Legislator Rechtsprechung & Gesetzgebung
IV KK 33/25 KI-generiert

Supreme Court voids psychiatric hospital order due to improper legal basis for changing non-isolation to isolation measures.

Geschäftsnummer IV KK 33/25
Gericht / Behörde
Rechtsordnung Polen (PL)
Ausgang Abgewiesen (Dismissed)

Legislator-Zusammenfassung

KI-generiert

The Supreme Court quashed a district court order that had changed a suspect's protective measure from outpatient therapy to compulsory psychiatric hospitalization. The court found the lower court erred in applying specific criminal code provisions that restrict changing non-isolation measures to isolation measures during the execution phase. Consequently, the invalid isolation order was removed, and the case was remanded to reconsider alternative non-isolation measures.

Legislator-Regeste

KI-generiert

Art. 93a § 1 pkt 2, 4 k.k.; Art. 93b § 3 k.k.: A protective measure of an isolating character may not be applied for the first time during the execution phase if the suspect was previously subject to a non-isolating measure.

Schlagwörter

KI-generiert
protective measure execution isolation vs non-isolation criminal code provisions psychiatric hospitalization legal basis error remand for reconsideration prosecutor general appeal Isolationshaft

Zitierte Gesetzesbestimmungen

KI-generiert
Art. 93a § 1 pkt 2 k.k.
Jednocześnie na podstawie art. 93a § 1 pkt 2 k.k., art.
Art. 93a § 1 pkt 4 k.k.
akt II K 306/17, Sąd Rejonowy w Myszkowie, na podstawie art. 93a § 1 pkt 4 k.k., art.
Art. 93b § 1 k.k.
93a § 1 pkt 2 k.k., art. 93b § 1 k.k., art.
Art. 93b § 3 k.k.
93a § 1 pkt 2 k.k., art. 93b § 1 k.k., art.
Art. 93c pkt 1 k.k.
93b § 1 k.k., art. 93c pkt 1 k.k., art.
Art. 93d § 1 k.k.
93c pkt 1 k.k., art. 93d § 1 k.k., sąd ten zastosował wobec Ł.
Art. 93g § 1 k.k.
i art. 93g § 1 k.k. zdecydował o dalszym stosowaniu wobec podejrzanego środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym (opinia k.
Art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.
207 § 1 k.k., co do którego postępowanie karne umorzono na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw.
Art. 31 § 1 k.k.
z art. 31 § 1 k.k., po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2025 r.
Art. 535 § 5 k.p.k.
w Izbie Karnej, na posiedzeniu bez udziału stron (art. 535 § 5 k.p.k.), kasacji wniesionej na korzyść podejrzanego przez Prokuratora Generalnego od postanowienia Sądu Rejonowego w Myszkowie z dnia 18 lipca 2018 r., sygn.

Zitierte Rechtsprechung

KI-generiert
KI-generiert

Fragen Sie sich, wie dieser Entscheid auf Ihren Fall anwendbar ist?

Prüfen Sie diesen Entscheid zusammen mit Bundesrecht, kantonalen Erlassen, Kommentaren und Folgeentscheiden in Legislator AI.

Fall in Legislator öffnen →

Volltext

IV KK 33/25 POSTANOWIENIE Dnia 25 marca 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Zbigniew Kapiński (przewodniczący)‎SSN Antoni Bojańczyk (sprawozdawca)‎SSN Stanisław Stankiewicz w sprawie Ł. C.sprawcy czynu zabronionego z art. 207 § 1 k.k., co do którego postępowanie karne umorzono na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 31 § 1 k.k., po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2025 r. w Izbie Karnej, na posiedzeniu bez udziału stron (art. 535 § 5 k.p.k.), kasacji wniesionej na korzyść podejrzanego przez Prokuratora Generalnego od postanowienia Sądu Rejonowego w Myszkowie z dnia 18 lipca 2018 r., sygn. II K 306/17, uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w Myszkowie do ponownego rozpoznania. Antoni Bojańczyk Zbigniew Kapiński Stanisław Stankiewicz

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2017 r., sygn. akt II K 306/17, Sąd Rejonowy w Myszkowie, na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 31 § 1 k.k. umorzył postępowanie przygotowawcze przeciwko Ł. C., prowadzone przez prokuratora Prokuratury Rejonowej w Myszkowie w sprawie o sygn. akt PR Ds. [...], podejrzanemu o czyn z art. 207 § 1 k.k., polegający na tym, że w okresie od stycznia 2016 r. do 5 marca 2017 r. w miejscowości Z., woj. […], poprzez wszczynanie awantur, ubliżanie słowami powszechnie uznawanymi za obelżywe, grożenie pozbawieniem życia, znęcał się psychicznie nad swoim ojcem A.

