Legislator Rechtsprechung & Gesetzgebung
IV CSK 205/15 KI-generiert

Supreme Court allows compulsory mortgage registration on joint property based on social security decision served to spouse.

Geschäftsnummer IV CSK 205/15
Gericht / Behörde
Rechtsordnung Polen (PL)
Entscheiddatum
Ausgang Gutgeheissen (Allowed)

Legislator-Zusammenfassung

KI-generiert

The Supreme Court overturned the District Court's dismissal of a request to register a compulsory mortgage on jointly owned property. The District Court had ruled that only a final enforcement title against both spouses was required, citing social security law provisions. The Supreme Court clarified that the compulsory mortgage is a security measure, not an enforcement action, and thus a social security decision served to the spouse constitutes a valid basis for registration.

Legislator-Regeste

KI-generiert

Art. 26 ust. 3 ust. 3a pkt 2 u.s.u.s.; Art. 27c u.p.e.a.: A decision served to the spouse of a debtor constitutes a valid basis for registering a compulsory mortgage on jointly owned property, as the mortgage is a security measure rather than an enforcement proceeding.

Schlagwörter

KI-generiert
compulsory mortgage social security debt joint marital property service of decision security measure enforcement proceedings Supreme Court ruling

Zitierte Gesetzesbestimmungen

KI-generiert
Art. 26 ust. 3 ust. 3a pkt 2 u.s.u.s.
W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 26 ust. 3 ust. 3a pkt 2 u.s.u.s. podstawą wpisu hipoteki przymusowej jest tylko doręczona decyzja, a art.
Art. 27c u.p.e.a.
Art. 109 ust. 1 u.k.w.h.
Sąd Rejonowy, powołując się na art. 109 ust.
Art. 110 u.k.w.h.
Zgodnie z art. 110 u.k.w.h., podstawą wpisu hipoteki przymusowej może być również decyzja administracyjna, chociażby decyzja nie była ostateczna.
Art. 26 ust. 3a pkt 2 u.s.u.s.
podstawą wpisu hipoteki przymusowej jest tylko doręczona decyzja, a art. 26 ust. 3a pkt 2 u.s.u.s. przewiduje ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości należącej do majątku wspólnego małżonków.
art. 110 u.k.w.h
Zgodnie z art. 110 u.k.w.h., podstawą wpisu hipoteki przymusowej może być również decyzja administracyjna, chociażby decyzja nie była ostateczna.
art. 40 k.p
art. 39815 § 1 k.p.c
Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy w niniejszym składzie, podzielając stanowisko zajęte w uchwale z dnia 10 października 2014 r., III CZP 28/14 oraz uznając zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c.

Zitierte Rechtsprechung

KI-generiert

Fragen Sie sich, wie dieser Entscheid auf Ihren Fall anwendbar ist?

Prüfen Sie diesen Entscheid zusammen mit Bundesrecht, kantonalen Erlassen, Kommentaren und Folgeentscheiden in Legislator AI.

Fall in Legislator öffnen →

Volltext

Sygn. akt IV CSK 205/15 POSTANOWIENIE Dnia 14 stycznia 2016 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący) SSN Marian Kocon SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca) w sprawie z wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przy uczestnictwie D. S. i J. S. o wpis, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 14 stycznia 2016 r., skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w B. z dnia 9 grudnia 2014 r., uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. 2

UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych złożył wniosek o dokonanie wpisu hipoteki przymusowej w kwocie 5.496,54 zł w dziale IV księgi wieczystej Kw Nr […]. Do wniosku dołączył dwie decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych: z dnia 29 lipca 2013 r. stwierdzającą, że D. S. jest dłużnikiem wnioskodawcy i określającą stan należności z tytułu zaległych składek i z dnia 20 listopada 2013 r. wskazującą w części wstępnej J. S. i stwierdzającą, że płatnik składek D. S. jest dłużnikiem wnioskodawcy oraz określającą stan należności z tytułu zaległych składek.

Sąd Rejonowy w B. postanowieniem z dnia 4 lipca 2014 r. oddalił wniosek. Sąd Rejonowy, powołując się na art. 109 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (jedn. tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 707, ze zm., dalej: „u.k.w.h.”), wskazał, że wierzyciel, którego wierzytelność jest stwierdzona tytułem wykonawczym, określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym, może na podstawie tego tytułu uzyskać hipotekę na wszystkich nieruchomościach dłużnika (hipoteka przymusowa). Zgodnie z art. 110 u.k.w.h., podstawą wpisu hipoteki przymusowej może być również decyzja administracyjna, chociażby decyzja nie była ostateczna.

