Legislator Rechtsprechung & Gesetzgebung
IV KK 166/18 KI-generiert

Supreme Court quashes criminal verdict for procedural error regarding consent to penalty modification.

Geschäftsnummer IV KK 166/18
Gericht / Behörde
Rechtsordnung Polen (PL)
Ausgang Abgewiesen (Dismissed)

Legislator-Zusammenfassung

KI-generiert

The Supreme Court quashed the lower court's criminal verdict entirely due to a procedural violation regarding the modification of the penalty. The defendant had previously consented to a specific sentence, but the appellate court unilaterally expanded the driving ban without obtaining fresh, explicit consent from the defendant, prosecutor, or defense counsel. The court ruled that such changes in a consensual proceeding require unanimous agreement from all parties, and the absence of this consent rendered the reformatory decision invalid.

Legislator-Regeste

KI-generiert

Art. 387 § 2, § 3 k.p.k.; Art. 424 k.p.k.: In consensual criminal proceedings, a higher court may modify a first-instance verdict only if all parties, including the defendant, explicitly consent to the new penalty terms; unilateral modification without such consent violates the principle of two-instance proceedings.

Schlagwörter

KI-generiert
consensual criminal proceedings modification of penalty explicit consent requirement reformatory verdict two-instance proceedings driving ban expansion procedural violation qualifizierte Fahrunfähigkeit

Zitierte Gesetzesbestimmungen

KI-generiert
Art. 387 § 2 k.p.k.
w związku art. 387 § 2 k.p.k., polegające na dokonaniu przez Sąd Okręgowy w K.
Art. 387 § 3 k.p.k.
art. 387 § 3 k.p.k.), za niedopuszczalne należy uznać wnioskowanie z czynności następczych w stosunku do wyroku jakimi są ewentualny wniosek o jego pisemne uzasadnienie lub niezłożenie takiego wniosku, wobec konieczności uzyskania jednoznacznej deklaracji przed wydaniem orzeczenia.
Art. 424 k.p.k.
A przecież, przy tego rodzaju orzeczeniu Sąd ten miał obowiązek nie tylko podać czym kierował się wydając wyrok oraz dlaczego zarzuty i wnioski apelacji uznał za zasadne albo niezasadne, lecz także przedstawić (stosownie do treści art. 424 k.p.k.) motywy rozstrzygnięcia o charakterze reformatoryjnym.
art. 387 § 1 k.p.k
oskarżony, korzystający wówczas z pomocy obrońcy z urzędu, wystąpił – na podstawie art. 387 § 1 k.p.k.
art. 387 § 2 k.p.k
w związku art. 387 § 2 k.p.k., polegające na dokonaniu przez Sąd Okręgowy w K.
art. 42 § 2 k.k
178a § 1 k.k., karę 6 miesięcy ograniczenia wolności, polegającej na wykonywaniu nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cel społeczny w wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym (pkt I wyroku).Na podstawie art. 42 § 2 k.k.
art. 438 pkt 2 k.p.k
prokurator, na podstawie art. 438 pkt 2 k.p.k., zarzucił obrazę prawa procesowego mającą istotny wpływ na treść wyroku, to jest art.
art. 437 § 2 k.p.k
Zarzucił w niej:- „rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 437 § 2 k.p.k.
art. 457 § 3 k.p.k
art. 424 § 1 k.p.k
A przecież, przy tego rodzaju orzeczeniu Sąd ten miał obowiązek nie tylko podać czym kierował się wydając wyrok oraz dlaczego zarzuty i wnioski apelacji uznał za zasadne albo niezasadne, lecz także przedstawić (stosownie do treści art. 424 k.p.k.) motywy rozstrzygnięcia o charakterze reformatoryjnym.

Zitierte Rechtsprechung

KI-generiert
KI-generiert

Fragen Sie sich, wie dieser Entscheid auf Ihren Fall anwendbar ist?

Prüfen Sie diesen Entscheid zusammen mit Bundesrecht, kantonalen Erlassen, Kommentaren und Folgeentscheiden in Legislator AI.

