Legislator Rechtsprechung & Gesetzgebung
III CZP 67/09 KI-generiert

Supreme Court refuses to rule on whether pre-marital property expansion agreements affect inheritance assets.

Geschäftsnummer III CZP 67/09
Gericht / Behörde
Rechtsordnung Polen (PL)
Ausgang Abgewiesen (Dismissed)

Legislator-Zusammenfassung

KI-generiert

The Supreme Court refused to issue a ruling on two legal questions regarding marital property division and inheritance. The lower court had determined that a pre-marital agreement expanding community property included inherited assets, while the husband argued the agreement was conditional and lacked a subject matter at the time of marriage. The court declined to decide because the first issue did not present a serious legal doubt and the second issue was already resolved by the lower court's judgment.

Legislator-Regeste

KI-generiert

Art. 390 § 1 k.p.c.; Art. 61 § 1 ust. 1 ustawy o Sądzie Najwyższym: The Supreme Court may refuse to issue a ruling if the legal question does not raise serious doubts or if the matter is already resolved by a final judgment in the lower instance.

Schlagwörter

KI-generiert
marital property agreement pre-marital property expansion inheritance assets community property division Supreme Court refusal legal question serious doubt binding precedent effect

Zitierte Gesetzesbestimmungen

KI-generiert
Art. 390 § 1 k.p.c.
powziął w związku jej zarzutami wątpliwości i na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.
Art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym
z art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r.
art. 567 § 3 k.p.c
że narusza ono art. 684 w zw. z art. 567 § 3 k.p.c. i art. 157 § 1 i 2 k.c. przez
art. 390 § 1 k.p.c
powziął w związku jej zarzutami wątpliwości i na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.
art. 390 § 2 k.p.c
sąd odwoławczy, ze względu na jej wiążący charakter (art. 390 § 2 k.p.c.), stanowi
art. 390 k.p.c
Dlatego przesłanki stosowania art. 390 k.p.c.
art. 89 k.c
warunku w rozumieniu art. 89 k.c.
art. 49 § 1 k.r.o
zmianą art. 49 § 1 k.r.o.
art. 365 § 1 k.p.c
stwierdzając, że zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c.

Zitierte Rechtsprechung

KI-generiert

Fragen Sie sich, wie dieser Entscheid auf Ihren Fall anwendbar ist?

Prüfen Sie diesen Entscheid zusammen mit Bundesrecht, kantonalen Erlassen, Kommentaren und Folgeentscheiden in Legislator AI.

Fall in Legislator öffnen →

Volltext

Sygn. akt III CZP 67/09

POSTANOWIENIE

Dnia 22 października 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)

SSN Iwona Koper (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

w sprawie z wniosku Małgorzaty L.-W.

przy uczestnictwie Bogusława W.

o podział majątku,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 22 października 2009 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy w S.

postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2009 r.,

"1. Czy umowa rozszerzająca wspólność, zawarta przed

wstąpieniem w związek małżeński i przed zmianą art. 49 § 1 pkt 1

Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, wprowadzona z dniem

20 stycznia 2005 r., wywiera skutek rzeczowy w zakresie składników

majątku pochodzących z dziedziczenia w sytuacji, gdy otwarcie

spadku nastąpiło po zawarciu związku małżeńskiego?

2. Czy w postępowaniu o podział majątku Sąd jest związany

orzeczeniem wydanym w sprawie o dział spadku, w sytuacji gdy

w sprawie o dział spadku nie uczestniczył były małżonek, który na

podstawie

umowy

rozszerzającej

wspólność

stał

się

współwłaścicielem nieruchomości wchodzących w skład spadku,

w szczególności gdy majątek uzyskany przez małżonka w sprawie

o dział spadku nie odpowiada wielkości jego udziału w spadku?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Postanowieniem wstępnym Sąd Rejonowy w G. ustalił skład majątku

wspólnego byłych małżonków wnioskodawczyni Małgorzaty L.-W. i uczestnika

Bogusława W. oraz ustalił ich nakłady z majątku odrębnego na majątek wspólny.

Wnioskodawczyni i uczestnik zawarli w dniu 28 lutego 1989 r., przed

zawarciem małżeństwa, umowę majątkową małżeńską, którą rozszerzyli wspólność

ustawową na ich majątki nabyte przed zawarciem małżeństwa i nabywane po

zawarciu małżeństwa przez oboje lub przez jednego z nich, za wyjątkiem majątku

nabytego bezpłatnie, gdy darczyńca lub spadkodawca inaczej postanowi.

