήτηση στο ίδιο ή ανώτερο δικαστήριο αρκεί η επανυποβολή τους με σύντομη περίληψη και αναφορά στις σελίδες των προτάσεων της προηγούμενης συζήτησης, που τους περιέχουν. Οι προτάσεις της προηγούμενης συζήτησης προσκομίζονται απαραιτήτως σε επικυρωμένο αντίγραφο". Από τη διάταξη αυτή προκύπτει, ότι για την επαναφορά ενώπιον του Εφετείου ισχυρισμών που είχαν προβληθεί στην πρωτόδικη δίκη, απαιτείται να γίνει η επανυποβολή τους με τις προτάσεις που κατατίθενται στο Εφετείο. Η επαναφορά των ισχυρισμών πρέπει να είναι σαφής και ορισμένη. Για το σκοπό αυτό αρκεί σύντομη περίληψη του ισχυρισμού, που επαναφέρεται, και αναφορά στις σελίδες των πρωτόδικων προτάσεων που τον περιέχουν, οι οποίες πρέπει και να προσκομίζονται απαραιτήτως σε επικυρωμένο αντίγραφο.

Στην προκείμενη περίπτωση, από τα προσκομιζόμενα διαδικαστικά έγγραφα της υπόθεσης προκύπτουν τα ακόλουθα: Το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση του, δικάζοντας έφεση της εναγομένης και ήδη αναιρεσίβλητης κατά απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Λευκάδας, με την οποία είχε γίνει δεκτή η ένδικη διεκδικητική ακινήτου αγωγή των αναιρεσειόντων, έκρινε βάσιμη την ένσταση της εναγομένης περί ιδίας αυτής κυριότητας στο επίδικο ακίνητο, ακολούθως δε, αφού δέχθηκε την έφεσή της -εναγομένης- και εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση, απέρριψε ως αβάσιμη την αγωγή των αναιρεσειόντων. Οι τελευταίοι, με τις από 20-9-2001 έγγραφες προτάσεις τους, που κατέθεσαν στο πρωτοβάθμιο Δικαστήριο κατά τη μετ' απόδειξη συζήτηση της υπόθεσης, πρότειναν την ένσταση εξαιρέσεως του εξετασθέντος ενώπιον του Εισηγητή Δικαστή (υπ' αριθ. 19/2000 εισηγητική έκθεση) μάρτυρα της αναιρεσίβλητης-εναγομένης Ά. Φ., επικαλούμενοι, ότι αυτός έχει άμεσο οικονομικό συμφέρον από την έκβαση της δίκης. Ειδικότερα, οι αναιρεσείοντες ισχυρίσθηκαν, ότι ο ως άνω μάρτυρας έχει συμφέρον από τη δίκη, διότι, όπως προκύπτει από τα αναφερόμενα στις προτάσεις τους πιστοποιητικά του Δήμου Απολλώνιων Λευκάδας και του Γραμματέα του Πρωτοδικείου Λευκάδας, αυτός τυγχάνει εξ αδιαθέτου κληρονόμος του αποβιώσαντος στις 8-3-1993 πατέρα του Α. Φ., ο οποίος με το .../1987 συμβόλαιο του συμβολαιογράφου Απολλώνιων Νικολάου Μάϊδα πώλησε και μεταβίβασε το επίδικο ακίνητο στην εναγομένη-αναιρεσίβλητη και ως εκ τούτου, η τελευταία, σε περίπτωση ήττας της στη δίκη, θα μπορούσε να στραφεί κατά του εν λόγω μάρτυρα, ως κληρονόμου του αποβιώσαντος δικονομικού εγγυητή δικαιοπαρόχου της, και να ζητήσει απ' αυτόν αποζημίωση, κατά το λόγο της κληρονομικής του μερίδας, για τη ζημία της από την καταβολή του τιμήματος αγοράς του ακινήτου. Την ένσταση αυτή εξαίρεσης του μάρτυρα Ά. Φ., η οποία αποδεικνυόταν εγγράφως, επανέφεραν νόμιμα στο Εφετείο οι αναιρεσείοντες, με τις από 16-9-2005 προτάσεις που κατέθεσαν κατά τη συζήτηση, μετά την οποία εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση, επικαλούμενοι σ' αυτές τον παραπάνω ισχυρισμό τους περί υπάρξεως άμεσου συμφέροντος του εν λόγω μάρτυρα από τη δίκη σε σύντομη περίληψη και αναφορά στην οικεία σελίδα των πρωτόδικων προτάσεων τους, που τον περιείχε, τις οποίες και προσκόμισαν σε επικυρωμένο αντίγραφο.

Συνεπώς, το Εφετείο, που, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση του, για το σχηματισμό του αποδεικτικού του πορίσματος, συνεκτίμησε με τις λοιπές αποδείξεις και την κατάθεση του ρηθέντος μάρτυρα της αναιρεσίβλητης, παραβλέποντας την παραπάνω ένσταση των αναιρεσειόντων περί εξαιρέσεως αυτού, η οποία νομίμως είχε επαναφερθεί ενώπιον του, υπέπεσε στην από το άρθρο 559 αριθ. 8 περ. β' του ΚΠολΔ πλημμέλεια της παρά το νόμο μη λήψης πραγμάτων που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Επομένως, ο μοναδικός λόγος της αίτησης αναίρεσης, κατά το πρώτο μέρος, που προβάλλεται με αυτόν η από το άνω άρθρο 559 αριθ. 8 περ. β' του ΚΠολΔ πλημμέλεια, πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος και να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση. Κατ' ακολουθίαν, πρέπει, κατά παραδοχή του ως άνω λόγου αναίρεσης, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 1161/2005 απόφαση του Εφετείου Πατρών.

Παραπέμπει την υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο Δικαστήριο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 10 Ιανουαρίου 2012.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 6 Ιουνίου 2012.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