Supreme Court dismisses appeal on abuse of right regarding solar panel installation in shared roof space.

Απόφαση 974 / 2010 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 974/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Ζιάκα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου Διονυσίου Γιαννακόπουλου), , Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση, Ευτύχιο Παλαιοκαστρίτη και Σοφία Καραχάλιου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 23 Απριλίου 2010, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Κωνσταντίνο Κοτταρίδη και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) ..., 2) ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Χρήστο Κοσκίνα με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και δεν κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 13/1/2003 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Πειραιώς. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1547/2004 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 376/2005 οριστική του Εφετείου Πειραιώς. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζήτησε η αναιρεσείουσα με την από 6/6/2005 αίτησή της, επί της οποίας εκδόθηκε η 2066/2006 απόφαση του Αρείου Πάγου που αναίρεσε την 376/2005 απόφαση του Εφετείου Πειραιώς και παρέπεμψε την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο συντιθέμενο από άλλους δικαστές.

Εκδόθηκε η 769/2008 απόφαση του ιδίου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 23/6/2009 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Γεωργία Λαλούση ανέγνωσε την από 9/4/2010 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη του μοναδικού λόγου της αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Από τις διατάξεις των άρθρων 2 παρ. 1 του ν 3741/1929 "περί οριζοντίου ιδιοκτησίας" και 1117 ΑΚ προκύπτει, ότι κοινόχρηστα μέρη οικοδομής αποτελούν μέρη του όλου ακινήτου, τα οποία χρησιμεύουν σε κοινή χρήση όλων των συγκυρίων όπως είναι ιδίως το έδαφος, τα θεμέλια, οι πρωτότοιχοι, η στέγη, η αυλή, οι φωταγωγοί κλπ.

Από τις διατάξεις των άρθρων 3 παρ. 1 και 2 και 5 παρ. 1 του ίδιου ως άνω νόμου προκύπτει περαιτέρω ότι σε περίπτωση που δεν υπάρχει ειδική συμφωνία μεταξύ όλων των συνιδιοκτητών για τον τρόπο χρήσης των κοινόχρηστων και κοινόκτητων μερών της οικοδομής, κάθε συνιδιοκτήτης, δικαιούται να προβαίνει σε απόλυτη χρήση των εν λόγω μερών, να ενεργεί επισκευές και ανανεώσεις αυτών, καθώς και μεταβολές και προσθήκες αυτών, με τον όρο όμως ότι δεν θα παραβλάπτει τη χρήση και τα δικαιώματα των άλλων συνιδιοκτητών, δεν θα μειώνει την ασφάλεια του οικοδομήματος και δεν θα μεταβάλλει τον συνήθη προορισμό τους.

Αν και πότε θίγονται τα δικαιώματα των λοιπών συνιδιοκτητών ή υπάρχει μεταβολή του συνήθους προορισμού των κοινών μερών με τη χρήση τους από ορισμένους συνιδιοκτήτες, κρίνεται κατά περίπτωση με βάση τις συγκεκριμένες συνθήκες και στο πλαίσιο του γενικότερου συμφέροντος της ομαλής λειτουργίας της σχέσης της οροφοκτησίας.

Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου 281 ΑΚ η άσκηση του δικαιώματος απαγορεύεται, αν υπερβαίνει προφανώς τα όρια που επιβάλλουν η καλή πίστη ή τα χρηστά ήθη ή ο κοινωνικός ή οικονομικός σκοπός του δικαιώματος. Κατά την έννοια της διάταξης αυτής, για να θεωρηθεί η άσκηση του δικαιώματος καταχρηστική, πρέπει η προφανής υπέρβαση των ορίων που επιβάλλουν η καλή πίστη ή τα χρηστά ήθη ή ο κοινωνικός ή οικονομικός σκοπός του δικαιώματος να προκύπτει από την προηγηθείσα συμπεριφορά του δικαιούχου ή από την πραγματική κατάσταση που δημιουργήθηκε ή τις περιστάσεις που μεσολάβησαν ή από άλλα περιστατικά, τα οποία, χωρίς κατά νόμο να εμποδίζουν τη γέννηση ή να επάγονται την απόσβεση του δικαιώματος, καθιστούν μη ανεκτή την άσκησή του κατά τις περί δικαίου ή ηθικής αντιλήψεις του μέσου κοινωνικού ανθρώπου (ΟλΑΠ 17/1995).

