Legislator Rechtsprechung & Gesetzgebung
IV CSK 386/08 KI-generiert

Supreme Court quashes appeal judgment on statute of limitations due to abuse of law under Art. 5 CC.

Geschäftsnummer IV CSK 386/08
Gericht / Behörde
Rechtsordnung Polen (PL)
Ausgang Teilweise gutgeheissen (Partially Allowed)

Legislator-Zusammenfassung

KI-generiert

The Supreme Court quashed the appellate judgment and remanded the case for a new decision on costs. The lower courts dismissed the plaintiff's claim for damages based on a three-year statute of limitations, finding no abuse of law. The Supreme Court reversed this, holding that the delay was justified by the plaintiff's reliance on a criminal complaint that did not properly initiate civil proceedings, thus applying Article 5 of the Civil Code to prevent abuse of the statute of limitations.

Legislator-Regeste

KI-generiert

Art. 442 § 1 k.c.; Art. 5 k.c.: The statute of limitations may be deemed an abuse of law under Article 5 of the Civil Code if the delay in asserting the claim is justified by exceptional circumstances, such as the victim's reasonable reliance on a criminal complaint that failed to initiate civil proceedings.

Schlagwörter

KI-generiert
statute of limitations abuse of law exceptional circumstances civil code article 5 medical malpractice voice cord damage criminal complaint reliance

Zitierte Gesetzesbestimmungen

KI-generiert
art. 442 § 1 k.c.
art. 442 § 1 k.c. upłynął z dniem 20 czerwca 2007 r., natomiast pozew został
art. 5 k.c.
nadużycie prawa (art. 5 k.c.).
art. 123 § 1 pkt 1 k.c.
odpowiadało wymaganiom określonym w art. 123 § 1 pkt 1 k.c. W tej sytuacji Sąd
art. 398 § 1 k.p.c.
się na obie podstawy określone w art. 3983 § 1 k.p.c.
art. 108 § 2 k.p.c.
art. 442 § 1 k.c
art. 442 § 1 k.c. upłynął z dniem 20 czerwca 2007 r., natomiast pozew został
art. 123 § 1 pkt 1 k.c
odpowiadało wymaganiom określonym w art. 123 § 1 pkt 1 k.c.
art. 5 k.c
nadużycie prawa (art. 5 k.c.).
art. 3983 § 1 k.p.c
się na obie podstawy określone w art. 3983 § 1 k.p.c.
art. 16 k.p.k
69 § 1 i 4 oraz art. 16 k.p.k.

Zitierte Rechtsprechung

KI-generiert

Fragen Sie sich, wie dieser Entscheid auf Ihren Fall anwendbar ist?

Prüfen Sie diesen Entscheid zusammen mit Bundesrecht, kantonalen Erlassen, Kommentaren und Folgeentscheiden in Legislator AI.

Fall in Legislator öffnen →

Volltext

Sygn. akt IV CSK 386/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 stycznia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Gerard Bieniek

SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Z.K.

przeciwko Szpitalowi […]

o zadośćuczynienie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 28 stycznia 2009 r.,

skargi kasacyjnej powódki

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 17 kwietnia 2008 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia

o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Z.K. w pozwie z dnia 23 października 2007 r. wnosiła o zasądzenie od

Szpitala […] kwoty 100 000 zł wraz z odsetkami tytułem zadośćuczynienia

pieniężnego za doznaną krzywdę.

Wyrokiem z dnia 31 stycznia 2008 r. Sąd Okręgowy w Z. oddalił powództwo,

przyjmując za podstawę orzeczenia następujące ustalenia i wnioski.

W okresie od 3 do 18 kwietnia 2003 r. powódka przebywała w pozwanym

Szpitalu w związku z operacją usunięcia wola tarczycy. Zabieg przeprowadzono w

dniu 4 kwietnia 2003 r., po uprzednim poinformowaniu powódki o możliwych

powikłaniach. Podczas operacji doszło do uszkodzenia strun głosowych. Na skutek

zawiadomienia powódki, prowadzone było postępowanie karne w sprawie błędu w

sztuce lekarskiej, powodującego ciężki uszczerbek na zdrowiu. Postępowanie to

zostało umorzone postanowieniem z dnia 23 lutego 2007 r. Prokuratury Rejonowej,

utrzymanym w mocy postanowieniem z dnia 21 czerwca 2007 r. Sądu Rejonowego

w Z. U podstaw obu postanowień legła opinia Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej

Uniwersytetu

Medycznego,

potwierdzająca

prawidłowość

przeprowadzonego

zabiegu.

