Supreme Court allows appeal against custody visitation ruling due to lack of legal interest in appeal.

Απόφαση 989 / 2015 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 989/2015

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2’ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δήμητρα Παπαντωνοπούλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Χρυσόστομο Ευαγγέλου, Κωνσταντίνο Τσόλα, Ευφημία Λαμπροπούλου και Ιωσήφ Τσαλαγανίδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 25 Μαΐου 2015, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Δ. Γ. του Π., κατοίκου ..., ο οποίος παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Νικόλαο Καραγιάννη. Ο ως άνω δικηγόρος διορίσθηκε με τη υπ’ αριθ. 179/2014 πράξη Προέδρου του Αρείου Πάγου και κατέθεσε και προτάσεις.

Της αναιρεσίβλητης: Ε. Μ. του Ε., πρώην συζύγου Δ. Γ., κατοίκου ..., ως ασκούσα την επιμέλεια των ανήλικων τέκνων της Π. και Θ. Γ., η οποία δεν παραστάθηκε στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20-6-2011 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Μυτιλήνης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 75/2014 του ίδιου Δικαστηρίου και 66/2014 του Εφετείου Βορείου Αιγαίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά ο αναιρεσείων με την από 10-10-2014 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Χρυσόστομος Ευαγγέλου, ανέγνωσε την από 24-2-2015 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή της κρινόμενης αίτησης. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου του στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τις υπ’ αριθ. ...15-1-2015 και ...13-3-2015 εκθέσεις επιδόσεως του δικαστικού επιμελητή στο Πρωτοδικείο Αθηνών Ε. Ε., προκύπτει ότι ακριβές αντίγραφο της κρινόμενης αίτησης, μετά της κάτω απ’ αυτήν πράξεως ορισμού δικασίμου, καθώς και κλήση για συζήτηση, επιδόθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα στην αναιρεσίβλητη. Κατά την αρχική δικάσιμο της 9-3-2015 η υπόθεση ανεβλήθη για τη δικάσιμο που αναφέρεται στην αρχή της παρούσης, με επιμέλεια δε του αναιρεσείοντος επιδόθηκε στην αναιρεσίβλητη η υπ’ αριθ. 157/11-3-2015 βεβαίωση της Γραμματέως του δικαστηρίου αυτού περί αναβολής της υποθέσεως. Κατά την εκφώνηση της υποθέσεως στο ακροατήριο δεν εμφανίστηκε η αναιρεσίβλητη, ούτε αυτή παρέστη με δήλωση κατά το άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, το οποίο έχει εφαρμογή και στην αναιρετική δίκη (άρθρο 573 παρ.1 ΚΠολΔ). Επομένως, πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση παρά την απουσία της αναιρεσίβλητης (άρθρο 576 παρ.2 ΚΠολΔ).

Κατά το άρθρο 1520 Α.Κ., ο γονέας με τον οποίο δεν διαμένει το τέκνο διατηρεί το δικαίωμα της προσωπικής επικοινωνίας με αυτό. Τα σχετικά με την επικοινωνία ρυθμίζονται ειδικότερα από το δικαστήριο. Η επικοινωνία αυτή ρυθμίζεται από το δικαστήριο με γνώμονα πάντοτε το συμφέρον του τέκνου και τούτο διότι η ρύθμιση της ασκήσεως του ανωτέρω δικαιώματος από το άρθρο 1520 ΑΚ, λειτουργεί μέσα στο γενικότερο πλαίσιο των διατάξεων που προβλέπουν την άσκηση του δικαιώματος και καθήκοντος των γονέων για τη μέριμνα υπέρ του ανηλίκου τέκνου τους (άρθρα 1511 και 1512 ΑΚ), με βάση και σκοπό πρωτίστως το συμφέρον του τέκνου.

Τούτο αποτελεί αόριστη νομική έννοια και γενική ρήτρα, που εξειδικεύεται ανάλογα με τις συνθήκες κάθε περίπτωσης. Για να κριθεί τι αποτελεί συμφέρον του ανηλίκου, στη συγκεκριμένη περίπτωση, θα εκτιμηθούν τα περιστατικά που διαπιστώθηκαν βάσει αξιολογικών κριτηρίων που αντλεί το δικαστήριο από τους κανόνες της λογικής και τα διδάγματα της κοινής πείρας και σχετικά με το πρόσωπο του ανηλίκου, θα ληφθούν υπόψη και τα πορίσματα της εξελικτικής ψυχολογίας και παιδοψυχιατρικής.

