Supreme Court overturns lower court verdict on traffic collision due to contradictory reasoning regarding right-of-way and driver negligence.

Απόφαση 921 / 2013 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 921 /2013

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Γιαννούλη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γρηγόριο Κουτσόπουλο, Παναγιώτη Ρουμπή, Δημητρούλα Υφαντή και Βασίλειο Λαμπρόπουλο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 22 Φεβρουαρίου 2013, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Β. Α. του Φ., κατοίκου ... η οποία παραστάθηκε μετά του πληρεξουσίου δικηγόρου της Γεράσιμο Φιλόπουλο και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1.Δ. Κ. του Α., κατοίκου ... ο οποίος δεν παραστάθηκε και δεν εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο δικηγόρο και 2. Της ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "ΦΟΙΝΙΞ-METROLIFE-ΕΜΠΟΡΙΚΗ Α.Ε.Γ.Α" που εδρεύει στην Αθήνα, και εκπροσωπήθηκε δια του πληρεξουσίου δικηγόρου της Ηλία Τσερώνη και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 7/7/2004 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 5354/2005 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 6259/2007 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 11-3-2008 αίτησή της, επί της οποίας εκδόθηκε η 565/2010 απόφαση του Αρείου Πάγου που κήρυξε την συζήτηση απαράδεκτη. Την υπόθεση επανέφερε προς συζήτηση η αναιρεσείουσα με την από 26-1-2011 κλήση της.

Εκδόθηκε η 351/2012 απόφαση του Αρείου Πάγου που κήρυξε την συζήτηση απαράδεκτη. Την υπόθεση επανέφερε προς συζήτηση η αναιρεσείουσα με την από 20-9-2012 κλήση της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Γρηγόριος Κουτσόπουλος, ανέγνωσε την από 8-2-2010 έκθεσή της κωλυομένης να συμμετάσχει στη σύνθεση Αρεοπαγίτου Γεωργίας Λαλούση, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή των λόγων της αιτήσεως αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιοι της 2ης αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από την επικαλούμενη και νόμιμα προσκομιζόμενη από την αναιρεσείουσα ... /15-11-2012 έκθεση επιδόσεως του δικαστικού επιμελητού του Πρωτοδικείου Πειραιά …, αποδεικνύεται ότι ακριβές αντίγραφο της από 20-9-2012 κλήσης με την πράξη ορισμού δικασίμου του προέδρου του Δ' Πολιτικού Τμήματος του Αρείου προς συζήτηση της από 11-3-2008 συγκοινοπουμένης αίτησης αναιρέσεως για την αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας συνεδρίαση, επιδόθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα, με επιμέλεια του πληρεξουσίου δικηγόρου της αναιρεσείουσας, στον Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου για του αγνώστου διαμονής πρώτο αναιρεσίβλητο Δ.

Κ. κατά τις διατυπώσεις των άρθρων 134 και 135 του ΚΠολΔ (βλ σχετ. τα υπ' αριθμ 39422 και 11568 φύλλα των εφημερίδων Αθηνών ΕΣΤΙΑ και ΑΥΓΗ). Πρέπει συνεπώς να προχωρήσει η συζήτηση σαν να ήταν και αυτός παρών (άρθρο 576 παρ.2 ΚΠολΔ). Από τις διατάξεις των άρθρων 297, 298, 300, 330 εδβ' και 914 ΑΚ συνάγεται ότι η αδικοπρακτική ευθύνη προς αποζημίωση προϋποθέτει συμπεριφορά παράνομη και υπαίτια, επέλευση ζημίας και αιτιώδη σύνδεσμο μεταξύ της συμπεριφοράς του δράστη και της ζημίας.

Παράνομη είναι η συμπεριφορά που αντίκειται σε απαγορευτικό ή επιτακτικό κανόνα δικαίου, ο οποίος απονέμει δικαίωμα ή προστατεύει συγκεκριμένο συμφέρον του ζημιωθέντος, μπορεί δε η συμπεριφορά αυτή να συνίσταται σε θετική ενέργεια ή σε παράλειψη ορισμένης ενέργειας. Μορφή υπαιτιότητας είναι και η αμέλεια, η οποία υπάρχει όταν δεν καταβάλλεται η επιμέλεια που απαιτείται στις συναλλαγές, δηλαδή αυτή που αν καταβαλλόταν, με μέτρο τη συμπεριφορά του μέσου συνετού και επιμελούς ανθρώπου του κύκλου δραστηριότητας του ζημιώσαντος, θα καθιστούσε δυνατή την αποτροπή του παράνομου και ζημιογόνου αποτελέσματος.