Fall in Legislator öffnen →

Volltext

Sygn. akt IV KK 166/18 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 czerwca 2019 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Krzysztof Cesarz (przewodniczący)‎SSN Tomasz Artymiuk (sprawozdawca)‎SSN Włodzimierz WróbelProtokolant Ewa Sokołowska przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Jacka Radoniewicza‎w sprawie R.K.‎skazanego z art. 178 a § 1 k.k.,‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie‎w dniu 4 czerwca 2019 r.,‎kasacji, wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego‎od wyroku Sądu Okręgowego w K.‎z dnia 16 maja 2017 r., sygn. akt IV Ka […]/17‎zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w K.‎z dnia 31 stycznia 2017 r., sygn. akt XIV K […]/16/S uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

R.K. został oskarżony o to, że „w dniu 18 sierpnia 2016 roku w miejscowości S., woj. [...] prowadził w ruchu lądowym pojazd mechaniczny marki S. nr rej. […]będąc w stanie nietrzeźwości, przy stwierdzonej zawartości alkoholu w wydychanym powietrzu w kolejnych badaniach: I badanie – 1, 22 mg/l, II badanie – 1,39 mg/l, III badanie – 1,13 mg/l, IV badanie – 1,17 mg/l”, tj. o przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. W trakcie rozprawy w dniu 17 stycznia 2017 r. przed Sądem Rejonowym w K., w sprawie o sygn. akt XIV K […]/16/S, oskarżony R.K. przyznał się do popełnienia zarzucanego mu czynu z art. 178a § 1 k.k. i złożył wyjaśnienia, wnosząc jednocześnie o wyznaczenie mu obrońcy z urzędu w związku z dopuszczoną przez niego możliwością złożenia wniosku o dobrowolne poddanie się karze, a tym samym poczynienia w tym przedmiocie stosownych ustaleń.Na kolejnym terminie rozprawie głównej w dniu 31 stycznia 2017 r. oskarżony, korzystający wówczas z pomocy obrońcy z urzędu, wystąpił – na podstawie art. 387 § 1 k.p.k.

– z wnioskiem o wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzenia postępowania dowodowego, wnosząc o wymierzenie mu za zarzucany czyn kary 6 miesięcy ograniczenia wolności, polegającej na wykonywaniu nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cel społeczny w wymiarze 20 godzin miesięcznie, orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B i orzeczenie świadczenia pieniężnego, w kwocie 5.000 zł.Do tej propozycji nie odniósł się prokurator, albowiem nie stawił się na terminie rozprawy w dniu 31 stycznia 2017 roku, pomimo iż został prawidłowo o niej zawiadomiony wokandą.Sąd Rejonowy w K., na podstawie art. 387 § 2 k.p.k., przychylił się do wniosku oskarżonego o wydanie wyroku skazującego i wymierzenie mu zaproponowanej kary oraz środków karnych bez konieczności prowadzenia postępowania dowodowego i wyrokiem z dnia 31 stycznia 2017 roku uznał go winnym popełnienia czynu z art. 178a § 1 k.k., zarzucanego mu w akcie oskarżenia.Za ten czyn wymierzył oskarżonemu, na podstawie art. 178a § 1 k.k., karę 6 miesięcy ograniczenia wolności, polegającej na wykonywaniu nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cel społeczny w wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym (pkt I wyroku).Na podstawie art. 42 § 2 k.k. orzekł wobec oskarżonego środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B na okres 3 lat (pkt II wyroku).Na podstawie art. 43 a § 2 k.k. orzekł środek karny w postaci świadczenia pieniężnego, w kwocie 5.000 zł na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym i Pomocy Postpenitencjarnej (pkt III wyroku), a nadto rozstrzygnął o kosztach obrony z urzędu (pkt IV wyroku) oraz zwolnił oskarżonego od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych na rzecz Skarbu Państwa (pkt V wyroku).Powyższy wyrok został zaskarżony apelacją przez prokuratora.Zaskarżając wyrok w całości na niekorzyść oskarżonego R.K. prokurator, na podstawie art. 438 pkt 2 k.p.k., zarzucił obrazę prawa procesowego mającą istotny wpływ na treść wyroku, to jest art. 387 § 2 k.p.k., polegającą na niezawiadomieniu prokuratora o wniosku oskarżonego R.K., złożonego na podstawie art. 387 § 1 k.p.k., co uniemożliwiło oskarżycielowi publicznemu zajęcie stanowiska odnośnie tego wniosku i w rezultacie skutkowało wydaniem wadliwego wyroku, z uwagi na niesłuszne orzeczenie w nim środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych jedynie kategorii B na okres 3 lat, podczas gdy okoliczności sprawy – w szczególności motywy, z powodu których oskarżony R.K. postanowił w stanie nietrzeźwości kierować samochodem, wysokie stężenie alkoholu w jego organizmie – przemawiały przeciwko takiemu rozstrzygnięciu.W oparciu o podniesiony zarzut prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 16 maja 2017 roku, sygn. akt IV Ka […]/17, zmienił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 31 stycznia 2017 r. w ten sposób, że orzeczony w pkt.

II środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych rozszerzył na wszystkie kategorie, zobowiązując oskarżonego do bezzwłocznego powiadomienia właściwego urzędu administracji publicznej o zagubieniu prawa jazdy lub natychmiastowego jego zwrotu.Orzeczenie Sądu odwoławczego zaskarżył, wniesioną na korzyść skazanego kasacją, Minister Sprawiedliwości – Prokurator Generalny. Zarzucił w niej:- „rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 437 § 2 k.p.k. w związku art. 387 § 2 k.p.k., polegające na dokonaniu przez Sąd Okręgowy w K. zmiany wyroku Sądu pierwszej instancji w zakresie orzeczonego wobec oskarżonego R.K. w punkcie II wyroku środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B, poprzez jego rozszerzenie i przyjęcie, że orzeczony zakaz obejmuje wszelkie pojazdy mechaniczne, do kierowania którymi wymagane jest prawo jazdy wszystkich kategorii w sytuacji, gdy orzeczenie Sądu pierwszej instancji zapadło w wyniku uwzględnienia złożonego przez oskarżonego i jego obrońcę wniosku o wydanie wyroku skazującego i wymierzenie kary i środków karnych, bez przeprowadzenia postępowania dowodowego, w tym zakazu prowadzenia jedynie pojazdów mechanicznych kategorii B, któremu nie sprzeciwił się niezawiadomiony o złożeniu wniosku nieobecny na rozprawie prokurator, co obligowało Sąd odwoławczy, przy dostrzeżeniu możliwości zmiany zaskarżonego wyroku na niekorzyść oskarżonego, do uzyskania jego zgody, przy czym zarówno oskarżony, jego obrońca, jak i prokurator nie wyrazili zgody przed Sądem odwoławczym na modyfikację wniosku w tym zakresie,- rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 457 § 3 k.p.k., polegające na nieprawidłowym odniesieniu się przez Sąd odwoławczy w pisemnych motywach swojego wyroku do wyrażonego na rozprawie odwoławczej stanowiska oskarżonego, jego obrońcy oraz prokuratora w przedmiocie ewentualnej zmiany warunków zawartej ugody i niezasadnego przyjęcia, że nie sprzeciwili się oni zmianie umowy, poprzez rozszerzenie środka karnego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych oraz nie wskazaniu wbrew regułom wynikającym z treści art. 424 § 1 k.p.k. przekonujących przesłanek przemawiających za zmianą zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji, który został wydany w trybie art. 387 § 1 k.p.k.”.W oparciu o te zarzuty autor kasacji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym, a stanowisko to podtrzymał uczestniczący w rozprawie kasacyjnej prokurator Prokuratury Krajowej.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Oba podniesione w kasacji Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego zarzuty są zasadne, a ponieważ stwierdzone przez sąd kasacyjny uchybienia były rażące i miały przy tym istotny wpływ na treść wyroku Sądu Okręgowego w K., konieczne było jego uchylenie i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.Sąd odwoławczy orzekając w niniejszej sprawie powołał się wprawdzie na pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z dnia 3 września 2015 r., V KK 240/15, uczynił to jednak wybiórczo nie uwzględniając zasadniczych, a wynikających z tego orzeczenia treści.

