Supreme Court dismisses appeal; claim barred by statute of limitations due to plaintiff's knowledge of injury.
Legislator-Zusammenfassung
KI-generiertThe Supreme Court dismissed the cassation appeal against a lower court judgment that rejected the plaintiff's claim for damages. The plaintiff slipped in a pension home, suffered a fracture, and later sued the tour organizer, but the claim was time-barred. The court held that the plaintiff knew of the injury's consequences by August 1999 when she was declared unfit for work, triggering the limitation period before the lawsuit was filed in 2005. Consequently, the court affirmed that the claim expired under the Civil Code, and the plaintiff bears the costs of the unsuccessful legal aid.
Legislator-Regeste
KI-generiertArt. 442 § 1 k.c.; Art. 442 § 1 k.c.: The limitation period for a claim for damages begins to run when the injured party becomes aware of the negative consequences of the event indicating the occurrence of damage.
Schlagwörter
KI-generiertZitierte Gesetzesbestimmungen
KI-generiertZitierte Rechtsprechung
KI-generiertVolltext
Sygn. akt IV CSK 43/09
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 24 września 2009 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)
SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)
SSN Dariusz Zawistowski
w sprawie z powództwa M.K.
przeciwko S.J. i H.L.
o zapłatę i ustalenie,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 24 września 2009 r.,
skargi kasacyjnej powódki
od wyroku Sądu Apelacyjnego
z dnia 16 maja 2008 r., sygn. akt [...],
1. oddala skargę kasacyjną,
2. przyznaje adw. A.D. od Skarbu Państwa (Sąd Apelacyjny)
kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych zwiększoną o
podatek VAT tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej
z urzędu.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 14 września 2007 r. Sąd Okręgowy w G. zasądził od
pozwanych S.J. i H.L. na rzecz powódki M.K. kwotę 70 000 zł z odsetkami od dnia
15 września 2007 r. tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę i
kwotę 13 001,66 zł z odsetkami od dnia 23 września 2005 r. tytułem renty
wyrównawczej, ustalił, że pozwani będą ponosili wobec powódki odpowiedzialność
za mogące się ujawnić w przyszłości następstwa wypadku z dnia 8 czerwca 1999
r., natomiast dalej idące powództwo oddalił. Istotne elementy stanu faktycznego
przyjętego za podstawę orzeczenia przedstawiały się następująco.
Powódka, na skutek przebytego gruźliczego zapalenia stawu biodrowego,
ma lewą nogę o 26 cm krótszą od prawej, nosi aparat ortopedyczny, i od ponad
pięćdziesięciu lat porusza się o lasce, której zakończenie wykonano z gumy, aby
zapobiec poślizgnięciom. Orzeczeniem z dnia 28 lipca 1992 r. Obwodowej Komisji
Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w M. powódka została zaliczona do
drugiej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia z równoczesnym ustaleniem, że
może pracować w warunkach chronionych. Od dnia 1 września 1995 r. powódka
pracowała jako krawcowa w „G.” sp. z o.o.
Pozwani, jako wspólnicy spółki cywilnej, prowadzą w G. pensjonat, w którym
Spółdzielnia „R.” w dniach od 7 do 20 czerwca 1999 r. zorganizowała turnus
rehabilitacyjny dla osób ze schorzeniami układu oddechowego i dysfunkcją ruchu.
Uczestnicząca w nim powódka w dniu 8 czerwca 1999 r., idąc korytarzem
pensjonatu, poślizgnęła się na mokrej, świeżo umytej podłodze i upadła.
Nie widziała, że linoleum pokrywające podłogę jest mokre, bo na korytarzu było
ciemno. Po upadku skarżyła się na ból prawej ręki w związku z czym została
przewieziona na Pogotowie Ratunkowe, a stamtąd do Szpitala
w G., gdzie
stwierdzono zwichnięcie stawu ramiennego prawego ze złamaniem guzka
większego kości ramiennej prawej i niedowład nerwu promieniowego prawego. Po
nastawieniu zwichnięcia założono powódce opatrunek i wypisano ją z zaleceniem
kontynuowania leczenia w poradni ortopedycznej.
