Supreme Court allows freight forwarder's claim despite debt expiration, ruling statutory lien arises before expiration.
Legislator-Zusammenfassung
KI-generiertThe Supreme Court of Poland quashed the lower court's dismissal of a freight forwarder's claim for unpaid services. The court found that the statutory lien under the Civil Code arose before the debt expired, meaning expiration did not extinguish the right to satisfaction from the goods. Consequently, the case was remanded to the District Court for a final decision on the claim's merits and procedural costs.
Legislator-Regeste
KI-generiertArt. 802 § 1 k.c.; Art. 317 k.c.: The statutory lien of a freight forwarder arises upon the creation of the claim and persists despite the expiration of the underlying debt, preserving the right to satisfaction from the goods.
Schlagwörter
KI-generiertZitierte Gesetzesbestimmungen
KI-generiertVolltext
Sygn. akt IV CSK 477/10
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 25 marca 2011 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Marian Kocon
SSN Marta Romańska
Protokolant Bogumiła Gruszka
w sprawie z powództwa „E. – Agencja Celna” Spółki z ograniczoną
odpowiedzialnością
przeciwko D. K.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej
w dniu 25 marca 2011 r.,
skargi kasacyjnej strony powodowej
od wyroku Sądu Okręgowego […]
z dnia 26 marca 2010 r.,
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi
Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o
kosztach postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy w dniu 5 grudnia 2008 r. wydał nakaz zapłaty w postępowaniu
upominawczym, uwzględniający powództwo E. Agencji Celnej spółki z ograniczoną
odpowiedzialnością przeciwko D. K. o zapłatę kwoty 99.339,80 zł wraz
z ustawowymi odsetkami, a po wniesieniu przez pozwaną sprzeciwu powództwo to
oddalił wyrokiem z dnia 13 października 2009 r.
Sąd Rejonowy ustalił, że powódka w ramach działalności gospodarczej
w latach 2007-2008 wykonywała na rzecz pozwanej usługi spedycyjne. Pozwana
nie uregulowała należności za prawidłowo wykonane usługi objęte pięcioma
fakturami VAT z terminami płatności: 16 marca 2007 r., 17 marca 2007 r., 9 maja
2007 r., 9 czerwca 2007 r. i 12 czerwca 2007 r. W chwili wniesienia pozwu, tj.
w dniu 27 listopada 2008 r., roszczenia o zapłatę tych należności były
przedawnione, gdyż – zgodnie z art. 803 k.c. – roszczenia z umowy spedycji
przedawniają się z upływem roku.
Sąd Rejonowy uznał, że oświadczenie powódki z dnia 17 grudnia 2007 r.
o skorzystaniu z prawa zastawu, złożone w odpowiedzi na sprzeciw, było –
w świetle art. 47912 § 1 k.p.c. – spóźnione. Nie mogłoby ono wywrzeć
zamierzonego skutku również w dniu 17 grudnia 2007 r., ponieważ w dacie tej
roszczenia dochodzone pozwem były już przedawnione i art. 317 k.c. nie ma do
nich zastosowania.
Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 26 marca 2010 r. oddalił apelację powódki
od wyroku Sądu Rejonowego. Podzielił w całej rozciągłości przyjęte za podstawę
zaskarżonego orzeczenia ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną. Podkreślił, że art.
317 k.c. ma zastosowanie tylko w sytuacji, w której już po ustanowieniu zastawu
dochodzi do przedawnienia wierzytelności zabezpieczonej.
W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach określonych w art. 398 3
§ 1 k.p.c. powódka wniosła o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie
sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, podnosząc zarzuty naruszenia
art. 802 § 1 i art. 317 k.c. przez ich błędną wykładnię oraz - mającą wpływ na wynik
sprawy - obrazę art. 47912 § 1 i art. 319 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika bezspornie, że
dochodzone przez powódkę roszczenia obejmują wynagrodzenie za usługi
spedycyjne wykonane na rzecz pozwanej na jej zlecenie. Zgodnie z art. 802 § 1
k.c., dla zabezpieczenia takich roszczeń przysługuje spedytorowi ustawowe prawo
zastawu na przesyłce, dopóki przesyłka znajduje się u niego lub u osoby, która ją
dzierży w jego imieniu, albo dopóki może nią rozporządzać z pomocą dokumentów.
Do zastawu, który powstaje z mocy ustawy, stosuje się odpowiednio – co wynika
z art. 326 k.c. – przepisy rozdziału I działu IV kodeksu cywilnego o zastawie na
rzeczach ruchomych (art. 306 i nast. k.c.). W świetle wyrażonej w art. 306 k.c.
zasady akcesoryjności zastawu, nie ulega wątpliwości, że prawo zastawu
przewidziane w art. 802 k.c. powstaje z chwilą powstania po stronie spedytora
roszczenia, które zastaw ten zabezpiecza. Uprawnienie spedytora do zaspokojenia
z przedmiotu zastawu powstaje niezależnie od woli stron i trwa do chwili, kiedy
przesyłka znajduje się u niego lub osoby, która dzierży ja w jego imieniu, albo
dopóki może rozporządzać nią za pomocą dokumentów.
Z unormowań powyższych wynika, że prawo zastawu zabezpieczające
roszczenia dochodzone przez powódkę – wbrew stanowisku Sądu Okręgowego –
powstało zanim roszczenia te się przedawniły. Zgodnie zaś z art. 317 k.c.,
przedawnienie wierzytelności zabezpieczonej zastawem nie narusza uprawnienia
zastawnika do uzyskania zaspokojenia z rzeczy obciążanej, z wyłączeniem
roszczeń o odsetki lub inne świadczenia uboczne.
Przytoczony przez Sąd Okręgowy pogląd, zgodnie z którym wierzytelności
przedawnione nie mogą być zabezpieczone zastawem, nie ma zatem w sprawie
istotnego znaczenia. Nieuprawnione jest również zapatrywanie tego Sądu, że
warunkiem powstania prawa zastawu ustawowego jest złożenie przez zastawnika
oświadczenia o skorzystaniu z tego prawa. Wychodząc ze wskazanych wyżej
błędnych założeń, Sąd Okręgowy – jak trafnie podniosła skarżąca – naruszył
powołane w skardze kasacyjnej przepisy prawa materialnego.
Prawidłowa ocena zasadności roszczeń dochodzonych przez powódkę
wymaga ich rozważenia – wobec zgłoszenia przez pozwaną zarzutu przedawnienia
– w płaszczyźnie art. 802 i art. 317 k.c., z uwzględnieniem wskazanej wyżej
wykładni tych przepisów. Niezbędne jest w tym kontekście odniesienie do
przesłanek
wyznaczających
wygaśnięcie
prawa
zastawu
ustawowego
przysługującego spedytorowi, określonych w art. 802 § 1 in fine k.p.c. Kwestia ta
pozostała jednak poza zakresem rozważań Sądu Okręgowego. W przypadku
ustalenia, że zastaw ten mimo przedawnienia zabezpieczonych nim roszczeń nie
wygasł, rozstrzygnięcie uwzględniające powództwo powinno zawierać – jak trafnie
podniosła skarżąca – zastrzeżenie na rzecz pozwanej prawa powoływania się
w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie jej odpowiedzialności,
o którym mowa w art. 319 k.p.c.
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1 k.p.c. orzekł,
jak w sentencji.
md