P 14/08 · Trybunał Konstytucyjny

P 14/08Postanowienie - umorzenie z dnia 21 stycznia 2009 Sygnatura P 14/08 Data wpływu do TK 13 marca 2008 Podmiot w sprawieSąd Rejonowy w Myśliborzu I Wydział Cywilny - zgłaszający pytanie prawne Przedmiot sprawyUstawa z dnia 8. 09. 2000r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" art. 81 ust. 1, 2 i 5 WzorceKonstytucja z dnia 2. 04. 1997r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej art. 167 ust. 4art. 2 Postanowienie - umorzenie z dnia 21 stycznia 2009 Rodzaj orzeczenia Postanowienie - umorzenie Data 21 stycznia 2009 Dotyczy Zasady przekazywania gminom lokali mieszkalnych przez PKP S.A.

Miejsce publikacji OTK ZU 1A/2009, poz. 7 Skład SędziaFunkcjaMarek KotlinowskiprzewodniczącyMarian GrzybowskiWojciech HermelińskiAdam JamrózTeresa LiszczsprawozdawcaStan na: 16-07-2026 Rodzaj orzeczenia Postanowienie - umorzenie Data 21 stycznia 2009 Dotyczy Zasady przekazywania gminom lokali mieszkalnych przez PKP S.A. Miejsce publikacji OTK ZU 1A/2009, poz. 7 Skład SędziaFunkcjaMarek KotlinowskiprzewodniczącyMarian GrzybowskiWojciech HermelińskiAdam JamrózTeresa LiszczsprawozdawcaPobierz orzeczenie w formacie docPobierz [77 KB] Spis treści Postanowienie z dnia 21 stycznia 2009 r. sygn. akt P 14/08 przewodniczący:

Marek Kotlinowski sprawozdawca: Teresa Liszcz Komparycja Tenor postanawia Uzasadnienie I - część historyczna II - uzasadnienie prawne Metryka orzeczenia Rodzaj orzeczenia Postanowienie - umorzenie Data 21 stycznia 2009 Dotyczy Zasady przekazywania gminom lokali mieszkalnych przez PKP S.A. Miejsce publikacji OTK ZU 1A/2009, poz. 7 Skład SędziaFunkcjaMarek KotlinowskiprzewodniczącyMarian GrzybowskiWojciech HermelińskiAdam JamrózTeresa Liszczsprawozdawca 7/1A/2009 POSTANOWIENIE z dnia 21 stycznia 2009 r. Sygn. akt P 14/08 Trybunał Konstytucyjny w składzie:

Marek Kotlinowski - przewodniczący Marian Grzybowski Wojciech Hermeliński Adam Jamróz Teresa Liszcz - sprawozdawca, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 stycznia 2009 r., pytania prawnego Sądu Rejonowego w Myśliborzu: czy art. 81 ust. 1, 2 i 5 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” (Dz. U. Nr 84, poz. 948, ze zm.) w zakresie, w jakim umożliwia przedsiębiorstwu PKP SA nieodpłatne przekazywanie gminie lokali mieszkalnych oraz w zakresie, w jakim przyznaje przedsiębiorstwu PKP SA roszczenie o zawarcie umowy przekazania nieruchomości, których nie nabyły uprawnione osoby, określone w art. 42 w trybie art. 43 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe”, jest zgodny z art. 2, art. 165 ust. 1 i 2 oraz art. 167 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, postanawia: na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.

U. Nr 102, poz. 643, z 2000 r. Nr 48, poz. 552 i Nr 53, poz. 638, z 2001 r. Nr 98, poz. 1070 oraz z 2005 r. Nr 169, poz. 1417) umorzyć postępowanie w sprawie:

a) w zakresie badania zgodności art. 81 ust. 5 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” (Dz. U. Nr 84, poz. 948, ze zm.) z art. 2, art. 165 ust. 1 i 2 oraz art. 167 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ze względu na zbędność wydania wyroku, b) w pozostałym zakresie ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Uzasadnienie: I 1 1. Postanowieniem z 21 stycznia 2008 r., sygn. akt I C 217/07, Sąd Rejonowy w Myśliborzu – Wydział I Cywilny wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, „czy art. 81 ust. 1, 2 i 5 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” (Dz.

