Supreme Court allows appeal against second instance dismissal of lost profit damages claim under Greek Civil Code.

Απόφαση 940 / 2010 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 940/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Διονύσιο Γιαννακόπουλο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση, Ευτύχιο Παλαιοκαστρίτη και Δημητρούλα Υφαντή, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 19 Μαρτίου 2010, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Χ, κατοίκου ... ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ιωάννη Κοτζαμανίδη με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ψ, κατοίκου ..., ο οποίος δεν εμφανίστηκε στο ακροατήριο ούτε εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο δικηγόρο, 2) Ανώνυμης Ασφαλιστικής Εταιρίας με την επωνυμία "ΥΔΡΟΓΕΙΟΣ ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΤΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ", που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Λάζαρο Χατζηθέμελη και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 31/7/2003 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, την από 20/9/2003 παρεμπίπτουσα αγωγή προσώπων που δεν είναι διάδικοι στην παρούσα δίκη, την από 19/4/2004 αγωγή του πρώτου των ως άνω αναιρεσιβλήτων και τις από 18/6/2004 προσεπικλήσεις σε παρέμβαση και παρεμπίπτουσες αγωγές της δεύτερης των ως άνω αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης και συνεκδικάστηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2357/2005 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 1179/2006 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 20/5/2009 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Δημητρούλα Υφαντή ανέγνωσε την από 11/3/2010 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή και των δύο λόγων της από 20-5-2009 αίτησης αναίρεσης και την αναίρεση της 1179/2006 απόφασης του Εφετείου Θεσσαλονίκης, κατά το μέρος της εκείνο που με τις δύο επάλληλες αιτιολογίες απέρριψε το ει το σκεπτικό αγωγικό κεφάλαιο για την επιδίκαση αποθετικής ζημίας (διαφυγόντος κέρδους) του χρονικού διαστήματος από 31-7-2003 έως 31-5-2048.

Ο πληρεξούσιος της παραστάσας αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από την υπ' αριθ. ... έκθεση επιδόσεως της δικαστικής επιμελήτριας του Πρωτοδικείου Σερρών ..., που προσκομίζει και επικαλείται ο αναιρεσείων, προκύπτει, ότι ακριβές αντίγραφο της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως, με την κάτω από αυτή πράξη ορισμού δικασίμου για την αναφερομένη στην αρχή της παρούσας συνεδρίαση, καθώς και κλήση προς συζήτηση της αίτησης κατ' αυτήν, επιδόθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα στον πρώτο αναιρεσίβλητο, ο οποίος, όμως, δεν εμφανίσθηκε κατά την, ως άνω, συνεδρίαση, κατά την οποία, η υπόθεση εκφωνήθηκε στη σειρά της, από το πινάκιο. Επομένως, και σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 576 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ., πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση που επισπεύδεται από τον αναιρεσείοντα παρά την απουσία του πιο πάνω πρώτου αναιρσίβλητου ψ.

Κατά τη διάταξη του αρθρ. 559 αριθ. 1 του Κ.Πολ.Δ αναίρεση επιτρέπεται μόνο, αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (ΟλΑΠ 7/2006, ΟλΑΠ 4/2005).

Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 19 του Κ.Πολ.Δ, αναίρεση επιτρέπεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες, ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζητήματα που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Από την υπόψη διάταξη, που αποτελεί κύρωση της παράβασης του άρθρου 93 παράγραφος 3 του Συντάγματος προκύπτει ότι ο προβλεπόμενος απ' αυτή λόγος αναίρεσης ιδρύεται, όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά (έλλειψη αιτιολογίας), ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται βάσει του πραγματικού του εφαρμοστέου κανόνα δικαίου για την επέλευση της έννομης συνέπειας που απαγγέλθηκε ή την άρνηση του (ανεπαρκής αιτιολογία), ή όταν αντιφάσκουν μεταξύ τους (αντιφατική αιτιολογία (Ολ.ΑΠ 1/1999).

Τέλος, από τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 929 και 298 Α.Κ. συνάγεται, ότι αυτός που έπαθε βλάβη στο σώμα ή την υγεία του δικαιούται να αξιώσει και τη μελλοντική αποθετική του ζημία (διαφυγόν κέρδος), γιατί λόγω της μειωμένης ικανότητας προς εργασία από βλάβη του σώματος ή της υγείας χάνει τα εισοδήματα από την εργασία, την οποία, έχοντας πλήρη ικανότητα κατά την συνήθη πορεία των πραγμάτων, θα ασκούσε στο μέλλον.

Δεν απαιτείται γι' αυτό βεβαιότητα, αλλά αρκεί πιθανότητα, κατά την συνήθη πορεία των πραγμάτων, πράγμα που πρέπει να προκύπτει από τις ιδιαίτερες περιστάσεις, ιδίως δε από τα μέτρα που λήφθηκαν προς τούτο. Ο ζημιωθείς πρέπει να εκθέτει στην αγωγή του συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά, τα οποία πιθανολογούν τη μελλοντική ζημία του και θα καταστήσουν δυνατή στο δικαστή της ουσίας την εκτίμηση της πιθανότητας επελεύσεως της ζημίας.