C. (pkt 1). Jednocześnie na podstawie art. 93a § 1 pkt 2 k.k., art. 93b § 1 k.k., art. 93c pkt 1 k.k., art. 93d § 1 k.k., sąd ten zastosował wobec Ł. C. środek zabezpieczający w postaci terapii w warunkach ambulatoryjnych w Poradni Zdrowia Psychicznego „[…]” w X. (pkt 2) (k. 134-134 v. akt sprawy II K 306/14).Orzeczenie to uprawomocniło się w dniu 14 grudnia 2017 r. (k. 135 akt sprawy II K 306/14), wobec niezaskarżenia go przez strony postępowania.W toku postępowania wykonawczego, po uzyskaniu opinii pisemnej o aktualnym stanie zdrowia psychicznego Ł.

C. z dnia 12 lipca 2018r., sporządzonej przez dwóch biegłych psychiatrów oraz psychologa, uzupełnionej opinią ustną złożoną na posiedzeniu w dniu 18 lipca 2018 r. (k. 156-160, k. 163-164 akt sprawy II K 306/17), postanowieniem z dnia 18 lipca 2018 r., sygn. akt II K 306/17, Sąd Rejonowy w Myszkowie, na podstawie art. 93a § 1 pkt 4 k.k., art. 93b § 1 k.k., art. 93c pkt 1 k.k., art. 93d § 1 k.k., orzekł o zastosowaniu wobec Ł. C. środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia go w szpitalu psychiatrycznym. Sąd ten w istocie dokonał zmiany stosowanego wobec Ł.

C. środka zabezpieczającego i w miejsce stosowanego dotychczas środka w postaci terapii, o którym mowa w art. 93a § 1 pkt 2 k.k., zastosował środek zabezpieczający o charakterze izolacyjnym w postaci pobytu w szpitalu psychiatrycznym, określony w art. 93a § 1 pkt 4 k.k. Uzasadniając to rozstrzygnięcie wskazał, że Ł. C. zaniechał leczenia psychiatrycznego w warunkach ambulatoryjnych, w efekcie czego w okresie od 25 maja 2018 r. do 22 czerwca 2018 r. był hospitalizowany w szpitalu psychiatrycznym z diagnozą schizofrenii paranoidalnej.

Po opuszczeniu jednostki szpitalnej nie kontynuował leczenia ambulatoryjnego uznając, iż nie ma takiej potrzeby, co spowodowało zintensyfikowanie objawów chorobowych. W ocenie Sądu Rejonowego w Myszkowie, w obecnym stanie choroby, do której Ł. C. nie ma wglądu, istnieje wysokie prawdopodobieństwo popełnienia przez niego czynu zabronionego o znacznej społecznej szkodliwości, a jedynym realnym rozwiązaniem dla jego dobra podejrzanego i osób najbliższych, jest umieszczenie go w szpitalu psychiatrycznym w celu przeprowadzenia stosownego leczenia (k. 165-165v. akt sprawy II K. 306/17).Orzeczenie powyższe uprawomocniło się z dniem 26 lipca 2018 r. (k. 165v. i k. 183 akt sprawy II K 306/17).Postanowieniem z dnia 24 września 2018 r., sygn. akt II Ko 1444/18 (II K 306/17), Sąd Rejonowy w Myszkowie na podstawie art. 201 § 2 k.k.w. ustalił, że orzeczony wobec Ł.

C. środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym, będzie wykonywany w Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej - Państwowym Szpitalu dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w Y., dysponującym podstawowym poziomem zabezpieczenia, wskazanym w opinii Komisji Psychiatrycznej do Spraw Środków Zabezpieczających przy Ministrze Zdrowia z dnia 4 września 2018 r. (opinia k. 187-190; postanowienie k. 196 akt sprawy II K 306/17). Ł. C. został doprowadzony do ww. placówki medycznej w dniu 4 października 2018 r. (k. 208 akt sprawy II K 306/17).Po uzyskaniu opinii o aktualnym stanie zdrowia psychicznego Ł.