O nieodwracalnym uszkodzeniu strun głosowych i możliwości ubiegania się

o odszkodowanie powódka powzięła wiadomość przed udaniem się do szpitala

w L., w którym przebywała w dniach od 21 do 28 czerwca 2004 r. Najpóźniej zatem

w dniu 20 czerwca 2004 r. dowiedziała się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej

naprawienia, od dnia 4 kwietnia 2004 r. bowiem znane jej były osoby wykonujące

zabieg i wiedziała, że ewentualną odpowiedzialność za jego przeprowadzenie

ponosi pozwany Szpital. Tym samym trzyletni termin przedawnienia przewidziany w

art. 442 § 1 k.c. upłynął z dniem 20 czerwca 2007 r., natomiast pozew został

wniesiony przez powódkę w dniu 23 października 2007 r. Biegu przedawnienia nie

mogło

przerwać

złożenie

zawiadomienia

o

przestępstwie,

ponieważ

nie

odpowiadało wymaganiom określonym w art. 123 § 1 pkt 1 k.c. W tej sytuacji Sąd

Okręgowy

uznał

za

zasadny

podniesiony

przez

stronę

pozwaną

zarzut

przedawnienia roszczenia. Podkreślił, że nie zachodzą wyjątkowe okoliczności,

które mogłyby świadczyć o tym, że podniesienie zarzutu przedawnienia stanowi

nadużycie prawa (art. 5 k.c.).

Apelację powódki Sąd Apelacyjny oddalił wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2008

r., aprobując zarówno ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji, jak i ich ocenę

prawną. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, podniesienie zarzutu przedawnienia nie

może być uznane za nadużycie prawa ze względu na obowiązujące domniemanie,

że korzystający ze swego prawa czyni to w sposób zgodny z zasadami współżycia

społecznego.

Dopiero

wykazanie

istnienia

szczególnych

okoliczności

przemawiających za odmienną oceną może prowadzić do obalenia tego

domniemania. Okoliczności takich jednak powódka nie wykazała, gdyż opóźnienie

w wytoczeniu powództwa nie było spowodowane działaniem strony pozwanej, a

ograniczenie się do zainicjowania w pierwszej kolejności postępowania karnego

było wynikiem wyboru, prowadzącego do zaniechania terminowego dochodzenia

roszczenia o naprawienie szkody, uświadamianego powódce przez samych

lekarzy.

W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego powódka – powołując

się na obie podstawy określone w art. 3983 § 1 k.p.c. – wnosiła o jego uchylenie

w części oddalającej apelację oraz o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego

w części oddalającej powództwo i przekazanie sprawy temu Sądowi do

ponownego rozpoznania ewentualnie o uchylenie tylko wyroku Sądu Apelacyjnego

w części oddalającej apelację i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

temu Sądowi. W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej skarżąca wskazała na

naruszenie przepisów: art. 117 § 2 w związku z art. 442 § 1 k.c., art. 123 § 1 pkt 1

k.c. w związku z art. 69 § 1 i 4 oraz art. 16 k.p.k. i art. 442 1 k.c. przez błędne

przyjęcie, że roszczenie powódki uległo przedawnieniu, podczas gdy

bieg

przedawnienia został przerwany w związku ze zgłoszeniem dnia 12 września 2005

r., wraz z zawiadomieniem o przestępstwie, powództwa cywilnego, co do którego

nie zapadło orzeczenie o odmowie przyjęcia do rozpoznania, a ze względu na brak

stosownego pouczenia, na podstawie art. 16 k.p.k., nie nastąpił skutek, o jakim

mowa w art. 69 § 4 k.p.k., ewentualnie – w razie nieuwzględnienia tego zarzutu –

naruszenie art. 117 § 2 w związku z art. 442 § 1 i art. 5 k.c. przez przyjęcie, że

roszczenie uległo przedawnieniu oraz, że skorzystanie przez stronę pozwaną

z zarzutu przedawnienia nie było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego

w sytuacji, w której całokształt okoliczności leżących po stronie powódki wskazuje,

