Legislator Rechtsprechung & Gesetzgebung
III KKN 291/98 KI-generiert

Supreme Court allows compensation claim by overturning lower court's dismissal based on expired statute of limitations.

Geschäftsnummer III KKN 291/98
Gericht / Behörde
Rechtsordnung Polen (PL)
Ausgang Teilweise gutgeheissen (Partially Allowed)

Legislator-Zusammenfassung

KI-generiert

The Supreme Court of Poland overturned the lower court's dismissal of a compensation claim for unjust detention filed decades after the event. The lower court rejected the claim because the statutory deadline had passed, but the Supreme Court clarified that this deadline is a statute of limitations requiring a specific party argument rather than an automatic bar. Consequently, the case was remanded for reconsideration under the new legal framework.

Legislator-Regeste

KI-generiert

Art. 489 d.k.p.k.; The term specified in Art. 489 of the Code of Criminal Procedure is a statute of limitations, not a preclusive period, and does not expire the claim automatically without a party raising the defense.

Schlagwörter

KI-generiert
statute of limitations preclusive period unjust detention compensation claim remand for retrial

Zitierte Gesetzesbestimmungen

KI-generiert
Art. 489 d.k.p.k. z 1969 r.
Art. 117 § 2 k.c.
Art. 5 k.c.
s.502), część jednak oponowała uznając, że chodzi tu o termin przedawnienia
Art. 19 § 3 d.u.k.s. z 1971 r.
Art. 555 k.p.k. z 1997 r.
art.489 pkt 2 k.p.k
zarzucił naruszenie art.489 pkt 2 k.p.k.
art.117 § 2 k.c
stosownego zarzutu (art.117 § 2 k.c.), ocenianego przy tym w aspekcie art.5 k.c.
art.5 k.c
stosownego zarzutu (art.117 § 2 k.c.), ocenianego przy tym w aspekcie art.5 k.c.
art.489 k.p.k
określenia nie użyto w art.489 k.p.k.

Zitierte Rechtsprechung

KI-generiert
post. SN z 19 lutego 1977 r., V KZ 115/76
post. SN z 6 listopada 1987 r., WZ 58/87
post. SN z 18 września 1990 r., III KZP 105/90
post. SN z 5 września 1995 r., WZ 141/95
uchwała SN z 19 lutego 1997 r., I KZP 38/96
V KZ 115/76
V KZ 115/76, OSNPG 1977, nr 11, poz.120; z 6 listopada 1987r., WZ 58/87,

Fragen Sie sich, wie dieser Entscheid auf Ihren Fall anwendbar ist?

Prüfen Sie diesen Entscheid zusammen mit Bundesrecht, kantonalen Erlassen, Kommentaren und Folgeentscheiden in Legislator AI.

Fall in Legislator öffnen →

Volltext

Sygn. akt III KKN 291/98

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 lipca 2000 r.

Sąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna na rozprawie w składzie

następującym:

Przewodniczący: SSN – Józef Skwierawski

Sędziowie:

SN – Tomasz Grzegorczyk (spr.)

SN – Marek Sokołowski

Protokolant – Teresa Jarosławska

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej – Waldemara Smardzewskiego

po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2000 r.

sprawy W. C.

o odszkodowanie za niesłuszne aresztowanie

z powodu kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich

na korzyść wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w E.

z dnia 31 grudnia 1996 r., sygn. II Ko […]

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu w E.

UZASADNIENIE

W. C. wystąpiła w 1994r. z wnioskiem o odszkodowanie za niesłuszne

aresztowanie jej, jakie miało miejsce w okresie od 6 lipca do 21 listopada

1950 r. Postanowieniem z dnia 31 grudnia 1996r. Sąd Wojewódzki w E.

odmówił uwzględnienia wniosku wywodząc, że wnioskodawczyni była

wyznawcą […], a jej aresztowanie nie miało związku z działalnością polityczną,

która kwalifikowałaby pozbawienie jej wolności pod represję, o jakiej mowa

w ustawie z 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób

represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa

Polskiego, a tym samym mają doń zastosowanie reguły ogólne k.p.k.,

wymagające złożenia wniosku o odszkodowanie w ustawowo określonych

terminach, podczas gdy przedmiotowy wniosek złożono już po ich upływie,

co uwzględniono z urzędu. W kasacji wywiedzionej od tego postanowienia,

które uprawomocniło się bez zaskarżania, Rzecznik Praw Obywatelskich

zarzucił naruszenie art.489 pkt 2 k.p.k. z 1969r. przez błędną jego interpretację

polegającą na przyjęciu, że sam upływ terminu wskazanego w tym przepisie

powoduje utratę roszczenia, podczas gdy jest to jedynie termin przedawnienia,

uwzględniany wyłącznie w razie podniesienia takiego zarzutu, a zarzutu takiego

w sprawie niniejszej nie było.

