Supreme Court dismisses appeal regarding compensation for property changes after expropriation, upholding lower court ruling.

Απόφαση 988 / 2010 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 988/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Διονύσιο Γιαννακόπουλο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση, Ευτύχιο Παλαιοκαστρίτη και Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 19 Μαρτίου 2010, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομίας και Οικονομικών, κατοικοεδρεύοντα στην ... και τον Γενικό Γραμματέα Περιφέρειας Θεσσαλίας, κατοικοεδρεύοντα στη ..., το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον Παντελή Παπαδάκη, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ψ1, κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Δημήτριο Βούλγαρη και κατέθεσε προτάσεις, 2) Ψ2, κατοίκου ..., ο οποίος παραστάθηκε μετά του πληρεξουσίου δικηγόρου του Δημητρίου Βούλγαρη και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 18/6/2007 αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Εφετείο Λάρισας.

Εκδόθηκε η 781/2008 απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζητεί το αναιρεσείον με την από 5/3/2009 αίτησή του και τους από 25/6/2009 πρόσθετους λόγους αυτής.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου ανέγνωσε την από 9/3/2010 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε να απορριφθούν οι λόγοι της αίτησης και των προσθέτων λόγων αυτής, για αναίρεση της υπ' αριθμ. 781/2008 απόφασης του Εφετείου Λάρισας.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Κατά τη διάταξη του άρθ. 12 παρ. 6 του Ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ), εάν, μέχρι να ανακληθεί η συντελεσμένη απαλλοτρίωση, έγιναν στο απαλλοτριωμένο ακίνητο μεταβολές, από τις οποίες γεννώνται απαιτήσεις του υπέρ ου ή του καθ' ου η απαλλοτρίωση, οι σχετικές διαφορές υπάγονται στην αρμοδιότητα του εφετείου, στην περιφέρεια του οποίου βρίσκεται η απαλλοτριούμενη έκταση ή το μεγαλύτερο μέρος αυτής και δικάζονται κατά την ειδική διαδικασία του άρθρου 19.

Η απόφαση του εφετείου υπόκειται σε αναίρεση κατά το οριζόμενο από το άρθρο 22. Με τον πρώτο από το άρθ. 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ λόγο αναίρεσης προβάλλεται η αιτίαση ότι, το δικάσαν Εφετείο, με το να απορρίψει ως αβάσιμη την ένσταση του καθού η υπό κρίση αίτηση - νυν αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου, περί καταχρηστικής άσκησης του δικαιώματος των αιτούντων - νυν αναιρεσιβλήτων, για αναγνώριση της αξίωσής τους προς αποζημίωση, ένεκα των μεταβολών που είχε επιφέρει το υπέρ ου η απαλλοτρίωση - νυν αναιρεσείον στο ακίνητο των αναιρεσιβλήτων, από το χρόνο συντέλεσης της απαλλοτρίωσης (1980), μέχρι την επελθούσα ανάκληση αυτής, παρεβίασε το άρθ. 281 Α.Κ.

Το δικάσαν Εφετείο, ως προς το ζήτημα αυτό δέχθηκε τα εξής: "Το καθού ισχυρίζεται, ότι οι αιτούντες ασκούν καταχρηστικώς την ένδικη αξίωση τους δοθέντος ότι α) οι ίδιοι ζήτησαν και επεδίωξαν την ανάκληση της αναγκαστικής απαλλοτριώσεως β) η δικαιοπάροχος των αιτούντων εισέπραξε το έτος 1978 το συνολικό ποσό των 699.200 δρχ., το οποίο ήταν δίκαιο, εύλογο και επαρκές αντάλλαγμα για την αντικατάσταση του απαλλοτριωθέντος με άλλο ισάξιο, λαμβανομένων δε υπόψη των επελθόντων οικονομικών μεταβολών, ουσιαστικά εισέπραξαν το ποσό των 150.000 ευρώ, γ) οι αιτούντες κατέβαλαν ως επιστρεπτέα αποζημίωση το ποσό των 46.061,82 ευρώ και, συνεπώς, ενόψει ότι η αγοραία αξία των ακινήτων στην ίδια περιοχή ανέρχεται σε 50.000 - 60.000 ευρώ, είχαν το δικαίωμα να επανακτήσουν το ακίνητο τους με πολύ συμφέρον αντάλλαγμα.