Στην προκείμενη περίπτωση το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση δέχθηκε τα ακόλουθα κρίσιμα για την τύχη της αναίρεσης πραγματικά περιστατικά: "η ενάγουσα και οι εναγόμενοι, όπως συνομολογείται, είναι κύριοι διαμερισμάτων της πολυκατοικίας που βρίσκεται στον ... επί της οδού ...(πρώην ...) αρ. ...και ... αρ ...και αποτελείται από υπόγειο με 5 αποθήκες, ισόγειο με τέσσερα καταστήματα, ημιόροφο, πρώτο όροφο με τρία διαμερίσματα, δεύτερο έως και πέμπτο όροφο με δύο διαμερίσματα ο καθένας και έκτο όροφο με ένα διαμέρισμα, καθώς και δώμα.

Επομένως αποτελείται από συνολικά 12 διαμερίσματα, εκ των οποίων η ενάγουσα είναι κυρία του υπ' αριθμ .... και οι εναγόμενοι κατ' ισομοιρία συγκύριοι του υπ' αριθμ ... διαμερίσματος. Η πολυκατοικία αυτή έχει υπαχθεί στις διατάξεις του Ν 3741/1929 και των άρθρων 1002 και 1117 ΑΚ δυνάμει της υπ' αριθμ.... πράξεως συστάσεως οριζοντίου ιδιοκτησίας κανονισμού πολυκατοικίας του συμβ/φου Αθηνών Θωμά Στεφανάκου, που έχει νόμιμα μεταγραφεί στον τόμο ...και αρ ...των οικείων βιβλίων του Δήμου ...., καθένας δε από τους συνιδιοκτήτες ταυτόχρονα με την αγορά του διαμερίσματός του έχει προσχωρήσει στις διατάξεις του κανονισμού αυτού.

Οι εναγόμενοι το Σεπτέμβριο του 2002 τοποθέτησαν στη μεσημβρινή πλευρά της ταράτσας ηλιακό θερμοσίφωνα, τον οποίο συνέδεσαν με το διαμέρισμά τους στον 3ο όροφο προς ικανοποίηση των οικιακών τους αναγκών σε ζεστό νερό, αποφεύγοντας κατ' αυτόν τον τρόπο την κατ' έτος κατανάλωση σημαντικής ηλεκτρικής ενάργειας.

Ο θερμοσίφωνας αυτός, όταν είναι πλήρης νερού, έχει βάρος περίπου 280 κιλών (πολύ μικρότερο από την επιτρεπόμενη φόρτιση της πλάκας του δώματος, δηλ 200 χιλιόγραμμα ανά Μ2 και καταλαμβάνει (σε οριζόντια προβολή) επιφάνεια 3,5 Μ2 από τα συνολικά 50 Μ2 της ταράτσας που μπορούν να χρησιμοποιηθούν. Βεβαίως κατά τον κανονισμό της πολυκατοικίας (μέρος δεύτερο κεφάλαιο έβδομο), η ακάλυπτη επιφάνεια του δώματος (ταράτσα) είναι κοινόχρηστη για όλους τους συνιδιοκτήτες και χρησιμοποιείται αποκλειστικά και μόνο για το στέγνωμα των ενδυμάτων και για το τίναγμα των ταπήτων, αποκλειομένης οιασδήποτε άλλης χρήσεως, καθορίζονται δε οι ώρες που μπορεί να γίνουν από τους ενοίκους οι άνω χρήσεις.