C. z dnia 19 grudnia 2018 r., Sąd Rejonowy w Myszkowie postanowieniem z dnia 16 stycznia 2019 r. na podstawie art. 204 § 1 k.k.w., art. 93a § 1 pkt 4 k.k., art. 93b § 1 k.k., art. 93c pkt 1 k.k., art. 93d § 1 k.k. i art. 93g § 1 k.k. zdecydował o dalszym stosowaniu wobec podejrzanego środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym (opinia k. 220-221, postanowienie k. 225 akt sprawy II K 306/17). Kolejne okresowe opinie o stanie zdrowia psychicznego Ł. C. stanowiły podstawę orzekania przez Sąd Rejonowy w Rybniku, jako sąd właściwy w postępowaniu wykonawczym w sprawach dotyczących wykonania środka zabezpieczającego w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym (art. 199a § 2 k.k.w.), o stosowaniu w dalszym ciągu izolacyjnego środka zabezpieczającego wobec tego podejrzanego (vide: postanowienia Sądu Rejonowego w Rybniku: z dnia 2 lipca 2019 r.; z dnia 10 grudnia 2019 r.; z dnia 9 czerwca 2020 r.; z dnia 3 grudnia 2020 r.; 28 maja 2021 r.; z dnia 26 listopada 2021 r.; z dnia 20 maja 2022 r.; z dnia 16 listopada 2022 r.; z dnia 5 maja 2023 r.; z dnia 3 listopada 2023 r.; z dnia 22 kwietnia 2024 r.; z dnia 21 października 2024 r. - k. 19, 64, 79, k. 99, k. 116, k. 145, k. 180, k. 210, k. 236, k. 269, k. 289, k. 308 akta sprawy III Śr.zab. 19/19).Od postanowienia Sądu Rejonowego w Myszkowie z dnia 18 lipca 2018 r., sygn. akt II K 306/17, kasację na korzyść podejrzanego Ł.

C. wniósł Prokurator Generalny. Zaskarżył to orzeczenie w całości i zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść postanowienia naruszenie przepisu art. 93g § 1 k.k., 93b § 1 zd. drugie k.k. i art. 93b § 3 zd. drugie k.k. w zw. z art. 93b § 5 k.k., polegające na orzeczeniu wobec Ł. C. środka zabezpieczającego w postaci pobytu w szpitalu psychiatrycznym w miejsce orzeczonego postanowieniem Sądu Rejonowego w Myszkowie z dnia 6 grudnia 2017 r., sygn. akt II K 306/17, środka zabezpieczającego w postaci terapii w warunkach ambulatoryjnych w Poradni Zdrowia Psychicznego „[…]” w M. w sytuacji, gdy w toku postępowania wykonawczego nie jest możliwe orzeczenie po raz pierwszy środka zabezpieczającego o charakterze izolacyjnym w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym, albowiem orzeczenie takiego środka może nastąpić jedynie w postępowaniu jurysdykcyjnym, co powinno znaleźć swoje odzwierciedlenie w rozstrzygnięciu merytorycznie kończącym postępowanie, tj. wyroku skazującym sprawcę przestępstw popełnionych w warunkach określonych w art. 93g § 2 i § 3 k.k. lub w orzeczeniu umarzającym postępowanie wobec niepoczytalności sprawcy, natomiast zmiana orzeczonego wobec sprawcy środka zabezpieczającego o charakterze wolnościowym, możliwa jest jedynie w granicach środków określonych w art. 93a § 1 pkt 1-3 k.k., co w konsekwencji doprowadziło do stosowania wobec Ł.

C. – bez podstawy prawnej – środka zabezpieczającego o charakterze izolacyjnym w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym.W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Myszkowie do ponownego rozpoznania.Postanowieniem z dnia 17 lutego 2025 r., Sąd Najwyższy w sprawie o sygn. akt IV KK 33/25, na podstawie art. 532 § 1 k.p.k. wstrzymał wykonanie postanowienia Sądu Rejonowego w Myszkowie z dnia 18 lipca 2018 r., sygn. II K 306/17 (pkt 1), oraz postanowienia Sądu Rejonowego w Rybniku z dnia 21 października 2024 r., sygn.