Η σχετική με το συμφέρον κρίση πρέπει να αιτιολογείται ειδικά και εμπεριστατωμένα. Η κρίση δε αυτή ελέγχεται αναιρετικά κατά την υπαγωγή του πραγματικού στη νομική έννοια του συμφέροντος. Το δικαίωμα της προσωπικής επικοινωνίας με το ανήλικο τέκνο ασκείται είτε με αυτοτελή αγωγή είτε με ανταγωγή, αναγκαίο στοιχείο της οποίας δεν αποτελεί και ο τρόπος, ο χρόνος και οι λοιπές περιστάσεις επικοινωνίας, τις οποίας καθορίζει το δικαστήριο σύμφωνα με το συμφέρον του τέκνου.

Δεν αποκλείεται όμως στον δικαιούχο να προσδιορίσει στο δικόγραφο το περιεχόμενο της επικοινωνίας που επιθυμεί να έχει με το τέκνο του και μάλιστα κατά κύριο και επικουρικό τρόπο, οπότε το δικαστήριο οφείλει να λάβει υπόψη το αίτημα της αγωγής και να κρίνει με βάση τις αποδείξεις αν ο προτεινόμενος από τον δικαιούχο τρόπος, χρόνος και λοιπές περιστάσεις επικοινωνίας είναι και σε ποίο βαθμό συμφέρουσες για το τέκνο, καθορίζοντας το περιεχόμενο της επικοινωνίας.

Εξάλλου, κατά το άρθρο 516 ΚΠολΔ, έφεση κατά της οριστικής δικαστικής αποφάσεως έχουν δικαίωμα να ασκήσει και ο ενάγων που ηττήθηκε εν μέρει, καθώς και ο ενάγων που νίκησε, εφόσον έχει έννομο συμφέρον. Κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, έφεση κατά της αποφάσεως που εκδόθηκε επί αγωγής ρυθμίσεως της επικοινωνίας του γονέα με το ανήλικο τέκνο του, το οποίο δεν διαμένει μαζί του, δικαιούται να ασκήσει και ο ενάγων στην περίπτωση που η ρύθμιση της επικοινωνίας έγινε από το δικαστήριο της ουσίας σύμφωνα με τον τρόπο που επικουρικά διέλαβε στην αγωγή του και όχι σύμφωνα με τον τρόπο που κυρίως διέλαβε σ’ αυτήν, που απερρίφθη ως αβάσιμος, ή υπό όρους με τους οποίους δεν συμφωνεί, καθόσον στην περίπτωση αυτή ο ενάγων θεωρείται ότι ηττήθηκε εν μέρει, αφού το αίτημα του ικανοποιήθηκε εν μέρει.

Αντίθετη άποψη θα οδηγούσε στο άτοπο αποτέλεσμα του ανεκκλήτου της αποφάσεως, πράγμα που δεν θέλησε ο νομοθέτης. Περαιτέρω, κατά το άρθρο 559 αρ. 14 ΚΠολΔ ιδρύεται λόγος αναίρεσης, αν το δικαστήριο παρά τον νόμο κήρυξε ή δεν κήρυξε ακυρότητα, έκπτωση από δικαίωμα ή απαράδεκτο. Με τον αναιρετικό αυτό λόγο ελέγχεται και η απόρριψη ενδίκου μέσου για έλλειψη εννόμου συμφέροντος.

Στην προκειμένη περίπτωση, από τα διαδικαστικά έγγραφα προκύπτουν τα εξής: Ο αναιρεσείων, με την από 20-6-2011 αγωγή του, που άσκησε ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Μυτιλήνης, επικαλούμενος ότι ο γάμος του με την εναγομένη έχει λυθεί αμετάκλητα και ότι με δικαστική απόφαση η επιμέλεια των δύο ανηλίκων τέκνων τους έχει ανατεθεί στην εναγομένη, η οποία διαμένει στη Μυτιλήνη, ζήτησε να ρυθμιστεί το δικαίωμα του για επικοινωνία με τα ανήλικα τέκνα του ως εξής :

α) Κατά τις τελευταίες έξι μέρες κάθε μήνα στην Μυτιλήνη και από ώρες 15.00 μμ μεσημβρινή μέχρι και 20.00 μμ βραδινή, β) Κατά την διάρκεια των εορτών των Χριστουγέννων -Νέου έτους κατά μεν τα έτη που λήγουν σε περιττό (μονό) αριθμό από 11.00 πρωινής ώρας της 23ης Δεκεμβρίου μέχρι της 17.00 απογευματινής ώρας της 31 ης Δεκεμβρίου, κατά δε τα έτη που λήγουν σε άρτιο (ζυγό) αριθμό, από της 11.00 πρωινής ώρας της 31ης Δεκεμβρίου μέχρι της 17.00 απογευματινής ώρας της 7ης Ιανουαρίου του επόμενου έτους, γ) Κατά την διάρκεια των εορτών του Πάσχα, κατά μεν τα έτη, που λήγουν σε περιττό, (μονό) αριθμό, από της 11.00ης πρωινής ώρας του Σαββάτου του Λαζάρου μέχρι την 12η μεσημβρινή του Μεγάλου Σαββάτου, κατά δε τα έτη, που λήγουν σε άρτιο (ζυγό) αριθμό, από την 12η μεσημβρινή ώρα του Μεγάλου Σαββάτου μέχρι 18.00ης απογευματινής ώρας της Κυριακής του Θωμά και δ) Κατά την διάρκεια των θερινών διακοπών κάθε καλοκαίρι από 10ης πρωινή ώρας της 1ης Ιουλίου μέχρι 18ης απογευματινής της 31ης Αυγούστου καθώς και ε) Να διατηρεί καθημερινή απρόσκοπτη τηλεφωνική επικοινωνία με αυτά.

