Supreme Court allows appeal against lower court's dismissal of statute of limitations defense due to procedural error.

Απόφαση 961 / 2019 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 961/2019

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Λέκκα Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αθανάσιο Καγκάνη, Αλτάνα Κοκκοβού, Αγγελική Τζαβάρα και Θωμά Γκατζογιάννη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, στις 4 Δεκεμβρίου 2017, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Γερμανικού Ιδρύματος Συντάξεως, Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου με την επωνυμία "Ντόιτσε Ρεντενφερζιχερουνγ Μπουντ" (DEUTSCHE RENTENVERSICHERUNG BUND), που εδρεύει στo Βερολίνο Γερμανίας και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Σπυρίδωνα Ρότσο με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Σ. Π. του Α., κατοίκου ..., 2) Ανώνυμης Ασφαλιστικής Εταιρείας με την επωνυμία "...", που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Ιωάννη Αρνέλλο και κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 10/2/2010 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 3139/2011 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 6242/2013 του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 23/12/2015 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. O Εισηγητής Αρεοπαγίτης Θωμάς Γκατζογιάννης ανέγνωσε την από 8/3/2017 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στη σύνθεση του παρόντος Δικαστηρίου, τότε Αρεοπαγίτη και ήδη Προέδρου του Αρείου Πάγου, με την οποία εισηγήθηκε να γίνουν δεκτοί οι δεύτερος και τρίτος λόγοι και να απορριφθεί ο πρώτος λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την κρινόμενη αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η αντιμωλία των διαδίκων εκδοθείσα κατά την ειδική διαδικασία για ζημιές από αυτοκίνητα 6242/2013 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, η οποία απέρριψε κατ' ουσία την έφεση που είχε ασκήσει το αναιρεσείον κατά της 3139/2011 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, με την οποία είχε απορριφθεί η από 10-2-2010 αγωγή του. Η αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα (άρθρα 495 και 564 παρ. 3 ΚΠολΔ).

Η προβλεπόμενη από τις διατάξεις των άρθρων 1 περ. α'- δ', 2 εδ. α', 5 παρ. 2-3, 6 παρ. 1, 2 και 5, 10, 17 και 19 του ν. 489/1976 διετής ή πενταετής παραγραφή της αξίωσης αποζημίωσης του ζημιωθέντος τρίτου κατά του ασφαλιστή, καθώς και η κατά τις διατάξεις των άρθρων 914 και 937 ΑΚ πενταετής παραγραφή της όμοιας αξίωσης κατά του υπαίτιου του ζημιογόνου συμβάντος, διακόπτεται, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 261 ΑΚ, με την έγερση της αγωγής και η παραγραφή που διακόπηκε με τον τρόπο αυτό αρχίζει και πάλι από την τελευταία διαδικαστική πράξη των διαδίκων ή του δικαστηρίου.

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 527 ΚΠολΔ, όπως ίσχυε κατά τον κρίσιμο εδώ χρόνο, πριν την έναρξη ισχύος του ν. 4335/2015, είναι απαράδεκτη η προβολή στην κατ' έφεση δίκη νέων πραγματικών ισχυρισμών, υπό την έννοια αυτοτελών πραγματικών ισχυρισμών που τείνουν σε θεμελίωση, παρακώλυση ή κατάλυση ουσιαστικού δικαιώματος και στοιχειοθετούν τη βάση ένστασης, αντένστασης ή άλλης αυτοτελούς αίτησης για παροχή έννομης προστασίας, που δεν προτάθηκαν στην πρωτόδικη δίκη, εκτός αν: 1) προτείνονται από τον εφεσίβλητο προς υπεράσπιση κατά της έφεσης, 2) γεννήθηκαν μετά την τελευταία συζήτηση στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο και 3) συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου 269 ΚΠολΔ, δηλαδή, μεταξύ άλλων, αν αποδεικνύονται εγγράφως, χωρίς πλέον την πρόσθετη προϋπόθεση να κρίνει το δικαστήριο ότι ο διάδικος δεν γνώριζε, ούτε μπορούσε να πληροφορηθεί έγκαιρα, την ύπαρξη του εγγράφου, η οποία απαλείφθηκε με το άρθρο 27 του ν. 3994/2011, ή με δικαστική ομολογία του αντιδίκου (ΑΠ 1193/2018, ΑΠ 841/2017).

