WZ 70/04 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 25 STYCZNIA 2005 R.

WZ 70/04

Pokrzywdzonemu prawidłowo pouczonemu, przy skierowaniu aktu

oskarżenia do sądu, o prawie do zgłoszenia oświadczenia o działaniu w

charakterze oskarżyciela posiłkowego (art. 334 § 2 k.p.k. i art. 54 § 1 k.p.k.),

który nie skorzystał z tego prawa do chwili wydania na posiedzeniu

przygotowawczym postanowienia o umorzeniu postępowania karnego (art. 339

§ 3 pkt 1 lub 2 k.p.k.), mimo że został powiadomiony o możliwości wydania

takiego orzeczenia przed rozprawą w określonym terminie i miejscu, nie

przysługuje zażalenie na postanowienie w tym przedmiocie, gdyż nie stał się on

stroną w postępowaniu sądowym.

Przewodniczący: sędzia SN M. Pietruszyński.

Sędziowie SN: W. Maciak, Z. Stefaniak (sprawozdawca).

Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk S.

Gorzkiewicz.

Sąd Najwyższy w sprawie kmdr. ppor. Bogdana S., oskarżonego o popełnienie

przestępstwa określonego w art. 212 § 1 k.k., w Izbie Wojskowej na posiedzeniu w

dniu 25 stycznia 2005 r.

zażalenie pokrzywdzonej na postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z

dnia 25 listopada 2004 r. o umorzeniu postępowania karnego p o z o s t a w i ł bez

rozpoznania.

Z uzasadnienia:

Wojskowy Prokurator Garnizonowy w G. w dniu 11 października 2004 r.

poinformował pokrzywdzoną Mariolę S. o skierowaniu aktu oskarżenia przeciwko

jej mężowi Bogdanowi S. o przestępstwo z art. 212 § 1 k.k. do właściwego sądu

wojskowego i jednocześnie pouczył ją m.in. o tym, że „ma prawo do złożenia, aż do

czasu rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej oświadczenia, że

będzie działała w charakterze oskarżyciela posiłkowego (art. 54 § 1 k.p.k.)”.

W dniu 28 października 2004 r. Wojskowy Sąd Okręgowy w P. zawiadomił

pokrzywdzoną o tym, że „w dniu 25 listopada 2004 r., o godz. 11.00 w siedzibie

sądu odbędzie się posiedzenie w przedmiocie rozważenia możliwości umorzenia

postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. w sprawie Bogdana S.”,

zaznaczając przy tym, iż jej stawiennictwo jest nieobowiązkowe.

Postanowieniem z dnia 25 listopada 2004 r. Wojskowy Sąd Okręgowy w P.

umorzył na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. postępowanie przeciwko kmdr. ppor.

Bogdanowi S. o to, że w dniu 14 czerwca 2003 r. w G. pomówił Mariolę S. o takie

postępowanie i właściwości, które mogły poniżyć ją w opinii publicznej i narazić na

utratę zaufania potrzebnego dla zawodu nauczyciela, w ten sposób, iż przekazał

Dyrektorowi Zespołu Szkół Mechanicznych w G. pismo, w którym podniósł fakty

dotyczące prowadzenia przez wymienioną niewłaściwego trybu życia rodzinnego

oraz niewłaściwego wykonywania obowiązków służbowych, tj. o czyn z art. 212 § 1

k.k. – z uwagi na znikomą społeczną szkodliwość czynu.

Odpis tego postanowienia sąd orzekający przesłał pokrzywdzonej i jednocześnie

pouczył ją, że może w terminie 7 dni od doręczenia niniejszego orzeczenia złożyć

na nie zażalenie do Izby Wojskowej Sądu Najwyższego w Warszawie.

W dniu 15 grudnia 2004 r. wpłynęło do sądu pierwszej instancji zażalenie

pokrzywdzonej i w związku z tym Prezes Wojskowego Sądu Okręgowego w P.

zarządził jego przyjęcie i przedstawienie wraz z aktami sądowi odwoławczemu.

W zażaleniu pokrzywdzona Mariola S. zarzuciła naruszenie przepisów prawa

materialnego i procesowego mające wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 1 § 2 k.k. w

zw. z art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k., polegające na tym, że sąd bezzasadnie przyjął, iż

stopień społecznej szkodliwości czynu, którego dopuścił się oskarżony Bogdan S.

jest znikomy i dlatego też wniosła o podjęcie umorzonego postępowania.

Biorący udział w posiedzeniu odwoławczym przedstawiciel Naczelnej

Prokuratury Wojskowej wniósł o utrzymanie w mocy zaskarżonego orzeczenia.