Αιτιώδης σύνδεσμος υπάρχει όταν η παράνομη και υπαίτια συμπεριφορά του δράστη ήταν, σύμφωνα με τα διδάγματα της κοινής πείρας, ικανή, κατά τη συνηθισμένη και κανονική πορεία των πραγμάτων, να επιφέρει τη ζημία και την επέφερε στη συγκεκριμένη περίπτωση. Η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας, ότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ως αποδειχθέντα επιτρέπουν το συμπέρασμα να θεωρηθεί κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας ορισμένο γεγονός ως πρόσφορη αιτία της ζημίας υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου, γιατί είναι κρίση νομική, αναγόμενη στην ορθή ή μη υπαγωγή από το δικαστήριο της ουσίας των διδαγμάτων της κοινής πείρας στην αόριστη νομική έννοια της αιτιώδους συνάφειας.

Τα πιο πάνω έχουν εφαρμογή και στην περίπτωση του άρθρου 10 του ν. ΓΠΝ/1911, ως προς την υπαιτιότητα των οδηγών των συγκρουσθέντων αυτοκινήτων, κατά το οποίο είναι εφαρμοστέα η διάταξη του άρθρου 914 ΑΚ. Τέλος, η παράβαση διατάξεων του ΚΟΚ δεν θεμελιώνει αυτή καθεαυτή υπαιτιότητα στην επέλευση αυτοκινητικού ατυχήματος, αποτελεί όμως στοιχείο, η στάθμιση του οποίου από το δικαστήριο της ουσίας θα κριθεί σε σχέση με την ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της συγκεκριμένης πράξης και του επελθόντος αποτελέσματος.

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 26 παράγραφος 1 του Ν 2696/1999 ο οδηγός που πλησιάζει σε ισόπεδο οδικό κόμβο υποχρεούται καταβάλλει ιδιαίτερη προσοχή για να μην προκαλέσει επί του κόμβου κίνδυνο ή παρακώλυση της κυκλοφορίας, ρυθμίζοντας την ταχύτητα του οχήματός του, ώστε να μπορεί να διακόψει την πορεία αυτού, για να διέλθουν τα οχήματα που έχουν προτεραιότητα, κατά την παράγραφο 4 του ίδιου άρθρου στους κόμβους η προτεραιότητα ορίζεται με κατάλληλη σήμανση, και κατά την παράγραφο 5 του ίδιου άρθρου στους κόμβους χωρίς τέτοια σήμανση η προτεραιότητα ανήκει σε αυτόν που έρχεται από τα δεξιά.

Κατ' εξαίρεση: α) αυτοί που κυκλοφορούν στους αυτοκινητόδρομους, εθνικές οδούς και οδούς ταχείας κυκλοφορίας έχουν προτεραιότητα, β) αυτοί που εισέρχονται σε οδό από χωματόδρομο, μονοπάτια, παρόδιο ιδιοκτησία, χώρο στάθμευσης και σταθμούς ανεφοδιασμού και εξυπηρέτησης οφείλουν να παραχωρούν προτεραιότητα σε αυτούς που κινούνται στην οδό.

Εξάλλου, οι αναιρετικοί λόγοι των αριθμών 1 και 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, δημιουργούνται, ο μεν πρώτος, όταν το δικαστήριο της ουσίας παραβίασε κανόνα του ουσιαστικού δικαίου ή τα διδάγματα της κοινής πείρας και εφόσον αυτά αφορούν στην εξειδίκευση των αόριστων νομικών εννοιών, όχι όμως και στην εκτίμηση των αποδείξεων προς εξακρίβωση της αλήθειας των πραγματικών γεγονότων, ο δε δεύτερος, όταν στο αιτιολογικό της αποφάσεως του δικαστηρίου της ουσίας, δεν περιέχονται καθόλου ή δεν περιγράφονται με πληρότητα, σαφήνεια και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά εκείνα γεγονότα που είναι αναγκαία για να κριθεί στη συγκεκριμένη περίπτωση αν συντρέχουν ή όχι οι προϋποθέσεις εφαρμογής του εφαρμοσθέντος κανόνα του ουσιαστικού δικαίου ή αν έγινε ή όχι ορθός νομικός χαρακτηρισμός των κρίσιμων πραγματικών γεγονότων, όχι όμως και όταν πρόκειται για ελλείψεις αναγόμενες στην εκτίμηση των αποδείξεων και ειδικότερα στην ανάλυση, στάθμιση και αιτιολόγηση του συνταχθέντος από αυτές και με σαφήνεια διατυπωμένου αποδεικτικού πορίσματος.