Εφόσον αυτό συμβαίνει, τότε η αγωγή είναι ορισμένη και νόμιμη. Αν, όμως, από την έκθεση των περιστατικών η μελλοντική ζημία παρίσταται ως ενδεχόμενη απλά, τότε η αγωγή δεν είναι νόμιμη και δεν θεμελιώνεται αξίωση αποζημιώσεως. Είναι διαφορετικό ζήτημα το θέμα αν στην αγωγή η ζημία του ενάγοντος εμφανίζεται ως πιθανή κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων, αλλά από τις αποδείξεις προκύπτει, ότι αυτή είναι απλά ενδεχόμενη.

Στην περίπτωση αυτή η αγωγή απορρίπτεται ως αβάσιμη κατ' ουσίαν.(ΑΠ 721/2008). Στη προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από το δικόγραφο της αγωγής (η επισκόπηση του οποίου είναι παραδεκτή κατά το άρθρο 561 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.) εκτίθεται, ότι ο ενάγων τραυματίσθηκε σοβαρά στο περιγραφόμενο αυτοκινητικό ατύχημα στις 13-5-2002 και ακρωτηριάσθηκε το δεξί του χέρι με αποτέλεσμα να καταστεί ισοβίως ανάπηρος κατά ποσοστό 80% τουλάχιστον.

Ότι κατά το χρόνο του ατυχήματος ως οικονομικός μετανάστης απόφοιτος Δημοτικού Σχολείου εργαζόταν σε μόνιμη βάση ως αγρότης - εργάτης στον πρώτο των αναιρεσιβλήτων, ο οποίος διατηρεί ανθοκήπια στην .... Ότι από την πιο πάνω εργασία του, εάν δεν μεσολαβούσε ο τραυματισμός του θα αποκέρδαινε με πιθανότητα κατά τη συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων το ποσό των 546 Ε μηνιαίως, αναπροσαρμοζόμενο κατ' έτος κατά τα εκτιθέμενα στην αγωγή.

Με βάση τα περιστατικά αυτά ζήτησε, μετά παραδεκτό περιορισμό στο πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, ν' αναγνωρισθεί η υποχρέωση των εναγομένων και ήδη αναιρεσιβλήτων να καταβάλουν εις αυτόν το ποσό των 1.513.198 Ε ως αποζημίωση για τη στέρηση των πιο πάνω εισοδημάτων του κατά το χρονικό διάστημα από τον τραυματισμό του μέχρι 31-5-2048, που θα συμπλήρωνε το 67ο έτος της ηλικίας του.

Το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, έκρινε, όπως και το Πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, ότι ο αναιρεσείων από την προαναφερθείσα επαγγελματική δραστηριότητά του μέχρι τον τραυματισμό του κέρδιζε 520 € μηνιαίως και ότι εξαιτίας του τραυματισμού του κατέστη ανίκανος προς εργασία με αποτέλεσμα να απωλέσει και να ζημιωθεί αντίστοιχα αποθετικά για χρονικό διάστημα 14 μηνών και 15 ημερών, δηλαδή από την ημέρα του ατυχήματος, στις 13-5-2002, μέχρι την άσκηση της αγωγής (31-7-2003), το ποσό των 7.540 €, που θα κέρδιζε με βεβαιότητα κατά την συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων.

Στη συνέχεια, το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του απέρριψε το ίδιο αγωγικό κεφάλαιο για το μεταγενέστερο χρονικό διάστημα ως μη νομικά αόριστο, αλλά με επικουρική αιτιολογία και ως αβάσιμο κατ' ουσίαν, ως ακολούθως: "Εκ του περιεχομένου της αγωγής ουδόλως συνάγεται ότι γίνεται επίκληση περιστατικών πιθανολογούντων τη δυνατότητα εξευρέσεως εργασίας και ακολούθως απασχολήσεως του ενάγοντος καθόλο το επικαλούμενο χρονικό διάστημα, ούτε βεβαίως και πιθανολογούνται τέτοια περιστατικά εκ της αποδείξεως, ενόψει της επικρατούσας ανεργίας και των δύσκολων συνθηκών ανευρέσεως εργασίας στην Ελλάδα και διεθνώς, αλλά και των πριν το ατύχημα δυνατοτήτων του παθόντος, των προαναφερομένων επικληθέντων και των συναφώς αποδειχθέντων περιστατικών, αναφερομένων σε δυνατότητα επελεύσεως της ζημίας, ενδεχομένη και όχι πιθανολογουμένη, γεγονός που καθιστά αβάσιμο το εν λόγω αίτημα".