W czasie od 11 czerwca do 7 grudnia 1999 r. powódka korzystała
ze zwolnienia lekarskiego i pobierała zasiłek chorobowy. Z dniem 8 grudnia 1999 r.
pracodawca rozwiązał z nią umowę o pracę z powodu choroby trwającej dłużej niż
łączny okres pobierania zasiłku. Orzeczeniami lekarza orzecznika ZUS z dnia
4 sierpnia 1999 r., z dnia 11 sierpnia 2000 r. i z dnia 26 czerwca 2002 r. powódka
została uznana czasowo za całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej
egzystencji ze względu na stan narządu ruchu, a orzeczeniem z dnia 12 czerwca
2003 r. za trwale całkowicie niezdolną z tego powodu do pracy i samodzielnej
egzystencji ze stwierdzeniem, że niezdolność powstała w czerwcu 1999 r.
W 2002 r. powódka wystąpiła z pozwem o odszkodowanie za skutki
wypadku z dnia 8 czerwca 1999 r. przeciwko „G.” sp. z o.o., jako organizatorowi
turnusu. W toku procesu do udziału w sprawie po stronie pozwanej wezwana
została Spółdzielnia „R.”. Wyrokiem z dnia 18 września 2003 r. Sąd Okręgowy w R.
oddalił powództwo, uznając, że okoliczności, w jakich powódka uległa wypadkowi,
nie uzasadniają odpowiedzialności pozwanych na podstawie art. 429 k.c. Apelację
powódki od tego wyroku Sąd Apelacyjny oddalił wyrokiem z dnia 15 stycznia 2004
r. W dniu 27 maja 2005 r. powódka skierowała pozew przeciwko pozwanym, który
zapoczątkował postępowanie w niniejszej sprawie.
Sąd Okręgowy uznał, ze pozwani ponoszą odpowiedzialność za skutki
wypadku powódki na podstawie art. 415 k.c., ponieważ doprowadzili do sytuacji,
w której osoby z dysfunkcją ruchu musiały poruszać się po mokrej i śliskiej
podłodze. Za nie uzasadniony uznał przy tym podniesiony przez pozwanych zarzut
przedawnienia, stwierdzając, że trzyletni termin z art. 442 § 1 k.c. rozpoczął bieg
w dniu wydania przez Sąd Apelacyjny wyroku oddalającego apelację powódki, czyli
w dniu 15 stycznia 2004 r. Z tą bowiem chwilą powódka powzięła wiadomość, że
zobowiązanymi do naprawienia szkody są pozwani. Uwzględniając okoliczności i
skutki wypadku Sąd Okręgowy przyznał powódce tytułem zadośćuczynienia za
doznaną krzywdę kwotę 70 000 zł. Za uzasadnione uznał też żądanie renty
wyrównawczej za czas do końca 2001 r., w którym powódka nabyła uprawnienia
emerytalne, i z tego tytułu zasądził kwotę 13 001,66 zł. Nie uwzględnił natomiast
żądania renty z tytułu zwiększenia potrzeb oraz zmniejszenia widoków na
przyszłość.
Po rozpoznaniu sprawy na skutek apelacji obu stron, Sąd Apelacyjny
wyrokiem z dnia 16 maja 2008 r. zmienił powyższy wyrok w ten sposób, że
powództwo oddalił i oddalił apelację powódki. Aprobując ustalenia faktyczne Sądu
pierwszej instancji stwierdził, iż Sąd ten dokonał błędnej subsumcji i w jej wyniku
uznał zarzut przedawnienia za pozbawiony racji. Prawidłowa ocena ustalonego
stanu faktycznego prowadzi natomiast do wniosku, że zarzut ten jest uzasadniony.