II K 306/17/S – III 1 Ko 4035/24 (pkt 1) (k. 26-28 akt SN). Na mocy ww. orzeczenia Ł. C. został wypisany z Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej – Klinicznego Szpitala Psychiatrycznego w Y. w dniu 20 lutego 2025 r. (pismo k. 69 akt SN). Sąd Najwyższy zważył co następuje.Kasacja jest oczywiście zasadna, stąd uzasadnione było jej rozpoznanie i uwzględnienie na posiedzeniu w trybie przewidzianym w przepisie art. 535 § 5 k.p.k.Trafnie zauważa skarżący, że środek zabezpieczający przewidziany w art. 93a § 1 pkt 4 k.p.k. w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym, może być orzeczony wyłącznie, gdy ustawa tak stanowi, co wynika z art. 93b § 5 k.k. Może być on orzeczony wobec sprawcy, co do którego umorzono postępowanie o czyn zabroniony popełniony w stanie niepoczytalności określonej w art. 31 § 1 k.k. (art. 93c pkt 1 k.k.) oraz w razie skazania sprawcy w sytuacjach określonych w pkt 2-5 art. 93c k.k. Natomiast zgodnie z art. 93b § 1 k.k. środek taki można orzec jedynie, aby zapobiec ponownemu popełnieniu przez sprawcę czynu zabronionego o znacznej społecznej szkodliwości.

W stosunku do sprawcy niepoczytalnego ustawodawca rozwinął tę przesłankę w art. 93g k.k., dodając, że musi istnieć wysokie prawdopodobieństwo ponownego popełnienia czynu zabronionego o znacznej społecznej szkodliwości w związku z chorobą psychiczną lub upośledzeniem umysłowym. W myśl art. 93d § 1 k.k. czasu stosowania środka zabezpieczającego nie określa się z góry, a zgodnie z § 6 tego przepisu, jeżeli zachowanie sprawcy po uchyleniu środka zabezpieczającego wskazuje, że zachodzi konieczność stosowania środków zabezpieczających, sąd, nie później niż w ciągu 3 lat od uchylenia środka, może ponownie orzec ten sam środek zabezpieczający lub inny środek, o którym mowa w art. 93a § 1 pkt 1-3 k.k. Z treści powyższych przepisów wynika jednoznacznie, że możliwym jest na etapie postępowania wykonawczego orzekanie ponownie oraz po raz pierwszy środków w postaci elektronicznej kontroli miejsca pobytu, terapii oraz terapii uzależnień, natomiast nie jest możliwe orzeczenie na tym etapie pobytu w zakładzie psychiatrycznym, jeżeli środek w tej postaci nie został orzeczony w wyroku umarzającym postępowanie wobec niepoczytalności sprawcy określonego w art. 31 § 1 k.k., bądź w wyroku skazującym wydanym wobec sprawcy określonego w art. 93c pkt 2-5 k.k.W orzecznictwie Sądu Najwyższego, jak i w piśmiennictwie prawniczym, ugruntowany został pogląd, iż zmiana środka zabezpieczającego w toku postępowania wykonawczego może dotyczyć wyłącznie środków zabezpieczających określonych w art. 93a § 1 pkt 1-3 k.k. Natomiast w postępowaniu tym nie jest możliwe orzeczenie środka zabezpieczającego w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym (art. 93a § 1 pkt 4 k.k.), jeżeli nie był on uprzednio orzeczony w postępowaniu jurysdykcyjnym (arg. z art. 199a § 1 k.k.w. w zw. z art. 93d § 6 k.k. w zw. z art. 93a § 1 pkt 1-3 k.k.) (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 14 maja 2021 r., sygn.

III KK 104/21, LEX nr 3175595, 11 czerwca 2021 r., sygn. IV KK 227/21, OSNK 2021/10/38, LEX nr 3241916 czy 7 września 2021 r., sygn. IV KK 398/21, LEX nr 3404111 i przywołane w uzasadnieniach orzeczeń poglądy piśmiennictwa).Przenosząc te rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, uznać należało za bezzasadne stanowisko Sądu Rejonowego w Myszkowie wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia jakoby uprawnienie sądu do orzeczenia wobec Ł. C. środka zabezpieczającego w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym wynikało z zaniechania przez ww. ambulatoryjnego leczenia psychiatrycznego, a tym samym nieaktualności okoliczności ujawnionych w trakcie przewodu sądowego (dobrowolności poddania się terapii) oraz treści przepisu art. 93b § 1 k.k., zezwalającego sądowi na zmianę orzeczonego wobec sprawcy środka zabezpieczającego lub sposobu jego wykonania.