że podniesienie tego zarzutu stanowi nadużycie prawa. W ramach drugiej podstawy

wskazała natomiast na naruszenie art. 378 § 1 k.p.c. przez nie rozpoznanie sprawy

w granicach apelacji i przyjęcie, że skorzystanie z zarzutu przedawnienia w sposób

naruszający

zasady

współżycia

społecznego

może

być

przedmiotem

rozstrzygnięcia tylko wtedy, gdy strona w apelacji sformułuje odpowiedni

zarzut oraz powoła w jego treści konkretne okoliczności wskazujące na naruszenie

art. 5 k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podniesiony przez skarżącą zarzut obrazy art. 378 § 1 k.p.c. nie może

odnieść zamierzonego skutku. Skarżąca ma niewątpliwie rację wywodząc, że,

zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, którego wyrazem jest

przede wszystkim uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia

31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, mająca moc zasady prawnej (OSNC 2008, nr 6,

poz. 55), sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest

związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa

materialnego.

Sąd

ten

musi

samodzielnie

dokonać

jurydycznej

oceny

dochodzonego żądania i skonfrontowania jej z zaskarżonym orzeczeniem oraz

stojącymi za nim motywami, natomiast zarzuty mają charakter pomocniczy i nie

ograniczają swobody sądu. Rzecz jednak w tym, że w niniejszej sprawie Sąd

Apelacyjny oceniał, czy podniesiony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia

nie stanowi nadużycia prawa. Nie można zatem skutecznie podnosić zarzutu

obrazy art. 378 § 1 k.p.c. Prawidłowość dokonanej oceny podlega natomiast

kontroli w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 398 1 § 1 k.p.c., ściśle

w ramach zarzutu naruszenia art. 5 k.c. Błędnie też skarżąca utożsamia obowiązek

zastosowania przez sąd drugiej instancji – bez względu na stanowisko stron oraz

zakres zarzutów – właściwych przepisów prawa materialnego z obowiązkiem

wykazania

okoliczności,

usprawiedliwiających

opóźnienie

w

dochodzeniu

roszczenia. Obowiązek wykazania tych okoliczności – jak niewadliwie przyjął Sąd

Apelacyjny – ciążył na skarżącej.

Skarżąca nie kwestionuje stanowiska Sądu Apelacyjnego, że trzyletni termin

przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody, przewidziany w art. 442 k.c.

(zob. art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy – Kodeks

cywilny, Dz.U. Nr 80, poz. 538 – dalej: „ustawa nowelizująca”), rozpoczął bieg

w dniu 20 czerwca 2004 r., twierdzi jedynie, że został on przerwany przez złożenie

w dniu 12 września 2005 r. zawiadomienia o przestępstwie. W obszernych

wywodach, nawiązujących do przepisów kodeksu postępowania karnego, zmierza

przy tym do wykazania, że zawarty w zawiadomieniu o przestępstwie wniosek

o „wysoką pieniężną na moją rzecz z powództwa cywilnego i odszkodowanie” był

w istocie zgłoszeniem powództwa cywilnego w trybie przewidzianym w art. 62 k.p.k.

Pismo z dnia 12 września 2005 r. nie spełniało wprawdzie wszystkich wymagań

formalnych określonych w art. 126 § 1 w związku z art. 187 k.p.c., niemniej –

zdaniem skarżącej – powinno być zakwalifikowane jako pozew, a taka kwalifikacja

nakładała

na

prokuratora,

a

następnie

na

sąd

obowiązek

pouczenia

o przysługujących jej uprawnieniach, zwłaszcza o art. 69 § 4 k.p.k., zgodnie

z którym w razie umorzenia postępowania przygotowawczego pokrzywdzony

w terminie zawitym 30 dni od daty doręczenia postanowienia może żądać

przekazania sprawy sądowi właściwemu do rozpoznawania spraw cywilnych. Jeżeli

pokrzywdzony w terminie tym żądania nie zgłosi, wniesiony poprzednio pozew nie

wywołuje skutków prawnych.

Odnosząc się zarzutu naruszenia art. 123 § 1 pkt 1 k.c., trzeba stwierdzić, że

– wbrew odmiennym zapatrywaniom skarżącej – złożenie w dniu 12 września

2005 r. zawiadomienia o przestępstwie nie doprowadziło do przerwania biegu

przedawnienia. Według tego przepisu, bieg przedawnienia przerywa się przez

każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania

spraw przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo

zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku

z dnia 11 marca 2008 r., II CSK 456/07, wniesienie aktu oskarżenia, a także

wniosku o zastosowanie środka karnego przewidzianego w art. 46 § 1 k.k. nie

przerywa biegu przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej

przestępstwem, skutek taki wywiera natomiast wytoczenie powództwa cywilnego

(Biul. SN 2008, nr 6, s. 15). Zamieszczenie w zawiadomieniu o przestępstwie

zdania o treści: „...wnoszę o wysoką pieniężną na moją rzecz z powództwa

cywilnego o odszkodowanie” nie oznacza, że doszło do zgłoszenia powództwa

cywilnego w rozumieniu art. 62 k.p.k. Okoliczność ta nie powinna jednak pozostać

bez znaczenia przy ocenie zarzutu przedawnienia w świetle art. 5 k.c.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, podniesienie zarzutu przedawnienia