Η απόδειξη, όμως, αυτή πρέπει να προκύπτει παραχρήμα και άμεσα, δηλαδή όλα τα πραγματικά περιστατικά που θεμελιώνουν το νέο ισχυρισμό πρέπει να αποδεικνύονται από το επικαλούμενο και προσκομιζόμενο έγγραφο (δημόσιο ή ιδιωτικό με πλήρη απόδειξη) κατά τρόπο ευθύ και άμεσο και όχι σε συνδυασμό με δικαστικά τεκμήρια (ΑΠ 611/2016, ΑΠ 98/2015).

Την συνδρομή δε εξαιρετικής περίπτωσης (ή και περισσότερων) από τις παραπάνω για την επιτρεπτή προβολή νέων πραγματικών ισχυρισμών για πρώτη φορά στο εφετείο, οφείλει να επικαλεσθεί και αποδείξει ο διάδικος που προβάλλει τους ισχυρισμούς αυτούς (ΑΠ 1099/2017, ΑΠ 243/2015), ο οποίος πρέπει να επικαλεστεί τη δικαστική ομολογία ή τα έγγραφα, τα οποία πρέπει να προσκομίσει, και από τα οποία αποδεικνύεται ο νέος πραγματικός ισχυρισμός (ΑΠ 462/2008).

Η σχετική παράβαση του δικαστηρίου, ελέγχεται με τον αναιρετικό λόγο από τον αρ. 14 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, όταν το δικαστήριο της ουσίας απέρριψε ως απαράδεκτο αυτοτελή ισχυρισμό, κατά παράβαση της οικείας δικονομικής διάταξης των άρθρων 269 και 527 ΚΠολΔ, καθώς και με τον αναιρετικό λόγο από τον αρ. 8 του ίδιου άρθρου, εφόσον ο σχετικός αυτοτελής ισχυρισμός και όλα τα θεμελιωτικά του στοιχεία προβλήθηκαν παραδεκτά και νόμιμα στο δικαστήριο της ουσίας.

Περαιτέρω, από τη διάταξη του άρθρου 559 αρ. 14 ΚΠολΔ, κατά την οποία επιτρέπεται αναίρεση, αν το δικαστήριο παρά το νόμο κήρυξε ή δεν κήρυξε ακυρότητα, έκπτωση από δικαίωμα ή απαράδεκτο, προκύπτει, ότι ο προβλεπόμενος με αυτή λόγος αναίρεσης αναφέρεται μόνο στο δικονομικό απαράδεκτο, αυτό δηλαδή που δημιουργείται από την παραβίαση δικονομικής διάταξης, με αποτέλεσμα η δικονομική ενέργεια να στερείται των αναγκαίων προϋποθέσεων κύρους της (ΟλΑΠ 12/2000, ΑΠ 538/2009).

Στην προκείμενη περίπτωση, από την παραδεκτή, κατ' άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ, επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων, προκύπτει η ακόλουθη διαδικαστική διαδρομή της υπόθεσης: Το αναιρεσείον, καθ' υποκατάσταση στα δικαιώματα λήπτριας ασφάλισης για ζημίες από αυτοκινητικό ατύχημα, άσκησε την από 22-2-2010 αγωγή του, κατά του πρώτου αναιρεσίβλητου, υπαίτιου του ατυχήματος συνεπεία του οποίου υποχρεώθηκε τούτο και κατέβαλε αποζημίωση στην ασφαλισμένη του, και κατά της δεύτερης αναιρεσίβλητης, ασφαλιστικής εταιρείας στην οποία ήταν ασφαλισμένο το ζημιογόνο αυτοκίνητο, ζητώντας την αναγνώριση της υποχρέωσής τους να του καταβάλουν, καθένας εις ολόκληρο, το ποσό που κατέβαλε αυτός στην ασφαλισμένη του.

Επί της αγωγής, εκδόθηκε η 3139/2011 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, με την οποία απορρίφθηκε η αγωγή ως ουσιαστικά αβάσιμη, καθόσον το δικαστήριο δέχθηκε ότι είχε παραγραφεί η αξίωση του αναιρεσείοντος, απορρίπτοντας την ένσταση περί διακοπής της παραγραφής που υπέβαλε το αναιρεσείον ως απαράδεκτη, για το λόγο ότι είχε προταθεί με την προσθήκη των προτάσεων μετά τη συζήτηση.