Stanowi ono wyraz niedostatecznie wszechstronne analizy przepisów Rozdziału X - Środki zabezpieczające ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, z pominięciem szczególnego charakteru środka zabezpieczającego w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym i zdecydowanie zawężonych, w porównaniu z innymi środkami zabezpieczającymi, podstaw jego orzekania. Jakkolwiek sąd meriti miał na uwadze przepisy ww. Rozdziału, to ostatecznie błędnie te normy zinterpretował i w efekcie błędnie je zastosował.Takie postąpienie Sądu Rejonowego w Myszkowie pozwala uznać, iż orzekając w dniu 18 lipca 2018 r. na podstawie art. 93a § 1 pkt 4 k.k., art. 93b § 1 k.k., art. 93c pkt 1 k.k., art. 93d § 1 k.k. i faktycznie - art. 93g § 1 k.k., o zastosowaniu wobec Ł.

C. środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia go w szpitalu psychiatrycznym, w miejsce orzeczonego postanowieniem Sądu Rejonowego w Myszkowie z dnia 6 grudnia 2017 r., sygn. akt III K 306/17 wobec tego podejrzanego środka zabezpieczającego o charakterze wolnościowym w postaci terapii w trybie ambulatoryjnym w określonej placówce medycznej, a więc orzekając o izolacyjnym środku zabezpieczającym po raz pierwszy w toku postępowania wykonawczego, uczynił to bez podstawy prawnej, tj. nie będąc do tego uprawnionym w myśl obowiązujących norm prawnych.Podzielić należało także końcowy wniosek kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego, iż wprawdzie przepis art. 93b § 3 zd. drugie k.k. nie zawiera wprost ograniczenia możliwości zmiany orzeczonego już środka zabezpieczającego na środek określony w art. 93a § 1 pkt 4 k.k., tj. pobyt w szpitalu psychiatrycznym, to jak wykazano w doktrynie prawa karnego oraz orzecznictwie utrwalona jest wykładnia, że w oparciu o ten przepis można zmienić stosowany dotychczas środek zabezpieczający o nieizolacyjnym charakterze wyłącznie na któryś ze środków określonych w art. 93a § 1 pkt 1-3 k.k. Nie ma żadnych podstaw ku temu, aby przyjąć, że przepis ten stanowi lex specialis względem art. 93a § 2 k.k. i art. 93b § 5 k.k. Wykładnia ta ma charakter gwarancyjny i zabezpiecza sprawców czynów zabronionych, którzy dopuścili się ich w warunkach niepoczytalności, przed zastosowaniem środka zabezpieczającego o charakterze izolacyjnym na mocy orzeczenia wydanego dopiero w toku postępowania wykonawczego, po rozstrzygnięciu istoty sprawy.Postępowanie, w którym zastosowano wobec Ł.

C. ten izolacyjny środek zostało zainicjowane przez Sąd Rejonowy w Myszkowie z urzędu. Postanowieniem z dnia 18 lipca 2018 r. w miejsce pierwotnie (tj. w postępowaniu jurysdykcyjnym) orzeczonego środka zabezpieczającego w postaci terapii w warunkach ambulatoryjnych rozstrzygnięto o zastosowaniu wobec Ł. C. środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia go w zakładzie psychiatrycznym. Zatem z chwilą uchylenia zaskarżonego kasacją postanowienia Sądu Rejonowego w Myszkowie z dnia 18 lipca 2018 r., sygn. II K 306/17, usunięte z obrotu prawnego zostanie rozstrzygnięcie wadliwie stosujące izolację w zakładzie psychiatrycznym, zaś „odżyje” kwestia ewentualnego dalszego stosowania wobec sprawcy  w związku z postanowieniem Sądu Rejonowego w Myszkowie z dnia 6 grudnia 2017 r., sygn. akt II K 306/17  innych niż izolacyjne środków zabezpieczających, tj. postąpienia z uwzględnieniem tego, że w postępowaniu wykonawczym niedopuszczalne jest stosowanie po raz pierwszy środka, o którym mowa art. 93a § 1 pkt 4 k.k.Kierując się przedstawionymi motywami Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.

Antoni Bojańczyk Zbigniew Kapiński Stanisław Stankiewicz [J.J.][r.g.]