Sąd Rejonowy przyjął, że na podstawie umowy majątkowej małżeńskiej

w skład majątku wspólnego weszła - z chwilą zawarcia małżeństwa - zabudowana

nieruchomość nabyta przez uczestnika przed zawarciem małżeństwa oraz udział

w zabudowanej nieruchomości, nabyty przez uczestnika w drodze dziedziczenia po

ojcu, zmarłym w czasie trwania jego małżeństwa z wnioskodawczynią. Do majątku

odrębnego uczestnika zaliczył natomiast przysporzenie przekraczające jego udział

w spadku, jakie uczestnik uzyskał po ustaniu wspólności majątkowej, w toczącym

się bez udziału wnioskodawczyni, postępowaniu o dział spadku, kwalifikując je jako

darowiznę na jego majątek odrębny.

Postanowienie to zaskarżył apelacją uczestnik postępowania zarzucając,

że narusza ono art. 684 w zw. z art. 567 § 3 k.p.c. i art. 157 § 1 i 2 k.c. przez

przyjęcie, że umowa o rozszerzeniu majątkowej wspólności małżeńskiej zawarta

przed zwarciem związku małżeńskiego nie jest umową warunkową i może stanowić

wystarczającą

podstawę przeniesienia własności, bez konieczności zawierania

dodatkowego

porozumienia

stron

obejmującego

bezwarunkową

zgodę

na

niezwłoczne przejście własności.

Sąd Okręgowy w S. rozpoznając sprawę na skutek apelacji uczestnika

powziął w związku jej zarzutami wątpliwości i na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.

przedstawił

Sądowi

Najwyższemu

do

rozstrzygnięcia

zagadnienia

sformułowane w sentencji swojego postanowienia z dnia 29 kwietnia 2009 r.

prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podjęcie uchwały rozstrzygającej zagadnienie prawne przedstawione przez

sąd odwoławczy, ze względu na jej wiążący charakter (art. 390 § 2 k.p.c.), stanowi

wyjątek od zasady samodzielnego rozstrzygania sprawy przez właściwy sąd.

Dlatego przesłanki stosowania art. 390 k.p.c. powinny wykładane być ściśle.

Takie ich rozumienie skłania do przyjęcia, że użyte w jego § 1 pojęcie poważnych

wątpliwości wiązać należy z występowaniem w sprawie zagadnienia prawnego

nowego, nierozwiązanego w ogóle albo rozwiązanego niedostatecznie w doktrynie

i dotychczasowym orzecznictwie lub rozstrzyganego w nich rozbieżnie (post. SN z

22 lutego 2007 r., III CZP 163/06 nie publ. z dnia 29 listopada 2007 r., III CZP

102/07 nie publ.).

Na tle zagadnień prawnych sformułowanych przez Sąd przedstawiający

w niniejszej sprawie takie poważne wątpliwości nie występują. Przedstawione w ich

ramach kwestie mogą być bowiem rozwiązane przy uwzględnieniu poglądów

funkcjonujących już w piśmiennictwie za pomocą reguł wykładni czy prostego

zastosowania przepisów.

Instytucja zagadnień prawnych służy rozstrzyganiu wątpliwości o charakterze

jurydycznym, a nie jak – jak w istocie oczekuje tego Sąd Okręgowy w niniejszej

sprawie - uzyskaniu

wsparcia

dla jednoznacznie sformułowanego przez sąd

odwoławczy stanowiska co do właściwej wykładni przepisów.

Zgodnie ze stanowiskiem judykatury (wyroki SN: z dnia 11 października

2002 r., I CKN 1044/00 nie publ., z dnia 10 kwietnia 2003 r., III CKN 1335/00, nie

publ, z dnia 5 czerwca 2002 r., II CKN 701/00, OSP 2003, nr 10, p.124, post. SN

z dnia 5 marca 1999 r., I CKN 1069/98, OSNC 1999, nr 9, poz. 160) nie stanowi

warunku w rozumieniu art. 89 k.c. zawarte w treści czynności prawnej zastrzeżenie