Sąd Rejonowy, odwołując się do art. 26 ust. 3a pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, ze zm., obecny jedn. tekst: Dz.U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.; dalej: „u.s.u.s.”), podkreślił, że podziela pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w postanowieniu z dnia 9 stycznia 2013 r., III CSK 69/12 (OSNC 2013, nr 7-8, poz. 93), że podstawę wpisu hipoteki przymusowej na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na nieruchomości będącej przedmiotem współwłasności łącznej zobowiązanego i jego małżonka może stanowić tylko tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko obojgu małżonkom, co wynika z art. 27c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jedn. tekst:

Dz.U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm., obecny jedn. tekst: Dz.U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm.; dalej: „u.p.e.a.”). Sąd Rejonowy wskazał, że w dziale II tej księgi wieczystej, która jest prowadzona dla nieruchomości gruntowej, jako współwłaściciele nieruchomości są ujawnieni J. S. i D. S. na zasadach małżeńskiej ustawowej wspólności majątkowej. Osobą zobowiązaną wobec wnioskodawcy z tytułu zaległych składek jest tylko D. 3 S. Część orzekająca decyzji z dnia 20 listopada 2013 r. nie zawiera żadnego rozstrzygnięcia odnoszącego się do uczestniczki, a jedynie w uzasadnieniu decyzji powołano się na odpowiedzialność osób pozostających w związku małżeńskim z majątku osobistego płatnika oraz z majątku wspólnego płatnika i jego małżonka.

Sąd Rejonowy zaznaczył, że w niniejszej sprawie decyzja z dnia 29 lipca 2013 r. została doręczona uczestnikowi jako płatnikowi, a decyzja z dnia 20 listopada 2013 r. została doręczona uczestniczce, przy czym z uzasadnienia decyzji wynika, że doręczono ją uczestniczce jako małżonce płatnika. Wnioskodawca wniósł apelację od postanowienia Sądu Rejonowego. Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 9 grudnia 2014 r. oddalił apelację. Podkreślił, że Sąd Rejonowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, a następnie wyciągnął na ich podstawie prawidłowe wnioski natury prawnej, które Sąd Okręgowy podzielił i przyjął za własne.

Uznał, że wprawdzie decyzja z dnia 20 listopada 2013 r. była adresowana do płatnika i do jego małżonki, jednak nie zawiera ona w sentencji odniesienia do odpowiedzialności J. S., co sprawia, że nie można jej uznać za decyzję wydaną w stosunku do niej. Hipoteka przymusowa może zaś zostać wpisana tylko na podstawie dokumentu, który jest wystawiony przeciwko wszystkim osobom będącym współwłaścicielami nieruchomości (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2013 r., I CSK 433/12, niepubl.). Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego, zaskarżając je w całości i zarzucając naruszenie prawa materialnego, mianowicie art. 110 k.w.h. w związku z art. 26 ust. 3 i 3a pkt 2 u.s.u.s., art. 107 § 1, art. 28 i art. 40 k.p.a. w związku z art. 123 u.s.u.s. oraz art. 29 § 1 ord. pod. w związku z art. 31 u.s.u.s.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Najwyższy, rozstrzygając powstałe w dawniejszym orzecznictwie rozbieżności, w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 28 października 2004 r., III CZP 33/04 (OSNC 2005, nr 3, poz. 43), orzekł, iż doręczona dłużnikowi decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ustalająca wysokość należności z tytułu składek, stanowi podstawę wpisu w księdze wieczystej hipoteki przymusowej na 4 nieruchomości będącej przedmiotem współwłasności łącznej dłużnika i jego małżonka. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 9 stycznia 2013 r., III CSK 69/12 (OSNC 2013, nr 7-8, poz. 93), nie tylko odstąpił od ugruntowanej linii orzecznictwa, ukształtowanej uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2004 r., III CZP 33/04, ale wyraził pogląd, że podstawę wpisu hipoteki przymusowej, ustanawianej na nieruchomości stanowiącej współwłasność łączną dłużnika i jego małżonka w celu zabezpieczenia należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu składek, ustalonych doręczoną dłużnikowi nieostateczną decyzją, może stanowić tylko administracyjny tytuł wykonawczy wystawiony na podstawie art. 27c u.p.e.a.

Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia 17 kwietnia 2013 r., I CSK 433/12 (OSNC-ZD 2014, nr A, poz. 20), z dnia 24 października 2013 r., IV CSK 7/13 i z dnia 7 listopada 2013 r., V CSK 547/12 (niepubl.). Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 4 grudnia 2013 r., II CSK 163/13 przedstawił do rozstrzygnięcia składowi powiększonemu tego Sądu następujące zagadnienie prawne: „Czy po zmianie przepisów normujących hipotekę przymusową, dokonanej ustawą z dnia 26 czerwca 2009 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.