Να υποχρεωθεί η εναγόμενη, ενόψει του σοβαρού προβλήματος υγείας που αυτός αντιμετωπίζει, κατά την άσκηση του δικαιώματος του επικοινωνίας με τα τέκνα τους κατά το διάστημα των εορτών των Χριστουγέννων και του Πάσχα, καθώς και κατά τις θερινές διακοπές αυτών, να του παραδίδει τα τέκνα τους στην κατοικία του στην Αθήνα, οδός ...

και να τα παραλαμβάνει κατά την λήξη του δικαιώματος του επικοινωνίας με αυτά από την εν λόγω οικία του στην Αθήνα, άλλως να παραλαμβάνει αυτά από την οικία της εναγόμενης στον ... του Δήμου Λέσβου και να τα επιστρέφει στο ίδιο σημείο. Επί της αγωγής αυτής εκδόθηκε η υπ’ αριθ. 75/2014 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Μυτιλήνης, η οποία έκρινε ότι επί του παρόντος δεν είναι προς το συμφέρον των ανηλίκων η διαμονή των με τον πατέρα τους στην οικία του στην Αθήνα, διότι με δεδομένο ότι από της διασπάσεως της εγγάμου συμβιώσεως των διαδίκων τα ανήλικα διαμένουν με τη μητέρα τους στη Μυτιλήνη και ότι όλες οι δικαστικές αποφάσεις που ρύθμιζαν προσωρινά την επικοινωνία του ενάγοντος με τα τέκνα του δεν έχουν εκτελεσθεί, πρέπει πρώτα να εγκαθιδρυθεί μεταξύ του ενάγοντος και των τέκνων του, από τα οποία η Θ., γεννηθείσα στις 21-10-2005, δεν έχει καθόλου μνήμες από τον πατέρα της, μια σχέση εμπιστοσύνης, με δικαίωμα να επανέλθει και να ζητήσει να επικοινωνεί με τα τέκνα του στην Αθήνα, επί πλέον δε διότι δεν αποδείχθηκε ότι ο ενάγων, δεδομένης της επιβαρυμένης κατάστασης της υγείας του, είναι σε θέση να φροντίζει τα τέκνα του ή ότι επικουρείται από συγγενείς που θα μπορούσαν να τον βοηθήσουν και στην επίβλεψη των τέκνων.

Τελικά το δικαστήριο ρύθμισε την επικοινωνία του ενάγοντος με τα τέκνα του ως εξής : "ΕΠΙΤΡΕΠΕΙ στον ενάγοντα πατέρα των ανήλικων τέκνων Π. Γ. και Θ. Γ. να επικοινωνεί με τα ως άνω τέκνα στη Μυτιλήνη μέχρι ένα έτος από την επίδοση της παρούσας και υποχρεώνει αντίστοιχα την εναγόμενη μητέρα τους να ανέχεται την επικοινωνία αυτή ως εξής :

α) τις τελευταίες έξι μέρες κάθε μήνα από ώρα 15.00 έως ώρα 20.00, εκτός αν κατά τις ανωτέρω ώρες τα τέκνα απασχολούνται σε εξωσχολικές δραστηριότητες, β) κατά την διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδας του 2014, από Σάββατο του Λαζάρου 2014 και ώρα 11.00 μέχρι Μεγάλο Σάββατο 2014 και ώρα 12.00, γ) κατά την διάρκεια των εορτών των Χριστουγέννων 2014 από 23η Δεκεμβρίου 2014 και ώρα 11.00 μέχρι 31η Δεκεμβρίου 2014 και ώρα 17.00, δ) κατά την διάρκεια των θερινών διακοπών του έτους 2014, από 20η Ιουλίου 2014 και ώρα 11.00 μέχρι 10 Αυγούστου 2014 και ώρα 18.00, ε) τηλεφωνική επικοινωνία κάθε απόγευμα από ώρα 18.00 έως ώρα 19.00 εκτός αν κατά τις ανωτέρω ώρες τα τέκνα απασχολούνται σε εξωσχολικές δραστηριότητες.