Κρίνοντας, έτσι, το Εφετείο, με την πρώτη (κύρια) αιτιολογία του και απορρίπτοντας σχετικό λόγο της εφέσεως του ενάγοντος ήδη αναιρεσείοντος ως αβάσιμο και επικυρώνοντας ακολούθως της πρωτόδικη απόφαση, που είχε δεχθεί τα ίδια, με διαφορετική αιτιολογία, υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθμός 1 Κ.Πολ.Δ, αφού παραβίασε τις προαναφερθείσες διατάξεις των άρθρων 929 και 298 Α.Κ., τις οποίες εσφαλμένα ερμήνευσε σύμφωνα με όσα στην αρχή της παρούσας σκέψεως αναφέρονται, δεχόμενο ότι η αγωγή ήταν νομικά αόριστη, καίτοι με το πιο πάνω περιεχόμενό της, και κατά το αντίστοιχο αγωγικό της κεφάλαιο, είναι νομικά, ορισμένη, στηριζόμενη στις διατάξεις των άρθρων 297, 298, 914, 929 Α.Κ..

Συνεπώς ο σχετικός πρώτος λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως, από το άρθρο 559 αριθμός 1 Κ.Πολ.Δ., κρίνεται βάσιμος.

Εξάλλου, με τις πιο πάνω παραδοχές του επικουρικού επί της ουσίας αιτιολογικού της προσβαλλόμενης απόφασής του το Εφετείο, με τις οποίες επίσης απέρριψε την έφεση του αναιρεσείοντος κατά της πρωτόδικης απόφασης, με την οποία απορρίφθηκε η αγωγή του (αναιρεσείοντος) κατά το ίδιο αγωγικό κεφάλαιο αποθετικής ζημίας (διαφυγόντος κέρδους) για το χρονικό διάστημα μετά την άσκηση της αγωγής, παραβίασε εκ πλαγίου τις ίδιες πιο πάνω διατάξεις ουσιαστικού δικαίου των άρθρων 297, 298, 914, 929 του ΑΚ, Ειδικότερα, οι αιτιολογίες αυτές είναι ελλιπείς και ανεπαρκείς, ώστε δεν καθίσταται εφικτός ο έλεγχος από το Δικαστήριο τούτο ως προς το εάν εφαρμόστηκαν ορθά οι πιο πάνω διατάξεις κατά την έννοια που προαναφέρθηκε στη μείζονα σκέψη της παρούσας.

Ειδικότερα, ενώ το Εφετείο δέχθηκε επί της ουσίας ότι ο αναιρεσείων θα κέρδιζε με βεβαιότητα και κατά τη συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων το συνολικό ποσό των 7.450 € για το χρονικό διάστημα από την ημέρα του ατυχήματος μέχρι την άσκηση της αγωγής (31-7-2003), και επιδίκασε το αντίστοιχο, στη συνέχεια δέχεται αντιφατικά ότι για όλο το από της επομένης άσκησης της αγωγής μεταγενέστερο χρονικό διάστημα δεν πιθανολογήθηκε η δυνατότητα, εξευρέσεως εργασίας και απασχολήσεως του ενάγοντος, ενόψει της ανεργίας και των δύσκολων συνθηκών ανευρέσεως εργασίας στην Ελλάδα και διεθνώς, χωρίς ειδικότερα να προσδιορίζει στις αιτιολογίες του (το Εφετείο) τα στοιχεία εκείνα και περιστατικά με τα οποία ο αναιρεσείων από του τραυματισμού του και μέχρι της ασκήσεως της αγωγής με τις επικρατούσες οικονομικές συνθήκες θα μπορούσε ν' ασκήσει την ίδια επαγγελματική του δραστηριότητα, ενώ αντίθετα μετά το χρόνο της άσκησης της αγωγής δεν θα μπορούσε ν' ασκήσει την ίδια δραστηριότητα, ενόψει μάλιστα και του ότι η άσκηση της ίδιας δραστηριότητας, καίτοι με τις κρατούσες οικονομικές συνθήκες εμφανίζεται να είναι κατά την απόφαση ανέφικτη, στη συνέχεια εμφανίζεται για τους ίδιους λόγους ενδεχόμενη, αλλά όχι πιθανολογούμενη.

Συνεπώς ο σχετικός δεύτερος λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως από το άρθρο 559 αρ. 19 του Κ.Πολ.Δ κρίνεται βάσιμος. Μετά τα παραπάνω πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές (άρθρ. 580 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ.) και να καταδικαστούν οι αναιρεσίβλητοι ως ηττώμενοι στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντα (άρθρ. 176 και 183 Κ.Πολ.Δ.) κατά τα εις το διατακτικό.-

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 1179/2006 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Παραπέμπει την υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει τους αναιρεσίβλητους στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντα, που ορίζει σε δύο χιλιάδες τριακόσια (2.300) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 9 Απριλίου 2010. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 27 Μαΐου 2010.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