Wskazana przez powódkę przyczyna upadku w postaci mokrej podłogi dawała
podstawę do skierowania roszczeń przeciwko pozwanym, którzy nie kwestionowali,
że prace porządkowe na terenie pensjonatu leżały w ich gestii. Byli zatem
odpowiedzialni za takie zorganizowanie tych prac, aby nie zagrażały zdrowiu osób
przebywających w pensjonacie. Zgodnie z art. 442 § 1 k.c., dochodzone roszczenia
ulegały przedawnieniu w terminie lat trzech od dnia, w którym powódka dowiedziała
się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Zarówno data wypadku, z
którym powódka wiąże odpowiedzialność pozwanych, jak i okoliczność, że miał on
miejsce na terenie prowadzonego przez nich pensjonatu pozostawały poza sporem.
O szkodzie powódka dowiedziała się w dniu upadku, bo z tym zdarzeniem łączy
doznanie krzywd i uszczerbku na zdrowiu Nie można natomiast – stwierdził Sąd
Apelacyjny – zaaprobować stanowiska Sądu pierwszej instancji, że chwilą, w której
powódka dowiedziała się o osobie obowiązanej do naprawienia szkody, był dzień
wydania wyroku oddalającego apelację w sprawie przeciwko „G.” i Spółdzielni „R.”.
Wyrok ten bowiem rozstrzygał o roszczeniach w stosunku do wymienionych
podmiotów i nie przesądzał o powstaniu roszczenia wobec pozwanych.
Okoliczności, w oparciu o które powódka mogła ustalić podmiot odpowiedzialny za
szkodę, były jej znane już w chwili upadku, wobec czego czasową granicą do
wywiedzenia roszczeń odszkodowawczych był dzień 8 czerwca 2002 r. Powódka
natomiast zgłosiła swoje roszczenia dopiero w dniu 27 maja 2005 r. Podniesienie
przez pozwanych zarzutu przedawnienia nie może być uznane – podkreślił Sąd
Apelacyjny – za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego co najmniej z
dwóch powodów. Po pierwsze, dlatego że w dacie wypadku pozwani byli
ubezpieczeni
w
„P.”,
które
zostało
postawione
w
stan
upadłości,
a Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny nie przejął ich ubezpieczenia. Gdyby
zatem powódka zgłosiła swoje roszczenia wobec pozwanych przed upływem
terminu przedawnienia, mogliby oni zaspokoić je w ramach umowy ubezpieczenia.
Po drugie, dlatego że powódka uzyskała częściowe naprawienie szkody w drodze
realizacji roszczeń z umowy ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków
zawartej przez Spółdzielnię „R.” z „P.”
W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego powódka, powołując
się na podstawę określoną w art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c., wnosiła o jego „zmianę”
i uwzględnienie powództwa w całości ewentualnie uchylenie i przekazanie sprawy
do ponownego rozpoznania. W ramach powołanej podstawy kasacyjnej wskazała
na naruszenie przepisów art. 4421 § 1 i art. 123 § 1 pkt 1 k.c. przez przyjęcie,
że o osobie obowiązanej do naprawienia szkody dowiedziała się przed upływem
okresu przedawnienia oraz że dochodzenie roszczeń przed Sądem Okręgowym
w R. nie przerwało biegu przedawnienia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Uzasadniając zarzut naruszenia art. 4421 § 1 k.c. skarżąca przyjmuje,
że trzyletni termin przedawnienia rozpoczął bieg z chwilą wydania przez Sąd
Apelacyjny wyroku oddalającego jej apelację w sprawie przeciwko „G.” i Spółdzielni
„R.”, czyli w dniu 15 stycznia 2004 r. Dopiero bowiem w tym dniu dowiedziała się,
że osobami obowiązanymi do naprawienia szkody są pozwani. Zatem pozew
w niniejszej sprawie, skierowany do sądu w dniu 27 maja 2005 r., został wniesiony
przed upływem terminu przedawnienia. Poza tym wniesienie w dniu 7 maja 2002 r.
pozwu przeciwko „G.” spowodowało przerwę biegu przedawnienia, gdyż było
czynnością przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia roszczeń objętych
pozwem w niniejszej sprawie.