Σε όλες τις προαναφερόμενες περιπτώσεις (πλην της περίπτωσης ε’ ) τα ως άνω ανήλικα τέκνα θα παραλαμβάνονται από τον ενάγοντα πατέρα τους από την οικία της εναγόμενης μητέρας τους, ο οποίος θα τα επιστρέφει ομοίως στον ίδιο τόπο, κατά τα προαναφερόμενα χρονικά σημεία". Δηλαδή, ενώ ο ενάγων ζητούσε η επικοινωνία με τα τέκνα του κατά τις εορτές και διακοπές του καλοκαιριού να γίνονται στην Αθήνα και επικουρικά στη Μυτιλήνη, το δικαστήριο όρισε ότι η επικοινωνία θα γίνεται σε όλες τις περιπτώσεις στη Μυτιλήνη.

Κατά της ανωτέρω αποφάσεως, ο ενάγων άσκησε την από 17-6-2014 έφεση του, με την οποία παραπονέθηκε ότι το πρωτοβάθμιο δικαστήριο εκτίμησε εσφαλμένα τις αποδείξεις και, αγνοώντας τα σοβαρά προβλήματα της υγείας του, που καθιστούν ιδιαίτερα δυσχερή, αν όχι αδύνατη τη μετάβαση και διαμονή του στη Μυτιλήνη, απέρριψε το αίτημα του να επικοινωνεί με τα τέκνα του στην Αθήνα κατά τις εορτές και τις καλοκαιρινές διακοπές, όπως ζητούσε κυρίως με την αγωγή του και όρισε να επικοινωνεί με αυτά στη Μυτιλήνη, όπως επικουρικά ζητούσε με την αγωγή του.

Επί της εφέσεως αυτής εκδόθηκε η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Μυτιλήνης, η οποία απέρριψε την έφεση ως απαράδεκτη, ελλείψει εννόμου συμφέροντος του εκκαλούντος, με την αιτιολογία ότι, εφόσον έγινε δεκτό το επικουρικό αίτημα της αγωγής του και ρυθμίστηκε ως άνω το δικαίωμα επικοινωνίας με τα τέκνα του, ικανοποιήθηκε πλήρως το αίτημα της αγωγής του.

Έτσι που έκρινε το Εφετείο, παρά τον νόμο κήρυξε απαράδεκτο, ήτοι απέρριψε την έφεση για έλλειψη εννόμου συμφέροντος του εκκαλούντος, καθόσον, κατά τα αναφερόμενα στη μείζονα σκέψη, η από το δικαστήριο ρύθμιση της επικοινωνίας του ενάγοντος κατά τον τρόπο που επικουρικά αυτός ζήτησε και όχι κατά τον τρόπο που κυρίως ζήτησε, και κατά τους ισχυρισμούς του ανταποκρίνεται καλύτερα και στο συμφέρον των τέκνων, δικαιολογεί έννομο συμφέρον του ενάγοντος, που θεωρείται ότι ηττήθηκε εν μέρει, να ζητήσει με έφεση την εξαφάνιση της εκκαλουμένης αποφάσεως και τη ρύθμιση της επικοινωνίας κατά το κύριο αίτημα της αγωγής του.

Επομένως, είναι βάσιμος ο πρώτος από το άρθρο 559 αριθ. 14 ΚΠολΔ λόγος του αναιρετηρίου, με τον οποίο προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η ανωτέρω πλημμέλεια και, παρελκούσης της έρευνας των λοιπών αναιρετικών λόγων, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω έρευνα στο ίδιο δικαστήριο, η σύνθεση του οποίου από άλλον δικαστή είναι εφικτή (άρθρο 580 παρ.3 ΚΠολΔ).

Επειδή ο αναιρεσείων απαλλάχθηκε από τα δικαστικά έξοδα της δίκης με την υπ’ αριθ. 179/2014 απόφαση του Προέδρου του Αρείου Πάγου, η οποία εκδόθηκε με βάση τις διατάξεις του ν. 3226/2004 περί παροχής νομικής βοήθειας σε πρόσωπα χαμηλού εισοδήματος, τα έξοδα από τα οποία απαλλάχθηκε αυτός και η αποζημίωση (αμοιβή) δικηγόρου επιδικάζονται εν μέρει σε βάρος της αναιρεσίβλητης, πλην όμως υπέρ του Δημοσίου το οποίο τα εισπράττει σύμφωνα με τις διατάξεις για την είσπραξη των δημοσίων εσόδων (άρθρα 8, 9 και 12 του ν. 3226/2004).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ’ αριθ. 66/2014 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Βορείου Αιγαίου.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω έρευνα στο ίδιο δικαστήριο, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλον δικαστή.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων πεντακοσίων (2.500) ευρώ και επιδικάζει υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 15 Ιουνίου 2015.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 10 Ιουλίου 2015.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