Πραγματικά, οι αιτούντες κατέβαλαν την καθορισθείσα αποζημίωση και επανάκτησαν το ακίνητο τους, γι' αυτό, άλλωστε, αποδέχθηκαν και την ανάκληση της συντελεσθείσης απαλλοτριώσεως, η οποία δεν προήλθε από δικές τους ενέργειες αλλά έγινε με πρωτοβουλία του καθού και δεν αφορούσε μόνον το ακίνητο τους. Επί πλέον, οι αιτούντες δεν αποδείχθηκε, ότι την καταβληθείσα στη δικαιοπάροχο τους αποζημίωση επένδυσαν με οποιοδήποτε τρόπο ή προέβησαν στην αντικατάσταση του απαλλοτριωθέντος με άλλο ισάξιο.

Ενόψει των παραπάνω, η άσκηση του δικαιώματος των αιτούντων δεν έγινε για την επιδίωξη κέρδους και πλουτισμού και σε καμιά περίπτωση δεν ασκήθηκε καταχρηστικά, όπως αβάσιμα ισχυρίζεται το καθού, γι' αυτό και ο παραπάνω ισχυρισμός του (αρθρ. 281 ΑΚ) πρέπει να απορριφθεί". Με το να κρίνει έτσι το δικάσαν Εφετείο, ορθώς εφήρμοσε τη διάταξη του άρθ. 281 ΑΚ και δεν υπέπεσε στην από το άρθ. 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ πλημμέλεια, όπως αβασίμως ισχυρίζεται το αναιρεσείον, με τον πρώτο λόγο αναίρεσης, ο οποίος πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.

ΙΙ. Με το δεύτερο λόγο αναίρεσης, προβάλλεται η αιτίαση, ότι το δικάσαν Εφετείο με το να κρίνει ως ορισμένη και νόμιμη την αίτηση των αιτούντων - νυν αναιρεσιβλήτων για αναγνώριση της αξίωσης αυτών, προς αποζημίωση, ένεκα μεταβολών του απαλλοτριωθέντος ακινήτου τους, μέχρι την ανάκληση της απαλλοτρίωσης, υπέπεσε στην πλημμέλεια την προβλεπόμενη α) από το άρθ. 559 αριθμ. 8 ΚΠολΔ, εκ του ότι δεν έλαβε υπόψη τον ισχυρισμό του καθού - νυν αναιρεσείοντος, περί αοριστίας της αίτησης, ως προς ορισμένα από τα αιτούμενα κονδύλια, β) από το άρθ. 559 αριθμ. 14 ΚΠολΔ, εκ του ότι, κατ' ακολουθία της μη λήψης υπόψη του ως άνω, περί αοριστίας, ισχυρισμού, παρά το νόμο δεν κήρυξε απαράδεκτη, λόγω αοριστίας, την αίτηση και γ) από το άρθ. 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ, διότι αξίωσε στοιχεία λιγότερα από όσα απαιτεί ο νόμος, για την επάρκεια της θεμελίωσης της αίτησης ως προς τα ίδια, ως άνω, αναφερόμενα στο αναιρετήριο κονδύλια. Επίσης, με τον τέταρτο λόγο αναίρεσης, αποδίδεται η πλημμέλεια α) από το άρθ. 559 αριθμ. 19 ΚΠολΔ, για έλλειψη νόμιμης βάσης της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, ένεκα ανεπάρκειας αιτιολογίας, ως προς το ζήτημα της επέλευσης των επικαλουμένων στην κρινόμενη αίτηση μεταβολών και των εξ αυτών απαιτουμένων δαπανών, προς αποκατάστασή τους και β) από το άρθ. 559 αριθμ. 10 ΚΠολΔ, εκ του ότι το δικάσαν Εφετείο κατέληξε, χωρίς απόδειξη, στο αποδεικτικό του πόρισμα, για το ίδιο, ως άνω, ζήτημα.

Από την παραδεκτώς, κατ' άρθ. 561 παρ. 2 ΚΠολΔ, επισκόπηση του δικογράφου της κρινόμενης αίτησης προκύπτει, ότι περιγράφονται σ' αυτήν, κατά τρόπο επαρκή και ορισμένο, οι επικαλούμενες από τους αιτούντες - νυν αναιρεσιβλήτους μεταβολές, οι οποίες επήλθαν από το υπέρ ου η απαλλοτρίωση και καθού η αίτηση - νυν αναιρεσείον, στο απαλλοτριωθέν ακίνητό τους, από την κήρυξη της απαλλοτρίωσης μέχρι την ανάκληση αυτής, καθώς και οι δαπάνες που απαιτούνται για την αποκατάσταση των ως άνω μεταβολών - ζημιών.