U. Nr 84, poz. 948, ze zm.) w zakresie, w jakim umożliwia przedsiębiorstwu PKP SA nieodpłatne przekazywanie gminie lokali mieszkalnych oraz w zakresie, w jakim przyznaje przedsiębiorstwu PKP SA roszczenie o zawarcie umowy przekazania nieruchomości, których nie nabyły uprawnione osoby, określone w art. 42 w trybie art. 43 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe”, jest zgodny z art. 2, art. 165 ust. 1 i 2 oraz art. 167 ust. 4 Konstytucji”. 2 Zakwestionowane przepisy regulują tryb nieodpłatnego przekazywania nieruchomości byłego przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe”, a obecnie powstałej w drodze jego komercjalizacji PKP SA, na rzecz właściwych miejscowo gmin.

W powiązaniu z pozostałymi jednostkami redakcyjnymi art. 81 ustawa o kom. PKP zaskarżone przepisy stanowią: 3 „Art. 81.

1. W okresie od dnia 1 stycznia 2003 r. do dnia 31 grudnia 2006 r. PKP SA przekaże gminom niesprzedane, z powodu niezłożenia pisemnych oświadczeń woli, w trybie art. 43, przez osoby, o których mowa w art. 42, budynki mieszkalne lub lokale mieszkalne wraz z prawem do odpowiedniej przynależnej do nich części gruntu oraz towarzyszącymi obiektami infrastruktury technicznej, zwane dalej „nieruchomościami”. 4 2. Przekazaniu mogą podlegać nieruchomości, w stosunku do których PKP SA w okresie, o którym mowa w ust. 1, złoży gminom właściwym ze względu na miejsce położenia tych nieruchomości oświadczenia o zamiarze ich przekazania wraz z: 5 1) pełnymi odpisami z ksiąg wieczystych, urządzonych dla przekazywanych nieruchomości, a w szczególności potwierdzającymi prawo przekazującego do gruntów oraz własność położonych na nich budynków i innych urządzeń, 6 2) dokumentacją budowy i dokumentacją powykonawczą budynków i urządzeń, a także książką obiektu budowlanego, a w razie ich braku – inwentaryzacją budynków i urządzeń, 7 3) informacją o tym, kiedy i jakie remonty lub modernizacje zostały w przekazanych obiektach przeprowadzone w okresie ostatnich 10 lat. 8 3.

Nieruchomość może być też przekazana w razie braku dokumentacji, o której mowa w ust. 2 pkt 2. W tym wypadku gminie przysługuje roszczenie wobec przekazującego nieruchomość o zwrot uzasadnionych kosztów sporządzenia inwentaryzacji budynków i urządzeń wchodzących w skład nieruchomości, której nie wykonano do dnia przekazania nieruchomości. 9 4. Przekazania nieruchomości dokonuje się w drodze umowy zawartej w formie aktu notarialnego. 10 5. Jeśli zostały spełnione warunki, określone w ust. 2, PKP SA przysługuje w stosunku do gminy roszczenie o zawarcie umowy przekazania nieruchomości.

Roszczenie to przedawnia się z upływem roku od dnia złożenia gminie oświadczenia wraz z wymaganymi dokumentami. 11 6. Sprawy, o których mowa w ust. 5, rozpoznaje sąd właściwy ze względu na miejsce położenia nieruchomości. 12 7. Przekazanie nieruchomości jest nieodpłatne i pomniejsza z dniem przekazania majątek PKP SA, a także kapitał zapasowy o wartość bilansową przekazywanego mienia, w następnej kolejności może być pomniejszony kapitał rezerwowy oraz kapitał rezerwowy z aktualizacji wyceny. Pomniejszenie kapitału zapasowego i rezerwowego następuje z zachowaniem warunków określonych w art. 427 § 4 i 5 kodeksu handlowego. 13 8.