może być wyjątkowo uznane za sprzeczne z art. 5 k.c., zwłaszcza w sytuacji,

w której opóźnienie w dochodzeniu roszczenia było usprawiedliwione wyjątkowymi

okolicznościami. Przy ocenie, czy zarzut przedawnienia stanowi nadużycie prawa,

rozstrzygające znaczenie mają okoliczności danego wypadku, zachodzące

po stronie poszkodowanego oraz osoby zobowiązanej do naprawienia szkody.

W

szczególności

ma

znaczenie

charakter

uszczerbku

jakiego

doznał

poszkodowany, przyczyna opóźnienia w dochodzeniu roszczenia i czas jego

trwania. Możliwość zastosowania art. 5 k.c. nie zawsze jednak musi być wiązana

z negatywną oceną zachowania osoby zobowiązanej do naprawienia szkody,

przejawiającego się w utrudnieniu poszkodowanemu wcześniejszego dochodzenia

roszczeń (zob. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 1993 r., III CZP 8/93,

OSNC 1993, nr 9, poz. 153, oraz pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego

z dnia 17 lutego 2006 r., III CZP 84/05, OSNC 2006, nr 7-8, poz. 114, a także

wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 13 listopada 1997 r., I CKN 323/97, OSNC 1998,

nr 5, poz. 79, z dnia 7 czerwca 2000 r., III CKN 522/99, nie publ., z dnia 21 czerwca

2001 r., II CKN 604/00, OSNC 2002, nr 3, poz. 32, z dnia 2 kwietnia 2003 r., I CKN

204/01, nie publ., z dnia 7 listopada 2003 r., V CK 399/02, nie publ. i z dnia 18 maja

2006 r., IV CK 367/05, nie publ.).

Dokonując oceny zarzutu przedawnienia przez pryzmat art. 5 k.c., Sąd

Apelacyjny przywiązywał wagę przede wszystkim do zachowania pozwanego,

podkreślił bowiem, że opóźnienie w dochodzeniu roszczenia nie powstało w wyniku

działania pozwanego, np. wydłużających pertraktacji ugodowych, które mogły uśpić

czujność powódki. Tymczasem, możliwość zastosowania art. 5 k.c. nie jest

uzależniona od negatywnej oceny zachowania osoby zobowiązanej do naprawienia

szkody, istotne bowiem są takie okoliczności, jak rodzaj uszczerbku, jakiego doznał

poszkodowany, przyczyna opóźnienia w dochodzeniu roszczenia i czas jego

trwania. Skarżąca doznała szkody na osobie w postaci poważnego uszkodzenia

narządu mowy, opóźnienie w dochodzeniu roszczenia nie przekroczyło pięciu

miesięcy, a jego przyczyną było błędne przeświadczenie o skutecznym zgłoszeniu

roszczenia łącznie z zawiadomieniem o przestępstwie. Zgłoszenie w tym

zawiadomieniu

żądania

odszkodowania

nie

czyniło

zadość

wymaganiom

przewidzianym dla pozwu i nie mogło być uznane za zgłoszenie powództwa

cywilnego, powodowało jednak konieczność pouczenia skarżącej o potrzebie

wytoczenia powództwa. Skoro w toku postępowania karnego nie udzielono

skarżącej takiego pouczenia, zachodzą podstawy, by przyjąć, że opóźnienie

w dochodzeniu roszczenia było usprawiedliwione wyjątkowymi okolicznościami.

Zarzut naruszenia art. 5 k.c. trzeba zatem uznać za zasadny.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 i art.

108 § 2 w związku z art. 39821 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania kasacyjnego. Uchyleniu podlegało także – pomimo odmiennego

wniosku skarżącej – zawarte w zaskarżonym wyroku orzeczenie o kosztach, które

ma charakter akcesoryjny i jest uzależnione od wyniku sprawy.