Oczywistym jest wprawdzie, że przepis art. 387 § 2 k.p.k. wprost nie wskazuje na konieczność każdorazowego powiadamiania prokuratora, który nie miał obowiązku stawienia się na rozprawę i nie wziął w niej udziału w oparciu o regulację art. 46 § 2 zd. 1 k.p.k., o złożeniu przez oskarżonego wniosku o wydanie wyroku skazującego w trybie art. 387 § 1 k.p.k., nie można wszelako pomijać treści zd. 2 art. 46 § 2 k.p.k., zgodnie z którym przewodniczący lub sąd mogą taką obecność uznać z obowiązkową. Tak będzie w szczególności wówczas, gdy – jak w tej sprawie – oskarżony pod nieobecność prokuratora złoży wniosek w oparciu o przepis art. 387 § 1 k.p.k. lub też zapowie możliwość złożenia takiego wniosku na kolejnym terminie w sytuacji, gdy zachodzi konieczność zarządzenia przerwy w rozprawie albo jej odroczenia.

Nie można, czyniąc rozważania w tym zakresie, abstrahować od jednoznacznej treści art. 387 § 2 in fine k.p.k. Zgodnie z tym przepisem sąd może uwzględnić wniosek o wydanie wyroku skazującego, gdy „…nie sprzeciwia się temu prokurator, a także pokrzywdzony należycie powiadomiony o terminie rozprawy oraz pouczony o możliwości zgłoszenia przez oskarżonego takiego wniosku”. Oczywistym jest więc, że o braku sprzeciwu, w wypadku niestawiennictwa na rozprawę, można mówić – przy zachowaniu wskazanych wyżej warunków – wyłącznie w odniesieniu do pokrzywdzonego, a nie do prokuratora.

Ma to niewątpliwe znaczenie dla poprawności wyrokowania z zachowaniem trybu konsensualnego. Konsensus zawierany jest bowiem nie pomiędzy sądem a oskarżonym, lecz pomiędzy stronami postępowania, a więc z jednej strony oskarżycielem i pokrzywdzonym, a z drugiej oskarżonym, zaś do kompetencji sądu należy jedynie uwzględnienie lub nie takiego porozumienia, jeżeli zostaną spełnione pozostałe przesłanki dotyczące tego rodzaju wniosku oskarżonego. Jak to trafnie zauważył Sąd Najwyższy w powołanym wyżej orzeczeniu z dnia 3 września 2015 r., nieobecność prokuratora na rozprawie, w sytuacji prawidłowego powiadomienia o jej terminie, choć mieszcząca się w granicach prawa i nie wykluczająca możliwości wyrokowania w trybie art. 387 § 2 k.p.k., rzutuje jednak bezpośrednio na sytuację procesową oskarżonego.

Oskarżony, który występuje z tego rodzaju wnioskiem, ma prawo oczekiwać – przy braku sprzeciwu stron – zaaprobowania przez sąd rodzaju i wymiaru kary oraz środka karnego jaki sam przedstawił. Tym niemniej, rozstrzygający sąd dostrzegając możliwość zakończenia zwieńczonego porozumieniem postępowania winien zarządzić przerwę w rozprawie celem zawiadomienia prokuratora o propozycji oskarżonego. W niniejszej sprawie tak się jednak nie stało, pomimo tego, że sąd meriti i to z innych przyczyn zarządził przerwę w rozprawie ograniczając się jednak wyłącznie do zawiadomienia prokuratora o nowym terminie bez informacji co do zamiaru oskarżonego złożenia wniosku na podstawie art. 387 § 1 k.p.k.Powyższy błąd Sądu Rejonowego nie pozostał bez wpływu na zaskarżone kasacją orzeczenie sądu instancji ad quem.