Επομένως, ορθώς το δικάσαν Εφετείο έκρινε την αίτηση ως ορισμένη και νόμιμη και δεν υπέπεσε στην από το άρθρ. 559 αριθμ. 1, 8 και 14 ΚΠολΔ πλημμέλεια, όπως αβασίμως ισχυρίζεται το αναιρεσείον, με τον δεύτερο λόγο αναίρεσης, ο οποίος πρέπει να απορριφθεί, ως αβάσιμος, πέραν του ότι, κατά το από το άρθρ. 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ σκέλος αυτού είναι απορριπτέος, προεχόντως, ως απαράδεκτος, λόγω αοριστίας, διότι το αναιρεσείον ουδόλως επικαλείται ποίος είναι ο φερόμενος ως παραβιασθείς κανόνας δικαίου.

Περαιτέρω, από το περιεχόμενο της προσβαλλομένης απόφασης, προκύπτει ότι το δικάσαν Εφετείο δέχθηκε τα εξής, ως προς το ως άνω αναφερθέν στον τέταρτο λόγο ζήτημα: "Κατά τον χρόνο της απαλλοτριώσεως, 1976, το ακίνητο των αιτούντων είχε έκταση 1640 τ.μ., ήταν καλλιεργήσιμο αγρόκτημα, διαμορφωμένο λόγω της κλίσεως του εδάφους σε δύο επίπεδα που χωρίζονταν με δύο πεζούλες πλινθόκτιστες ύψους 1,50 μ.

και συνολικά 54 μ. μήκους. Εντός αυτού υπήρχαν 46 ελαιόδενδρα μεγάλης ηλικίας και ένα ξυλόπηκτο κτίσμα εμβαδού 19 τ.μ. το οποίο χρησιμοποιείτο ως αποθηκευτικός χώρος. Η απόδοση του ελαιώνα κατ' έτος ήταν περίπου 2500 κιλά ελιές ή 400 κιλά λάδι. Από τότε που κηρύχθηκε η αναγκαστική απαλλοτρίωση μέχρι την μερική ανάκληση αυτής το καθού προχώρησε σε διαμόρφωση του χώρου για την εκπλήρωση του σκοπού κατασκευής κτηριακών εγκαταστάσεων σχολών του Εμπορικού Ναυτικού.

Ειδικότερα προέβη σε χωματουργικές εργασίες - διαμορφώσεις, έκοψε όλα τα δένδρα, άνοιξε τεράστιους δρόμους κάθετα και διαγώνια, κατεδάφισε το ξυλόπηκτο κτίσμα, κατέστρεψε τις πεζούλες, απομάκρυνε το καλλιεργήσιμο χώμα στο ήμισυ του κτήματος με αποτέλεσμα την εμφάνιση του βραχώδους υπεδάφους, μείωσε το υψόμετρο του κτήματος κατά 5 μ.

τουλάχιστον λόγω των εκβραχισμών, κατασκεύασε τοιχίο από μπετόν διαστάσεων 5μ Χ 2,5 μ. ύψους Χ 0,30 μ. πάχος και αύλακα από μπετόν απορροής των υδάτων μήκους 15 μέτρων. Επειδή δε οι σχετικές εργασίες διακόπηκαν το έδαφος παρουσιάζει ανωμαλίες, υπάρχουν βράχια, πέτρες και σωρός χωμάτων συνολικού όγκου 800 κυβ.