Επί της έφεσης που άσκησε κατά της ως άνω απόφασης το αναιρεσείον, εκδόθηκε η προσβαλλόμενη 6242/2013 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, με την οποία απορρίφθηκε η έφεση κα οι πρόσθετοι λόγοι έφεσης, δεχόμενο το Εφετείο, αφενός μεν ότι ορθά το πρωτοβάθμιο δικαστήριο απέρριψε ως απαράδεκτη την αντένσταση διακοπής της παραγραφής, αφετέρου δε, εξετάζοντας την προβολή της αντένστασης αυτής το πρώτον ενώπιόν του, ότι απαραδέκτως προβάλλεται, εφόσον δεν επικαλείται το αναιρεσείον, στο ιστορικό του προταθέντος ισχυρισμού, τη συνδρομή των απαιτούμενων, κατά τα άρθρα 527 παρ. 3 και 269 παρ. 2 ΚΠολΔ, προϋποθέσεων.

Το αναιρεσείον, με τον τρίτο λόγο της αναίρεσης, με επίκληση πλημμέλειας από τον αρ. 14 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, μέμφεται την προσβαλλόμενη απόφαση με την αιτίαση ότι, εσφαλμένα απέρριψε ως απαράδεκτη την, επαναφερθείσα ενώπιόν του, αντένσταση περί διακοπής της παραγραφής της ένδικης αξίωσης, με την άσκηση προγενέστερης αγωγής, όμοιας κατά τη νομική και ιστορική βάση και αίτημα, η οποία είχε απορριφθεί από το δικάσαν δικαστήριο ως αόριστη και την άσκηση εντός έξι μηνών από την απόρριψή αυτής, της ένδικης αγωγής, μη ερευνώντας το προταθέν από αυτό ότι ο ισχυρισμός του αποδεικνύονταν άμεσα με τα προσκομιζόμενα με επίκληση έγγραφα, ήτοι την προγενέστερη από 6-5-2008 αγωγή του, τις ….71/8-5-2008 και ….72/6-5-2008 εκθέσεις επίδοσης των δικαστικών επιμελητριών των Πρωτοδικείων Κώ και Αθηνών Μ.

Κ. και Ε. Μ., αντίστοιχα, για την επίδοση της αγωγής στους εναγόμενους. Ειδικότερα, το Εφετείο, ως προς τον διερευνώμενο ως άνω αναιρετικό λόγο, δέχθηκε τα ακόλουθα: "Εξάλλου είναι απαράδεκτη η προβολή του ισχυρισμού περί διακοπής της παραγραφής στην δευτεροβάθμια δίκη, διότι δεν συντρέχουν εν προκειμένω οι προϋποθέσεις του άρθρου 257 παρ. 3 σε συνδ.

με άρθρ. 269 παρ. 2 ΚΠολΔ, εφόσον το εκκαλούν δεν επικαλείται έλλειψη γνώσης, ούτε αδυναμία πληροφόρησης για την προβολή του ισχυρισμού, ούτε ο ισχυρισμός περί διακοπής της παραγραφής αποδεικνύεται με δικαστική ομολογία των εναγομένων αλλά ούτε υφίσταται δεδικαιολογημένη αιτία για τη βραδεία προβολή του ισχυρισμού αυτού.

Άλλωστε το εκκαλούν δεν επικαλείται ότι η ένδικη αγωγή έχει την ίδια νομική και ιστορική αιτία και το ίδιο αίτημα με την προγενέστερη αγωγή του". Το αναιρεσείον, με τον όγδοο λόγο της από 7-6-2012 έφεσης του και τους από 18-2-2012 πρόσθετους λόγους έφεσης, κατά της πρωτόδικης ως άνω απόφασης, πρότεινε στην κατ' έφεση δίκη τον ισχυρισμό ότι η προβληθείσα από τους αναιρεσίβλητους παραγραφή της ασκούμενης με την ένδικη αγωγή αξίωσής του, είχε διακοπεί με την άσκηση της από 6-5-2008 αγωγής του, η οποία επιδόθηκε στους αντιδίκους του με τις …71/8-5-2008 και …72/6-5-2008, αντίστοιχα εκθέσεις επίδοσης των δικαστικών επιμελητριών των Πρωτοδικείων Κω Μ.