Dostrzegając wskazane wyżej uwarunkowania procesowe oskarżyciel publiczny we wniesionej apelacji zasadnie skonstatował, że w rzeczywistości do zawarcia porozumienia przed Sądem pierwszej instancji nie doszło, a ponieważ konieczna jest korekta wyroku w zakresie orzeczonego na podstawie art. 42 § 2 k.k. środka karnego, to tym samym niezbędne jest uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania celem ewentualnego wydania wyroku w oparciu o rzeczywisty konsensus.Sąd drugiej instancji wniosku tego nie uwzględnił, uznając, że możliwe jest w takim wypadku wydanie orzeczenia reformatoryjnego na niekorzyść oskarżonego przez sąd odwoławczy.

Przeoczył jednak, że w zaistniałej sytuacji warunkiem dokonania określonej korekty jest uzyskanie zgody stron, a więc oskarżonego i jego obrońcy oraz prokuratora na takie nowe określenie kary (w tej sprawie rodzaju środka karnego). Takie stanowisko jest konsekwentnie prezentowane w orzecznictwie (zob. powołany już wyżej wyrok Sądu Najwyższego w sprawie V KK 240/15, a także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2009 r., V KK 29/09), w którym zasadnie wywodzi się, że zmiana wyroku wydanego przez Sąd pierwszej instancji w warunkach konsensualizmu procesowego, nawet gdy konsensus ten charakteryzuje się ułomnością, jest możliwa przed sądem odwoławczym, jeżeli strony ponownie wyrażą zgodę na wymierzenie kary – tym razem współmiernej – na nowych warunkach.

Nie do zaakceptowania jest przy tym pogląd wyrażony przez Sąd Okręgowy, że obecne na rozprawie strony, w tym oskarżony i jego obrońca, zaakceptowali zmiany dokonane na rozprawie w instancji ad quem, skoro nie wnieśli sprzeciwu w postaci uzasadnienia do wyroku (podkreślenie SN). Pomijając nawet już to, że sprzeciw mogą wnieść wyłącznie prokurator i pokrzywdzony, a nie oskarżony, od którego wymagana jest w takim wypadku zgoda (arg. art. 387 § 3 k.p.k.), za niedopuszczalne należy uznać wnioskowanie z czynności następczych w stosunku do wyroku jakimi są ewentualny wniosek o jego pisemne uzasadnienie lub niezłożenie takiego wniosku, wobec konieczności uzyskania jednoznacznej deklaracji przed wydaniem orzeczenia.

Tymczasem jak wynika z zapisów protokołu rozprawy z dnia 16 maja 2017 r. ani oskarżony ani obrońca na taką korektę w zakresie rozstrzygnięcia o środku karnym jakiej domagał się prokurator zgody nie wyrazili, wręcz wnosząc o nieuwzględnienie apelacji.Trafnie więc w nadzwyczajnym środku zaskarżenia zarzucono rażące naruszenie prawa procesowego (art. 387 § 2 k.p.k.) mającego przy tym negatywne znaczenie dla praw oskarżonego i pozbawiając go w rezultacie dwuinstancyjności.Zasadny jest również zarzut drugi kasacji. Skupiając się na wskazanej wyżej problematyce związanej z konsensualnym charakterem postępowania, Sąd drugiej instancji pozostawił całkowicie poza polem swoich rozważań wskazane powodów, dla których uznał zasadność wydania orzeczenia reformatoryjnego w części dotyczącej środka karnego – zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, rozszerzając go z pojazdów, do których wymagane jest prawo jazdy kategorii B, na wszystkie kategorie.

A przecież, przy tego rodzaju orzeczeniu Sąd ten miał obowiązek nie tylko podać czym kierował się wydając wyrok oraz dlaczego zarzuty i wnioski apelacji uznał za zasadne albo niezasadne, lecz także przedstawić (stosownie do treści art. 424 k.p.k.) motywy rozstrzygnięcia o charakterze reformatoryjnym. Brak w tym zakresie uniemożliwia dokonanie kontroli poprawności uznania przez ten Sąd, że orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych ograniczonego w sposób wskazany w wyroku Sądu pierwszej instancji, razi swoją łagodnością.Wszystko to implikowało rozstrzygnięciem, jak w części dyspozytywnej wyroku.Procedując powtórnie Sąd ad quem rozważy poczynione wyżej uwagi, podda je stosownej analizie i uwzględniając kodeksowe ograniczenia wyda orzeczenie wolne od stwierdzonych wad.