Odnosząc się do powyższych wywodów trzeba podkreślić, że art. 442 1 k.c.,
dodany przez art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy –
Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 80, poz. 538 – dalej: „ustawa nowelizująca”), wszedł
w życie – równocześnie z uchyleniem art. 442 k.c. – z dniem 10 sierpnia 2007 r.
Zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej, do roszczeń o naprawienie szkody
wyrządzonej czynem niedozwolonym, powstałych przed dniem 10 sierpnia 2007 r.,
a według przepisów dotychczasowych w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych,
stosuje się art. 4421 k.c. Prawidłowo zatem Sąd Apelacyjny oceniał zasadność
zarzutu przedawnienia przez pryzmat art. 442 § 1 k.c. Treść tego przepisu w części
obejmującej zdanie pierwsze niczym nie różni się jednak od treści art. 442 1 § 1
zdanie pierwsze k.c., według obu przepisów bowiem roszczenie o naprawienie
szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat
trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie
obowiązanej do jej naprawienia. Tożsamość treści uzasadnia zatem rozważenie
zarzutów podniesionych przez skarżącą.
Nie ulega wątpliwości, że skuteczne wniesienie pozwu jest czynnością
przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia i dlatego – zgodnie
z art. 123 § 1 pkt 1 k.c. – przerywa bieg przedawnienia. Przerwanie biegu
przedawnienia następuje jednak co do zasady tylko między stronami postępowania,
natomiast pewne wyjątki od tej reguły nie mają żadnego znaczenia w niniejszej
sprawie. Wniesienie pozwu przeciwko „G.”, podobnie jak wezwanie do wzięcia
udziału w charakterze pozwanej Spółdzielni „R.”, mogło więc przerwać bieg
przedawnienia jedynie przeciwko tym podmiotom. Nie mogło natomiast odnieść
skutku wobec pozwanych, dlatego zarzut obrazy art. 123 § 1 pkt 1 k.c. trzeba uznać
za nieuzasadniony (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2006 r.,
IV CK 3/06, nie publ.).
Skarżąca nie ma również racji wywodząc, że dopiero w chwilą wydania
w dniu 15 stycznia 2004 r. wyroku oddalającego apelację od wyroku Sądu
Okręgowego w R., którym oddalono powództwo skierowane przez nią przeciwko
„G.” i Spółdzielni „R.”, dowiedziała się o osobie obowiązanej do naprawienia
szkody. Jak już wyjaśnił Sąd Najwyższy, zawarty w art. 442 § 1 zdanie pierwsze
k.c. wymóg ustalenia momentu, w którym poszkodowany dowiedział się o osobie
obowiązanej do naprawienia szkody, dotyczy konkretnej szkody i poszkodowanego.
Chodzi oczywiście nie o chwilę, w której poszkodowany uzyskał jakąkolwiek
wiadomość na temat sprawcy, lecz o chwilę uzyskania takich informacji, które –
oceniając obiektywnie – pozwalają z wystarczającą dozą prawdopodobieństwa
przypisać sprawstwo konkretnemu podmiotowi. Poszkodowany powinien przy tym
zachować się w swoich sprawach w sposób zapobiegliwy i dołożyć starań
o uzyskanie informacji istotnych z punktu widzenia przesłanek odpowiedzialności
za doznaną szkodę (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 10 kwietnia 2002 r.,
IV CKN 949/00, nie publ., z dnia 13 stycznia 2004 r., V CK 172/03, nie publ., z dnia
21 lipca 2004 r., V CK 687/03, nie publ., z dnia 3 marca 2005 r., II CK 468/04,
nie publ. i z dnia 17 maja 2006 r., I CSK 176/05, nie publ.).