Είναι όμως γεγονός ότι ο κανονισμός αυτός δεν αναφέρει τίποτε σχετικά με την τοποθέτηση ηλιακών θερμοσιφώνων στην ταράτσα, ενόψει προφανώς του ότι μέχρι ακόμη και τις αρχές της δεκαετίας του 1980 δεν ήταν ευρέως γνωστοί και οι σχετικοί κανονισμοί των πολυκατοικιών δεν έκαναν λόγο γι' αυτούς. Έκτοτε οι συνθήκες έχουν αλλάξει και η τοποθέτηση ηλιακών θερμοσιφώνων σε όλα τα αστικά κέντρα έχει επεκταθεί σε μεγάλο βαθμό, με σκοπό την εξοικονόμηση ηλεκτρικής ενέργειας και μάλιστα σε μια χώρα, όπως η Ελλάδα, με πολλές ώρες ηλιοφάνειας ετησίως, ακόμη και κατά τους χειμερινούς μήνες, ούτως ώστε να μη δαπανώνται πολύτιμοι εθνικοί πόροι και ταυτόχρονα να μην επιβαρύνεται το περιβάλλον με την έκλυση καυσαερίων για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

Είναι δε γνωστό ότι, λόγω των πλεονεκτημάτων αυτών, ακόμη και φορολογικά κίνητρα θέσπισε η Ελληνική πολιτεία, προκειμένου να προωθήσει την εγκατάσταση ηλιακών θερμοσιφώνων. Στους δε προσφάτως συνταγέντες κανονισμούς πολυκατοικιών γίνεται πρόβλεψη για την ύπαρξη ηλιακών θερμοσιφώνων και λαμβάνονται μέτρα ώστε κατά την τοποθέτηση αυτών επί του δώματος να μην παραβλάπτονται τα δικαιώματα των λοιπών συνιδιοκτητών επ' αυτού.

Στην προκειμένη μάλιστα περίπτωση οι ιδιοκτήτες των οκτώ (8) από τα δώδεκα συνολικά διαμερίσματα της ένδικης πολυκατοικίας, εκπροσωπούντες -μαζί με τους εναγομένους- τα 730/1000 εξ αδιαιρέτου αυτής, ενέκριναν εκ των υστέρων (2003) την τοποθέτηση του εν λόγω θερμοσίφωνα στο δώμα, αφού πρακτικά δεν τους ενοχλεί.

Άλλωστε η τοποθέτηση και η στερέωση αυτού στο δάπεδο του δώματος έχει γίνει με όλους τους κανόνες της τεχνικής και κατά τρόπο που να μη δημιουργούνται προβλήματα στατικής επάρκειας ή αισθητικής ή τυχόν άλλου είδους προβλήματα. Στο συμπέρασμα αυτό καταλήγει το Δικαστήριο, χωρίς να οδηγείται σε κάτι διαφορετικό από την προσκομιζόμενη από 18-2-2004 τεχνική έκθεση του πολ μηχανικού ..., η οποία δεν παρέχει μείζονα από τα υπόλοιπα αποδεικτικά στοιχεία πίστη, καθόσον είναι ήκιστα πιστευτό ότι ο εν λόγω μηχανικός (ο οποίος -σημειωτέον- έχει την έδρα του στο ...Κρήτης) πραγματοποίησε αυτοψία στο επίδικο δώμα και κατέληξε στην άποψη ότι δήθεν η τοποθέτηση του επίμαχου θερμοσίφωνα έγινε με μη τεχνικό τρόπο και προκάλεσε τοπικά στις στηρίξεις ασυνέχεια στη μόνωση και εισροή νερού κάτω από αυτή.

Η άποψη αυτή, της οποίας μάλιστα γίνεται επίκληση στην από 29-11-2004 επιστολή της συνιδιοκτήτριας... προς την ενάγουσα, είναι αβάσιμη και ανεπέρειστη, μη συνεπικουρούμενη από κανένα άλλο αποδεικτικό μέσο. Παράλληλα, από την ενέργεια των εναγομένων δεν βλάπτονται οι λοιποί συνιδιοκτήτες, καθόσον η επιφάνεια του δώματος είναι υπερεπαρκής τόσο για το άπλωμα ενδυμάτων ή για το τίναγμα χαλιών όσο και για την τοποθέτηση και άλλων ηλιακών θερμοσιφώνων, λαμβανομένου βέβαια υπόψη ότι είναι ασύμφορη η εγκατάσταση ηλιακών θερμοσιφώνων για τα διαμερίσματα των δύο πρώτων ορόφων γιατί, ενόψει των θερμικών απωλειών που θα υπάρχουν λόγω της υψομετρικής διαφοράς αυτών με το δώμα, η εγκατάσταση αυτή είναι μη αποδοτική.