Κ. και Αθηνών Ε. Μ., ότι επί της αγωγής αυτής είχε εκδοθεί η 4097/2009 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών που απέρριψε την αγωγή ως αόριστη και εντός εξαμήνου από την έκδοση της απόφασης αυτής, άσκησε την ένδικη αγωγή, η οποία έχει την ίδια νομική και ιστορική βάση και το ίδιο αίτημα με την προγενέστερη ως άνω αγωγή, όπως τούτο προκύπτει από το νοηματικό περιεχόμενο της έφεσης αλλά και με ρητή αναφορά στο δικόγραφο των πρόσθετων λόγων.

Ο ισχυρισμός αυτός αποτελεί αντένσταση διακοπής της παραγραφής, στηριζόμενος στις διατάξεις των άρθρων 527 παρ. 3 και 269 παρ. 2 εδ. γ' ΚΠολΔ. Το αναιρεσείον, αναφέρει στις προτάσεις του ότι προσκομίζει τα ως άνω έγγραφα, που αποδεικνύουν τη συνδρομή της εξαιρετικής περίπτωσης πρότασης του ισχυρισμού για πρώτη φορά στην κατ' έφεση δίκη και τη βασιμότητα αυτού.

Επομένως, το Εφετείο που έκρινε όπως ανωτέρω εκτίθεται, παρά το νόμο και ειδικότερα κατά παράβαση των προαναφερθεισών δικονομικών διατάξεων των άρθρων 527 παρ.3 και 269 παρ.2 εδ. γ' ΚΠολΔ απέρριψε ως απαράδεκτη την αντένσταση διακοπής της παραγραφής, που πρότεινε αμυνόμενο στην προβληθείσα από τους αναιρεσίβλητους ένσταση παραγραφής το αναιρεσείον, εφόσον το τελευταίο πρόβαλε την αντένσταση με επίκληση της προϋπόθεσης ότι το διακοπτικό γεγονός ήταν η άσκηση της αναφερόμενης προγενέστερης αγωγής που είχε επιδοθεί στους αναιρεσίβλητους-εναγόμενους με τις αναφερόμενες εκθέσεις επίδοσης και συνεπώς αποδεικνύονταν εγγράφως με την προσκόμιση των επικαλούμενων αυτών εγγράφων, χωρίς να ερευνήσει ότι συνέτρεχε η συνδρομή της προϋπόθεσης του εδ.

γ' της παρ. 2 του άρθρου 269 ΚΠολΔ, της απόδειξης δηλαδή με έγγραφα του αναφερόμενου, με τον σχετικό λόγο της έφεσης, χρόνου επίδοσης της ένδικης αγωγής, η οποία την καθιστούσε παραδεκτή και επέβαλε την ουσιαστική διερεύνησή της από το δευτεροβάθμιο δικαστήριο, ακόμη και αν είχε υποβληθεί απαραδέκτως ενώπιον του πρωτοβαθμίου, αλλά την απέρριψε ως απαράδεκτη ερευνώντας τη συνδρομή των άλλων, διαφορετικών προϋποθέσεων του άρθρου 269 ΚΠολΔ.

Επομένως, κατά παραδοχή του προαναφερόμενου λόγου αναίρεσης, η αναιρετική εμβέλεια του οποίου καθιστά αλυσιτελή την εξέταση των λοιπών λόγων αυτής, πρέπει να γίνει δεκτή η αίτηση, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλο δικαστή, εκτός εκείνου που την εξέδωσε (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ.).

Μετά την αναίρεση της απόφασης, πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή του παραβόλου στο καταθέσαν τούτο αναιρεσείον που νίκησε (άρθρο 495 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικαστούν οι αναιρεσίβλητοι στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, κατά παραδοχή του νόμιμου και βάσιμου σχετικού αιτήματός του (άρθρα 176, 183 και 191 ΚΠολΔ), όπως ορίζεται στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 6242/2013 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συντεθεί από άλλο δικαστή, εκτός εκείνου που δίκασε.

Διατάσει την επιστροφή του παραβόλου στο αναιρεσείον.

Καταδικάζει τους αναιρεσίβλητους στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος που ορίζει σε δύο χιλιάδες οκτακόσια (2800) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 21 Μαΐου 2019.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του, στις 31 Ιουλίου 2019.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ

Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