Skarżąca od początku twierdziła, że przyczyną wypadku była mokra, świeżo
umyta podłoga w nieoświetlonym korytarzu pensjonatu prowadzonego przez
pozwanych. Przyczynę tę wskazała również w pozwie skierowanym przeciwko „G.”,
jako organizatorowi turnusu. Przypisywała mu winę w wyborze, podnosząc, że
pensjonat nie nadawał się na zorganizowanie turnusu rehabilitacyjnego, gdyż nie
zadbano w nim o bezpieczeństwo osób niepełnosprawnych, co stało się
bezpośrednią przyczyną wypadku. Odpowiedzialność z tytułu winy w wyborze jest
odpowiedzialnością za czyn cudzy, a jedną z jej przesłanek jest zachowanie
sprawcze osoby, której powierzono wykonanie czynności. Dochodząc zatem
naprawienia szkody przez organizatora turnusu z tytułu jego winy w wyborze,
skarżąca musiała zakładać, że bezpośrednim sprawcą szkody jest osoba lub osoby
prowadzące pensjonat, do których należało dokładanie starań o utrzymanie
czystości i porządku na terenie obiektu. Wniesienie pozwu o odszkodowanie
przeciwko organizatorowi turnusu nie było więc spowodowane brakiem wiedzy o
osobie bezpośredniego sprawcy, lecz rezultatem wyboru dokonanego przez
skarżącą. W tej sytuacji Sąd Apelacyjny trafnie uznał, że konsekwencje tego
wyboru obciążają skarżącą, która notabene nie zaprzeczała, że osoby prowadzące
pensjonat, podobnie jak okoliczności i przyczyny wypadku, były jej znane
bezpośrednio po zdarzeniu.
Pewnego uściślenia, pozostającego jednak bez znaczenia dla samego
rozstrzygnięcia, wymaga moment dowiedzenia się przez skarżącą o szkodzie, co –
jak uznał Sąd Apelacyjny – nastąpiło już w dniu 8 czerwca 1999 r. Dowiedzeniem
się o szkodzie jest dopiero moment, w którym poszkodowany zdał sobie sprawę
z ujemnych następstw zdarzenia wskazujących na fakt powstania szkody; innymi
słowy, gdy ma świadomość doznanej szkody ( zob. wyroki Sądu Najwyższego:
z dnia 19 lutego 2003 r., V CKN 207/01, nie publ., z dnia 13 stycznia 2004 r., V CK
172/03, nie publ., z dnia 16 marca 2005 r., II CK 538/04, nie publ. i z dnia
16 sierpnia 2005 r., I UK 19/05, OSNP 2006, nr 13-14, poz. 219). Z ustaleń
stanowiących podstawę zaskarżonego wyroku wynika, że w dniu 8 czerwca 1999 r.
stwierdzono u skarżącej zwichnięcie stawu ramiennego prawego ze złamaniem
guzka większego kości ramiennej prawej i niedowład nerwu promieniowego
prawego, nie oznacza to jednak, że już wówczas miała ona świadomość doznanej
szkody. Okoliczność ta nie ma jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia, skoro
najpóźniej w dniu 4 sierpnia 1999 r. skarżąca musiała zdawać sobie sprawę
z ujemnych następstw wypadku, gdyż została z tego powodu uznana przez
kompetentny organ za niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji, a pozew
przeciwko pozwanym wniosła dopiero w dniu 27 maja 2005 r.
Konkludując, trzeba stwierdzić, że Sąd Apelacyjny nie naruszył art. 442 § 1
zdanie pierwsze k.c. ani tym bardziej art. 4421 § 1 k.c., gdyż roszczenie
o naprawienie szkody przedawniło się przed dniem 10 sierpnia 2007 r.
Z przytoczonych wyżej powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14
k.p.c. oddalił skargę kasacyjną, postanawiając o kosztach nieopłaconej pomocy
prawnej udzielonej skarżącej z urzędu po myśli § 6, § 13 ust. 4 i § 19
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie
opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów
nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348
ze zm.).