Od dnia zawarcia umowy przechodzą na gminę wierzytelności związane z przekazywanymi nieruchomościami, w tym wierzytelności z tytułu zaległych czynszów. 14 9. Kaucje mieszkaniowe wniesione przez najemców przekazujący wypłaca gminie najpóźniej w dniu zawarcia umowy w takiej wysokości, w jakiej należałoby je zwrócić najemcom w tym dniu. 15 10. Umowy najmu lokali mieszkalnych, mieszczących się w przekazanych gminie budynkach, przekształcają się, z mocy prawa, z dniem przekazania w umowy najmu zawarte na czas nieoznaczony. Do umów tych mają zastosowanie przepisy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych”. 16 W opinii pytającego sądu zakwestionowane przepisy, składające się łącznie na mechanizm jurydyczny przekazywania nieruchomości przedsiębiorstwa PKP SA na rzecz właściwych miejscowo gmin, rodzą następujące wątpliwości konstytucyjne.

Po pierwsze – w kontekście art. 165 ust. 1 i 2 Konstytucji, który potwierdza przysługiwanie jednostkom samorządu terytorialnego własności i innych praw majątkowych oraz gwarantujących ochronę sądową ich samodzielności, zastrzeżenia dotyczą pominięcia wymogu oświadczenia woli przejęcia nieruchomości przez gminę, a także braku możliwości podnoszenia przez nią adekwatnych zarzutów przeciwko roszczeniu przedsiębiorstwa PKP SA o zawarcie umowy. Po drugie – w kontekście art. 167 ust. 4 Konstytucji, gwarantującego jednostkom samorządu terytorialnego połączenie zmian w zakresie obciążających je zadań ze zmianami w podziale dochodów publicznych, zastrzeżenia wynikają z faktu, iż nieodpłatnie przekazane nieruchomości mogą wymagać znacznych nakładów finansowych (na remonty, zarząd i administrowanie etc.).

Wreszcie, po trzecie – zakwestionowana regulacja budzi wątpliwości w kontekście art. 2 Konstytucji, jako że nie respektuje wynikającej zeń zasady poszanowania wolności i praw jednostki, a także w sposób nieuzasadniony uprzywilejowuje jeden z podmiotów, obciążając drugi obowiązkami związanymi z przekazywaną nieruchomością. 17 2. Wyrokiem z 21 października 2008 r., sygn. P 2/08 (OTK ZU nr 8/A/2008, poz. 139), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 81 ust. 5 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” jest niezgodny z art. 2 i art. 165 Konstytucji oraz z art. 4 ust. 2 i 6 Europejskiej Karty Samorządu Lokalnego, sporządzonej w Strasburgu dnia 15 października 1985 r. (Dz.

U. z 1994 r. Nr 124, poz. 607, ze zm.). W pozostałym zakresie Trybunał umorzył postępowanie ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. 18 W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że zarówno gminy, jak i skomercjalizowane przedsiębiorstwo PKP SA występują w sporze będącym przyczyną wystąpienia do TK jako podmioty prywatnoprawne, dysponujące własnym majątkiem, nie zaś jako podmioty publicznoprawne. Kwestionowany przepis należy więc oceniać z punktu widzenia standardów i rozwiązań prawa prywatnego. Potwierdza to wysłowiona w art. 165 Konstytucji zasada, iż gminy uczestnicząc w obrocie cywilnoprawnym, zwłaszcza w zakresie prawa własności i praw majątkowych, powinny być traktowane jak inne podmioty prywatnoprawne.

Tymczasem narzucenie gminie, w oderwaniu od jej woli, statusu właściciela nieruchomości wraz ze wszystkimi obciążeniami, narusza fundamentalne dla obrotu cywilnoprawnego zasady równości podmiotów i autonomii woli stron, stanowiące komponent zasady demokratycznego państwa prawnego. II 19 Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 20 W związku z powołanym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2008 r., sygn. P 2/08, postępowanie w sprawie niniejszej należy umorzyć, jednak z odmiennym uzasadnieniem co do badania konstytucyjności art. 81 ust. 5 oraz art. 81 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” (Dz.