Nr 131, poz. 1075), doręczona zobowiązanemu decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ustalająca wysokość należności z tytułu składek, może być podstawą wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka?”. Wątpliwości, które skłoniły Sąd Najwyższy do przedstawienia zagadnienia prawnego składowi powiększonemu, zostały spowodowane wyżej wymienionymi postanowieniami Sądu Najwyższego, w których - po wprowadzeniu ustawą z dnia 26 czerwca 2009 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.

Nr 131, poz. 1075; dalej: „ustawa nowelizująca”) w miejsce dotychczasowej hipoteki przymusowej, która mogła mieć charakter hipoteki przymusowej kaucyjnej albo zwykłej, jednego rodzaju hipoteki przymusowej - zakwestionowano aktualność uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2004 r., III CZP 33/04. 5 Sąd Najwyższy dnia 10 października 2014 r. podjął w składzie siedmiu sędziów w sprawie III CZP 28/14 uchwałę, zgodnie z którą decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalająca wysokość należności z tytułu składek może być podstawą wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego dłużnika i jego małżonka tylko wtedy, gdy została doręczona obojgu małżonkom (OSNC 2015, nr 2, poz. 14).

W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 26 ust. 3 ust. 3a pkt 2 u.s.u.s. podstawą wpisu hipoteki przymusowej jest tylko doręczona decyzja, a art. 26 ust. 3a pkt 2 u.s.u.s. przewiduje ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości należącej do majątku wspólnego małżonków. Przepis art. 26 ust. 3 u.s.u.s. nie wskazuje jednak, komu decyzja powinna być doręczona. W postępowaniu przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych w zakresie doręczeń mają zastosowanie, na podstawie art. 123 u.s.u.s., przepisy art. 28 i 40 k.p.a., które definiują stronę oraz wymagają doręczenia pisma stronie.

Małżonek dłużnika mieści się zaś w pojęciu strony, bowiem samo ustanowienie hipoteki przymusowej na objętej wspólnością ustawową nieruchomości stanowi ingerencję w sferę jego praw. Przewidziane w art. 23 ust. 3 u.s.u.s. wymaganie, aby stanowiąca podstawę wpisu hipoteki przymusowej decyzja była doręczona, obejmuje zatem doręczenie jej także małżonkowi dłużnika. Sąd Najwyższy podkreślił następnie w uzasadnieniu uchwały z dnia 10 października 2014 r., III CZP 28/14, że konsekwencje zniesienia podziału hipoteki przymusowej na kaucyjną i zwykłą nie uzasadniają poglądu, że po zmianie stanu prawnego podstawą wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości objętej wspólnością ustawową, ustanawianej w celu zabezpieczenia wierzytelności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu składek, może być jedynie administracyjny tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko dłużnikowi i jego małżonkowi.

Wykładnia wyłączająca możliwość ustanowienia na podstawie doręczonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych hipoteki przymusowej na nieruchomości stanowiącej przedmiot współwłasności łącznej dłużnika i jego małżonka prowadziłaby do pozbawienia znaczenia prawnego art. 26 ust. 3 i 3a pkt 2 u.s.u.s. Przeciwko zapatrywaniu traktującemu hipotekę przymusową jako środek egzekucyjny przemawia przede wszystkim to, że hipoteka przymusowa nie zmierza 6 do zaspokojenia wierzyciela i nie warunkuje wszczęcia egzekucji z nieruchomości, a sąd wieczystoksięgowy nie działa jako organ egzekucyjny.

Hipoteka przymusowa występuje jako środek zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności, a postępowanie o wpis hipoteki przymusowej odbywa się na podstawie przepisów kodeksu postępowania cywilnego regulujących postępowanie wieczystoksięgowe (art. 6261 - 62613 ). Ustanowienie hipoteki przymusowej nie jest ani rodzajem, ani sposobem egzekucji; jego skutkiem nie jest też wyegzekwowanie roszczenia, lecz zabezpieczenie wykonania zobowiązania. Jest to postępowanie zmierzające do ułatwienia przyszłego postępowania egzekucyjnego. Z przytoczonych regulacji odnoszących się do hipoteki przymusowej oraz postępowania, w ramach którego jest ustanawiana, wynika więc, że hipoteka przymusowa jest środkiem zabezpieczenia wierzytelności, a postępowanie o jej ustanowienie jest postępowaniem rozpoznawczym, niemającym odniesień do postępowania egzekucyjnego, pozwalających na traktowanie tego postępowania „jak postępowania egzekucyjnego”.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy w niniejszym składzie, podzielając stanowisko zajęte w uchwale z dnia 10 października 2014 r., III CZP 28/14 oraz uznając zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. orzekł, jak w sentencji. kc