μ. Λόγω δε της επί 25 έτη εγκατάλειψης του ακίνητου, έχουν συγκεντρωθεί εντός αυτού σκουπίδια, κλαδιά, υλικά κατεδαφίσεων, μπάζα κλπ, συνολικού όγκου 200 κ.μ. Ενόψει αυτών των μεταβολών, που προήλθαν από πράξεις των οργάνων του καθού, γεννήθηκαν υπέρ των αιτούντων οι ακόλουθες απαιτήσεις: 1) για το ξυλόπηκτο κτίσμα, ποσό 2000 ευρώ 2) για τα 46 ελαιόδενδρα (46 Χ 300) ποσό 13.800 ευρώ 3) για τις καταστραφείσες πεζούλες, ποσό 2000 ευρώ 4) για την απομάκρυνση των σκουπιδιών, χωματουργικές εργασίες διαμόρφωσης του χώρου, ποσό 3000 ευρώ 5) για την κατεδάφιση του τοιχίου και των αυλακών και απομάκρυνση των υλικών, ποσό 1000 ευρώ 6) για την σύνταξη τοπογραφικής μελέτης, ποσό 500 ευρώ 7) για την απώλεια εισοδημάτων από τον ελαιώνα κατά το χρονικό διάστημα από το 1980 μέχρι το έτος 2005, (25 έτη Χ 400 κιλά λάδι ετησίως = 10.000 κιλά λάδι Χ 3 ευρώ/κιλό) 30.000 ευρώ 8) για την απώλεια εισοδημάτων του ελαιώνα μέχρι να μεγαλώσουν τα νέα δένδρα και να αρχίσουν να αποδίδουν (5 έτη Χ 400 κιλά λάδι ετησίως = 2000 κιλά λάδι Χ 4 ευρώ/κιλό) 8.000 ευρώ.

Έτσι οι συνολικές απαιτήσεις των αιτούντων ανέρχονται στο ποσό των 60.300 ευρώ". Και υπό τις, ως άνω, παραδοχές έκρινε, ότι η κρινόμενη αίτηση πρέπει να γίνει δεκτή, ως βάσιμη κατ' ουσία. Με το να κρίνει έτσι το δικάσαν Εφετείο, διέλαβε στην απόφασή του επαρκείς, σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες, οι οποίες καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο και δεν εστέρησε την απόφασή του νόμιμης βάσης, τόσο ως προς το ζήτημα της διενέργειας, εκ μέρους του υπέρου η απαλλοτρίωση - νυν αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου, των επικαλουμένων από τους αιτούντες - νυν αναιρεσιβλήτους μεταβολών, επί του απαλλοτριωθέντος ακινήτου τους, μέχρι την ανάκληση της απαλλοτρίωσης, όσο και ως προς το ζήτημα των δαπανών, που απαιτούνται για την αποκατάσταση των επελθουσών μεταβολών - ζημιών.

Ενώ, εξάλλου, κατέληξε στο αποδεικτικό του πόρισμα, ως προς τα ως άνω ζητήματα, αφού έλαβε υπόψη όλα τα αποδεικτικά μέσα, τα αναφερόμενα στη διαλαμβανόμενη στο περιεχόμενο της προσβαλλομένης απόφασης βεβαίωση. Επομένως,.το δικάσαν Εφετείο δεν υπέπεσε στις από το άρθ. 559 αριθμ. 19 και 10 ΚΠολΔ πλημμέλειες και ο περί του αντιθέτου, τέταρτος, λόγος αναίρεσης είναι απορριπτέος, ως αβάσιμος.

ΙΙΙ. Κατά τη διάταξη της παρ. 3 του άρθ. 12 του Ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ), η ανάκληση της συντελεσμένης απαλλοτρίωσης γίνεται ύστερα από επιστροφή, προς τον βαρυνόμενο με τη δαπάνη της απαλλοτρίωσης, της αποζημίωσης που καταβλήθηκε, αναπροσαρμοσμένης τιμαριθμικώς από το χρόνο που εισπράχθηκε η αποζημίωση μέχρι το χρόνο ανάκλησης της απαλλοτρίωσης, σύμφωνα με το εδ.

γ της ίδιας ως άνω διάταξης, το οποίο, όμως, έχει εφαρμογή μόνο για τον καθορισμό της επιστρεπτέας αποζημίωσης, η οποία έχει καταβληθεί για το απαλλοτριωθέν ακίνητο. Αντιθέτως, η διάταξη αυτή δεν έχει εφαρμογή στην περίπτωση της αξίωσης αποζημίωσης του ιδιοκτήτη του απαλλοτριωθέντος ακινήτου, της προβλεπόμενης από την παρ. 6 του άρθ. 12 του ίδιου ως άνω νόμου, δηλαδή λόγω των μεταβολών που προκλήθηκαν από τον υπερού η απαλλοτρίωση, στο απαλλοτριωθέν ακίνητο, μέχρι την ανάκληση της απαλλοτρίωσης.