U. Nr 84, poz. 948, ze zm.; dalej: ustawa o kom. PKP). 21 Zbędność wydania wyroku w zakresie dotyczącym zbadania zgodności z Konstytucją art. 81 ust. 5 ustawa o kom. PKP jest konsekwencją utraty przez ten przepis mocy obowiązującej oraz obowiązywania w postępowaniu przed Trybunałem zasady ne bis in idem. W świetle dotychczasowego orzecznictwa Trybunału zagadnienie to nie wymaga szerszego rozwinięcia (zob. przykładowo postanowienia TK z: 3 października 2001 r., sygn. SK 3/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 218; 28 lipca 2003 r., sygn. P 26/02, OTK ZU nr 6/A/2003, poz. 73).

Z tego też względu na aktualność wniosku o umorzeniu postępowania nie ma wpływu fakt, iż w postępowaniu zainicjowanym postanowieniem Sądu Rejonowego w Myśliborzu podano dodatkowy wzorzec kontroli, nieobjęty kontrolą trybunału w postępowaniu w sprawie o sygn. P 2/08, w postaci art. 167 ust. 4 Konstytucji. 22 Jeżeli chodzi o ocenę konstytucyjności art. 81 ust. 1 i 2 ustawa o kom. PKP, należy podkreślić, że wprawdzie w petitum pytania prawnego Sądu Rejonowego w Myśliborzu jako przedmiot kontroli wskazano wszystkie wymienione powyżej jednostki redakcyjne art. 81 ustawa o kom.

PKP (tj. ust. 1, 2 i 5), jednak dla istoty sformułowanych zarzutów centralne znaczenie ma bezspornie ust. 5 tego artykułu. Zakwestionowane przepisy, rozpatrywane łącznie, kształtują mechanizm jurydyczny przekazywania nieruchomości przedsiębiorstw PKP SA na rzecz właściwych miejscowo gmin, jednak akcentowanym przez pytający sąd źródłem wadliwości tego mechanizmu jest wynikający z art. 81 ust. 5 ustawa o kom. PKP SA brak konieczności wyrażenia przez gminę zgody na takie przekazanie. Innymi słowy, wątpliwości konstytucyjne pytającego sądu nie wiążą się z samą możliwością przekazania wskazanych w art. 81 ust. 1 i 2 ustawa o kom.

PKP nieruchomości gminom, czy też wymaganiem, żeby następowało to na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego, ale z tym, że pomimo cywilnoprawnego charakteru stosunku prawnego łączącego PKP SA i gminę, może to nastąpić wbrew jej woli. Tymczasem przepisy art. 81 ust. 1 i 2 ustawa o kom. PKP normują jedynie przesłanki i zakres przedmiotowy opisanego mechanizmu. 23 Wskutek wydania wyroku Trybunału w sprawie o sygn. P 2/08 upada podstawa dla formułowania zastrzeżeń dotyczących konstytucyjności art. 81 ust. 1 ustawa o kom.

PKP; niespełnione pozostają także warunki dopuszczalności wystąpienia z pytaniem prawnym wskazane w art. 193 Konstytucji oraz art. 3 ustawy o trybunale Konstytucyjnym. Treść art. 81 ust. 1 i 2 ustawa o kom. PKP należy aktualnie rozpatrywać w kontekście wyraźnie zastrzeżonego w art. 81 ust. 4 umownego trybu przekazania nieruchomości, a więc z uwzględnieniem wiodącej w prawie cywilnym roli zasady autonomii woli stron. W efekcie – co podkreślił Trybunał w wyroku w sprawie o sygn. P 2/08 – nie będzie mogło nastąpić przekazanie nieruchomości gminie bez jej woli.

W kontekście sprawy zawisłej przed Trybunałem oznacza to niedopuszczalność orzekania w zakresie dotyczącym art. 81 ust. 1 i 2 ustawa o kom. PKP. Po wydaniu wyroku TK w sprawie o sygn. P 2/08 nie występuje bowiem funkcjonalna przesłanka dopuszczalności pytania prawnego w postaci związku pomiędzy odpowiedzią na nie, a rozstrzygnięciem sprawy zawisłej przed sądem. 24 Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny orzekł jak w sentencji. powrót do wyszukiwania Created by Łukasz Baranek Internetowy Portal Orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego 1.7.5 [Internet-B:ipo] Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług.

Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce. Twoja sesja wygasła! Twoja sesja wygasła musisz odświeżyć stronę klikając na przycisk poniżej