W związku z powyższym Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie pokrzywdzonej Marioli S., jako pochodzące od osoby niebędącej

stroną w postępowaniu przed sądem, należy pozostawić bez rozpoznania, uznając,

że ten środek odwoławczy wniesiony został przez osobę nieuprawnioną.

Zgodnie z treścią art. 459 § 1 i 3 k.p.k. na postanowienie sądu zamykające drogę

do wydania wyroku zażalenie przysługuje zarówno stronom, jak i osobom

niebędącym stronami, w odniesieniu do postanowień dotyczących ich bezpośrednio

(...).

Pokrzywdzony zgodnie z treścią art. 54 § 1 k.p.k. może nabyć uprawnienia

strony w postępowaniu przed sądem przez fakt złożenia oświadczenia, że będzie

działał w charakterze oskarżyciela posiłkowego. Oznacza to, że przejściu z

postępowania przygotowawczego w postępowanie jurysdykcyjne nie towarzyszy

automatyczne przejście uprawnień pokrzywdzonego do działania w charakterze

strony. Tak więc, występująca w sprawie Mariola S. chcąc zachować status strony,

który posiadała w postępowaniu przygotowawczym jako pokrzywdzona, winna po

przesłaniu akt sprawy do sądu złożyć oświadczenie, że będzie działać w charakterze

oskarżyciela posiłkowego, a ponieważ tego nie uczyniła, nie nabyła statusu strony w

postępowaniu sądowym. Zaznaczyć należy, że na złożenie tego oświadczenia

pokrzywdzona miała stosunkowo dużo czasu, bowiem w dniu 3 listopada 2004 r.

została powiadomiona o posiedzeniu sądu w przedmiocie ewentualnego umorzenia

postępowania w sprawie jej męża. Zawiadomienie to nastąpiło, choć żaden przepis

procedury nie nakazuje powiadomienia pokrzywdzonych o terminach i charakterze

posiedzeń sądu. Stąd też nieuzyskanie przez Mariolę S. statusu oskarżyciela

posiłkowego, jako strony w postępowaniu przed sądem, było wyłącznie

następstwem jej zachowania.

Nie jest również tak, że w sprawach o przestępstwo ścigane z oskarżenia

publicznego, po wniesieniu aktu oskarżenia, a przed rozpoczęciem przewodu

sądowego w pierwszej instancji, pokrzywdzony, który nie działał w charakterze

oskarżyciela posiłkowego lub powoda cywilnego, zachowuje uprawnienia strony, a

w szczególności może on złożyć zażalenie na postanowienie sądu zamykające drogę

do wydania wyroku. Tak więc, skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela

poglądu wyrażonego w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 29 kwietnia 1993

r., WZ 87/93, OSNKW 1993, z. 11–12, poz. 75, gdyż pogląd ten został zasadnie

krytycznie oceniony przez glosatorów ( vide : R. Kmiecik, WPP 1994, z. 2, s. 98

oraz S. Zimoch, OSP 1995, z. 1 poz. 14). O tym, że pokrzywdzony nie jest stroną w

postępowaniu przed sądem, świadczy również to, że nie ma on prawa aktywnie

uczestniczyć w posiedzeniach, nie doręcza się mu odpisów orzeczeń oraz nie

poucza się go o uprawnieniach do wniesienia zażaleń. W tym kontekście wskazać

należało, że w sposób szczególny została unormowana sytuacja pokrzywdzonego w

art. 444 k.p.k., który to przepis daje temu podmiotowi prawo zaskarżenia apelacją

wyroku warunkowo umarzającego proces przed rozprawą. Pokrzywdzonemu

również na podstawie art. 323 § 2 k.p.k. przez odesłanie z art. 340 k.p.k. służy

zażalenie na postanowienia zapadłe w trybie art. 339 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k. Z takimi

jednak przypadkami nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.

Pokrzywdzona Mariola S. nie jest również osobą, której postępowanie

„bezpośrednio dotyczy”. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 18 lipca 2000 r.,

IV KZ 63/00, OSNKW 2000, z. 7–8, poz. 70, wyraził pogląd, że na gruncie art. 459

§ 3 k.p.k. przyjąć należy, że osobą, której postanowienie „bezpośrednio dotyczy”,

jest tylko taka osoba niebędąca stroną, do której odnosi się wprost ta decyzja

procesowa. W rozpoznawanej sprawie decyzja sądu o umorzeniu postępowania

odnosi się do męża pokrzywdzonej kmdr. ppor. Bogdana S., a nie do niej. (...)