uzależniające powstanie lub ustanie skutków czynności prawnej od zdarzenia

przyszłego, które ziszczenie się zależy od woli stron. Zawarcie małżeństwa,

o którym jest mowa w art. 47 § 1 zd. 2 k.r.o. nie stanowi więc warunku w znaczeniu

techniczno – prawnym, lecz tzw. conditio iuris czyli przesłankę, od której spełnienia

ustawa uzależnia wystąpienie skutku prawnego. Podzielając ten pogląd wskazał

Sąd Okręgowy w uzasadnieniu swojego postanowienia, że dopuszczalna przed

zmianą art. 49 § 1 k.r.o. umowa majątkowa małżeńska, rozszerzająca wspólność

na przedmioty majątkowe, które wejdą do majątku małżonków na skutek

dziedziczenia, nie wywiera natychmiastowego skutku wobec braku w tym

momencie stosownego przedmiotu, co wynika z faktu, że nie nastąpiło jeszcze

otwarcie spadku, a w przypadku, gdy jak w przedmiotowej sprawie, umowa

majątkowa zawarta została przed zawarciem związku małżeńskiego, także

z powodu nie zaistnienia małżeństwa, nie jest jednak umową zawartą pod

warunkiem.

W

tym

stanie

rzeczy

bezprzedmiotowe

jest

odnoszenie

się

do

sygnalizowanej przez Sąd Okręgowy różnicy poglądów jak zarysowała się

w doktrynie odnośnie do dopuszczalności zawarcia małżeńskiej umowy majątkowej

z zastrzeżeniem warunku.

Małżeńska

umowa

majątkowa

stanowi

podstawę

umownego

ustroju majątkowego małżonków. Jej celem jest ustalenie zasad, według

których kształtować

się

mają

wzajemne

stosunki

majątkowe

małżonków.

Umowy o rozszerzenie wspólności ustawowej w zakresie, w jakim ustanawiają

zasadę kształtującą ustrój majątkowy a więc są stricte umowami majątkowymi

małżeńskimi działają na przyszłość i mają charakter organizacyjny. W przypadku

umowy rozszerzającej wspólność o składniki, które w wyniku dziedziczenia otrzyma

jeden z małżonków, o jaką chodzi w pierwszym z przedstawionych przez Sąd

Okręgowy pytań prawnych, nie można mówić o umowie zobowiązującej,

rozporządzającej, czy też zobowiązująco - rozporządzającej. Nie mamy tu bowiem

do czynienia z umową, przez którą małżonek lub przyszły małżonek zobowiązuje

się do spełnienia określonego świadczenia, które może polegać na działaniu lub

zaniechaniu, tak jak przy umowie zobowiązującej, czy też z czynnością prawną,

której celem i bezpośrednim skutkiem jest przeniesienie, obciążenie lub zniesienie

prawa majątkowego, tak jak w przypadku umowy rozporządzającej.

Problem

charakteru

umowy

majątkowej

małżeńskiej

rozszerzającej

wspólność powstałby natomiast wówczas gdyby przedmiotem umowy były

przedmioty nabyte w wyniku dziedziczenia przed zawarciem małżeństwa

tj. otwarcie spadku nastąpiło przed zawarciem małżeństwa.

W zakresie drugiego przedstawionego Sądowi Najwyższemu zagadnienia

prawnego, Sąd Okręgowy sam rozstrzygnął będącą jego przedmiotem wątpliwość

stwierdzając, że zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie

tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy

państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie

przewidzianych także inne osoby. Wskazać przy tym trzeba, że małżonek

spadkobiercy nie jest uczestnikiem postępowania o dział spadku, jeżeli udział ten

wszedł do majątku wspólnego na podstawie umowy majątkowej małżeńskiej.

Z zagadnieniem tym wiąże się wynikający z uzasadnienia postanowienia

Sądu

Okręgowego,

lecz

nie

przedstawiony

Sądowi

Najwyższemu

do

rozstrzygnięcia jako zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, a więc

pozostający poza jego kognicją problem, czy po ustaniu ustroju wspólności

rozszerzonej obejmującej przedmioty pochodzące z dziedziczenia, przedmioty

majątkowe uzyskane przez małżonka w wyniku późniejszego działu spadku ponad

jego udział spadkowy wejdą do majątku wspólnego małżonków.

Kierując się powyższym, Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały (art. 390

§ 1 k.p.c. w zw. z art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie

Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.).