Περαιτέρω, ο από το άρθρ. 559 αριθμ. 8 ΚΠολΔ, λόγος αναίρεσης, για μη λήψη υπόψη προταθέντος ισχυρισμού, δεν ιδρύεται, όταν ο φερόμενος ως μη ληφθείς υπόψη ισχυρισμός ήταν μη νόμιμος ή απαράδεκτος. Επομένως, ο τρίτος λόγος αναίρεσης, με τον οποίον αποδίδεται η από το άρθρ. 559 αριθμ. 8 ΚΠολΔ πλημμέλεια, εκ του ότι το δικάσαν Εφετείο δεν έλαβε υπόψη τον προβληθέντα από το καθού - νυν αναιρεσείον (επικουρικό) ισχυρισμό ότι η επιδικαστέα στους αιτούντες - νυν αναιρεσιβλήτους αποζημίωση, γα τις μεταβολές που προκλήθηκαν από το αναιρεσείον στο απαλλοτριωθέν ακίνητό τους, μέχρι την ανάκληση της απαλλοτρίωσης, έπρεπε να υπολογισθούν με τον τρόπο που καθορίζεται στην ως άνω διάταξη της παρ. 3 εδ.

γ του άρθ. 12 του προαναφερθέντος νόμου, είναι απορριπτέος ως απαράδεκτος, αφού ο ισχυρισμός αυτός δεν ήταν νόμιμος, δεδομένου ότι, σύμφωνα με τα αναφερθέντα στην αμέσως προηγηθείσα νομική σκέψη, η διάταξη αυτή δεν έχει εφαρμογή στην προκειμένη περίπτωση. IV. Η από το άρθ. 12 παρ. 6 ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ) αξίωση του ιδιοκτήτη του απαλλοτριωθέντος ακινήτου, που γεννάται λόγω των μεταβολών που έγιναν στο απαλλοτριωθέν ακίνητο, μέχρι την ανάκληση της συντελεσμένης απαλλοτρίωσης, περιλαμβάνει την αποζημίωση για την αποκατάσταση όχι μόνο των θετικών ζημιιών, αλλά και της αποθετικής ζημίας (διαφυγόντος κέρδους), αφού και αυτή (αποθετική ζημία) προκλήθηκε εξ αιτίας της πρόωρης και αχρείαστης στέρησης της εκμετάλλευσης του ακινήτου του.

Επομένως, το δικάσαν Εφετείο, κατ' ορθή εφαρμογή των διατάξεων των άρθ. 297, 298 Α.Κ., έκρινε ως νόμιμη την αξίωση του αιτούντων - νυν αναιρεσιβλήτων - κυρίων του απαλλοτριωθέντος ακινήτου, τόσο για τη (θετική) ζημία, που υπέστησαν εξ αιτίας των μεταβολών που έγιναν στο ακίνητό τους, αλλά και για το διαφυγόν κέρδος, δηλαδή για τα εισοδήματα που απώλεσαν, ένεκα της στέρησης της παραγωγής του ελαιολάδου, εξ αιτίας της κοπής των ελαιοδένδρων, των επικειμένων στο απαλλοτριωθέν ακίνητο.

Κατά συνέπεια, ο περί του αντιθέτου, με το δικόγραφο των προσθέτων λόγων, από το άρθ. 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ, λόγος αναίρεσης, με τον οποίον αποδίδεται η πλημμέλεια της παραβίασης των, ως άνω, διατάξεων (297, 298 ΑΚ), είναι απορριπτέος, ως αβάσιμος. Μετά από αυτά, πρέπει να απορριφθεί η αναίρεση και οι πρόσθετοι λόγοι αυτής στο σύνολό τους και να καταδικασθεί το ηττηθέν αναιρεσείον (Ελληνικό Δημόσιο) στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων (άρθ. 176 και 183 ΚΠολΔ,) κατά τα οριζόμενα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 5-3-2009 αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου, μετά των προσθέτων λόγων αυτής για αναίρεση της υπ' αριθμ. 781/2008 απόφασης του Εφετείου Λάρισας.

Καταδικάζει το αναιρεσείον στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων, την οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 20 Μαΐου 2010. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 31 Μαΐου 2010.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