Rozpatrując tę kasację Sąd Najwyższy zważył. co następuje.

Trzeba przyznać, że charakter terminu, o jakim mowa była w art.489

d.k.p.k., budził w orzecznictwie i doktrynie kontrowersje. Dość długo Sąd

Najwyższy przyjmował, iż jest to termin o charakterze prekluzyjnym,

powodujący wygaśnięcie roszczenia (zob. np. post. SN z 19 lutego 1977 r.,

V KZ 115/76, OSNPG 1977, nr 11, poz.120; z 6 listopada 1987r., WZ 58/87,

OSNKW 1988, nr 5-6, poz.42, czy z 18 września 1990r., III KZP 105/90,

OSN 1991, nr 3, poz.25). Część doktryny aprobowała to stanowisko

(np. A.Bulsiewicz. Glosa, NP 5/1981, S.Waltoś. Proces karny, Warszawa 1996,

s.502), część jednak oponowała uznając, że chodzi tu o termin przedawnienia

(np. J.Waszczyński. Odszkodowanie za niesłuszne skazanie lub aresztowanie,

Palestra 4/1974, I. Nowikowski. Terminy w kodeksie postępowania karnego,

Lublin 1988, s.36). Zmiana zapatrywań Sądu Najwyższego nastąpiła w połowie

obecnej dekady, kiedy to w postanowieniu z 5 września 1995 r. (WZ 141/95,

OSNKW 1996, nr 5-6, poz.30), a następnie w uchwale z 19 lutego 1997r.

(I KZP 38/96, OSNKW 1997, nr 3-4, poz.18), przyjęto wyraźnie, że termin ten

jest terminem przedawnienia uwzględnianym jedynie w razie podniesienia

stosownego zarzutu (art.117 § 2 k.c.), ocenianego przy tym w aspekcie art.5 k.c.

Stanowisko to spotkało się z aprobatą doktryny (zob.np. J.Grajewski,

E.Skrętowicz. Kodeks postępowania karnego z komentarzem, Gdańsk 1996,

s.394).

Zgodzić się należy, że zapatrywania prawne SN wiążą sądy jedynie

w danej sprawie, nie stanowią więc źródła prawa, zatem i orzekanie wbrew

stanowisku zajętemu przez SN nie stanowi obrazy przepisów. Każdy sąd jest

jednak przy orzekaniu związany ustawą i zobligowany do prawidłowej

interpretacji jej przepisów, a swoje zapatrywanie winien przedstawić

w uzasadnieniu orzeczenia. Prawidłowe odczytywanie art.489 d.k.p.k. powinno

prowadzić do wniosku, że mamy tu jednak do czynienia z terminem

przedawnienia, a nie z tzw. prekluzją. Tam bowiem, gdzie ustawodawca chce

wskazać na wygaśnięcie roszczenia w razie uchybienia określonemu terminowi

czyni to wyraźnie, i to w sposób odmienny niż w art.489 d.k.p.k., czego

dowodem może być art.19 § 3 d.u.k.s. (z 1971r.), w którym stwierdzono, iż

roszczenie interwenienta „gaśnie” po upływie wskazanego tam terminu. Takiego

określenia nie użyto w art.489 k.p.k. z 1969r. stwierdzając jedynie, iż

odszkodowania „nie można żądać” po upływie wskazanych w nim terminów.

Termin określony w art.489 d.k.p.k. był zatem jedynie terminem przedawnienia,

tego zaś nie uwzględnia się z urzędu, a tylko w razie podniesienia stosownego

zarzutu, i to po ocenie tego zarzutu w kontekście zasad współżycia społecznego

(art.117 § 2 i art.5 k.c.). W sprawie niniejszej zarzut taki nie był podnoszony,

a prokurator występował jedynie o oddalenie wniosku nie podnosząc kwestii

przedawnienia roszczeń (k.43). Sąd zaś, uwzględniając - wbrew prawu –

z urzędu upływ terminu wskazanego w art.489 d.k.p.k., w uzasadnieniu

postanowienia o nieuwzględnieniu wniosku o odszkodowanie stwierdził jedynie

fakt upływu terminu bez bliższej analizy i podania powodów swej decyzji

w tej materii. Bez wątpienia zatem doszło tu do rażącego naruszenia prawa

przez wadliwą interpretację art.489 k.p.k. z 1969r., co miało wręcz wpływ

na treść zapadłego rozstrzygnięcia.

W tym stanie rzeczy uznając kasację za zasadną Sąd Najwyższy uchylił

zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania

Sądowi Okręgowemu. Przy rozpoznawaniu tym uwzględnić należy nowy stan

prawny wynikły z k.p.k. z 1997r. (art.555).

Przewodniczący: Sędzia SN Józef Skwierawski

Sędziowie SN: Tomasz Grzegorczyk

Marek Sokołowski

aw

f/es