Θεωρητικά δηλ μπορεί να τοποθετηθούν άλλο 6 θερμοσίφωνες (6 διαμερίσματα Χ 3,5 Μ2 =21 Μ2) και να απομένει ακόμη στο δώμα ακάλυπτη επιφάνεια (50- {21+3,50}) 25,50 Μ2. Σύμφωνα με τα περιστατικά αυτά η τοποθέτηση από τους εναγομένους του ηλιακού αυτού θερμοσίφωνα δεν προκαλεί καμία βλάβη στους υπόλοιπους συνιδιοκτήτες και ιδίως στην ενάγουσα, η οποία μάλιστα μεγάλο μέρος του έτους δεν κατοικεί στην επίδικη πολυκατοικία, αλλά απουσιάζει στην ιδιαίτερη πατρίδα της στην Κρήτη.

Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό και με το ότι η τοποθέτηση του εν λόγω θερμοσίφωνα είναι επωφελής όχι μόνο για τους ίδιους τους εναγομένους αλλά και γενικότερα για το κοινωνικό σύνολο με την εξοικονόμηση ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία επιτυγχάνεται, καθιστά την άσκηση του δικαιώματος της ενάγουσας για την αφαίρεσή του από το δώμα καταχρηστική, καθώς υπερβαίνει και μάλιστα ολοφάνερα τα όρια τα οποία επιβάλουν στην άσκησή του η καλή πίστη, τα χρηστά ήθη και ο κοινωνικός και οικονομικός σκοπός του και επομένως, κατά τη διάταξη του άρθρου 281 AK απαγορευμένη".

Μετά τις παραδοχές αυτές το Εφετείο απέρριψε την έφεση της αναιρεσείουσας κατά της πρωτόδικης απόφασης που είχε δεχθεί τα ίδια και είχε απορρίψει την αγωγή της. Το Εφετείο, αφού δέχεται ότι η τοποθέτηση του ηλιακού θερμοσίφωνα στο κοινόκτητο και κοινόχρηστο δώμα έγινε με όλους τους κανόνες της τεχνικής και κατά τρόπο που δεν δημιουργεί προβλήματα στατικής ή αισθητικής στην πολυκατοικία, ότι δεν παρεμποδίζει τους άλλους συνιδιοκτήτες στη συμφωνημένη με τον κανονισμό σύγχρηση του δώματος, ούτε δημιουργεί οποιοδήποτε άλλο πρόβλημα σ' αυτούς και ότι, μετά τη στάθμιση των αντιτιθέμενων συμφερόντων, η αξίωση της αναιρεσείουσας-ενάγουσας έρχεται σε αντίθεση προς την καλή πίστη και τα χρηστά ήθη, όπως αυτά είναι διαμορφωμένα στην εποχή μας, έτσι ώστε καθιστούν καταχρηστική την άσκησή της ως αντικείμενη και στον κοινωνικό και οικονομικό σκοπό του δικαιώματός της, ορθά ερμήνευσε και εφάρμοσε την ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 281 ΑΚ.

Ο μοναδικός λόγος της αναίρεσης, επομένως, με τον οποίο αποδίδεται στην απόφαση η πλημμέλεια από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ είναι αβάσιμος και απορριπτέος. Κατ' ακολουθίαν η αναίρεση πρέπει να απορριφθεί και να καταδικαστεί η αναιρεσείουσα, ως ηττηθείσα, στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 23-6-2009 αίτηση της ... για αναίρεση της 769/2008 απόφασης του Εφετείου Πειραιώς.

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων, την οποία ορίζει σε χίλια εκατό (1.100) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 13 Μαΐου 2010.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 27 Μαΐου 2010.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