Έτσι, επί αδικοπρακτικής ευθύνης προς αποζημίωση ελέγχεται με τον αναιρετικό αυτόν λόγο η αξιολογική κρίση του δικαστηρίου της ουσίας για τη συνδρομή ή μη υπαιτιότητας και αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ αυτής και του ζημιογόνου αποτελέσματος. Στη συγκεκριμένη περίπτωση από την προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει, ότι το Εφετείο δέχθηκε ανέλεγκτα τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά σχετικά με τις συνθήκες του επίδικου τροχαίου ατυχήματος: "Στις 12-5-2004 και περί ώρα 9.45 η ενάγουσα, οδηγώντας το ...

ΙΧΕ αυτοκίνητό της και κινούμενη επί της διπλής κατευθύνσεως οδού ... (περιοχή …), με κατεύθυνση προς .., στον ισόπεδο κόμβο που συμβάλλονται σε σχήμα Τ η εν λόγω (και η παράλληλη αυτής βοηθητική) με την ανώνυμη ασφαλτοστρωμένη οδό, που οδηγεί από και προς την … και την βοηθητική οδό, και στον οποίο κόμβο δεν υπάρχει σήμανση και έτσι η προτεραιότητα διελεύσεως, κατά τα αναφερόμενα στη μείζονα σκέψη, ανήκει στον εκ δεξιών ερχόμενο, συγκρούστηκε με το εκ δεξιών της κινούμενο επί της ανωνύμου οδού ...

ΙΧΕ αυτοκίνητο του 1ου εναγομένου, που οδηγούσε ο ίδιος και ήταν ασφαλισμένο για την έναντι τρίτων αστική ευθύνη στην 2η εναγομένη. Η οδός ... , είναι κύρια οδός, εν σχέση προς την ανώνυμη οδό, με δύο ρεύματα κυκλοφορίας, πλάτους οδοστρώματος 7, 50 μ. Το σημείο συγκρούσεως εντοπίζεται στο μέσον του προς … ρεύματος κυκλοφορίας της οδού ... (βλ δελτίο τροχαίου ατυχήματος και σχεδιάγραμμα τροχαίας Γλυφάδας), οι δε συγκρουσθείσες επιφάνειες είναι του μεν αυτοκινήτου της ενάγουσας το εμπρόσθιο δεξιό τμήμα, του δε αυτοκινήτου του εναγομένου η εμπρόσθια αριστερή πλευρά.

Η σύγκρουση και οι εξ αυτής συνέπειες οφείλονται σε αποκλειστική υπαιτιότητα της ενάγουσας οδηγού συνισταμένης στο ότι η τελευταία στον παραπάνω ισόπεδο οδικό κόμβο, σε σχήμα Τ, από έλλειψη ιδιαίτερης προσοχής, την οποία όφειλε ως οδηγός και μπορούσε να καταβάλει, όταν πλησίασε τον ισόπεδο αυτό κόμβο δεν μείωσε την αυξημένη για τις περιστάσεις ταχύτητα του αυτοκινήτου που οδηγούσε, ώστε να μπορεί να διακόψει την πορεία της, προκειμένου να διέλθουν τα εκ δεξιών της -επί της ανωνύμου οδού- κινούμενα οχήματα, που είχαν προτεραιότητα στον ως άνω οδικό κόμβο, ούτε παραχώρησε προτεραιότητα διελεύσεως στο ερχόμενο εκ δεξιών της αυτοκίνητο του εναγομένου, αλλά συνέχισε την πορεία της με την ίδια όπως προηγουμένως ταχύτητα, με αποτέλεσμα να παρεμβληθεί στην πορεία του τελευταίου και να προκαλέσει τη σύγκρουση".

Με βάση τις παραδοχές αυτές το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση δέχθηκε την έφεση των αναιρεσιβλήτων - εναγομένων, εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση που είχε δεχθεί τα αντίθετα σχετικά με τις συνθήκες του ατυχήματος και απέρριψε την αγωγή της αναιρεσείουσας, ως κατ' ουσίαν αβάσιμη. Με αυτά που δέχθηκε το Εφετείο διέλαβε στην απόφαση του ασαφείς, ελλιπείς και αντιφατικές αιτιολογίες ως προς το κρίσιμο ζήτημα της υπαιτιότητας της οδηγού του αυτοκινήτου που εκινείτο στην κεντρική οδό και της έλλειψης υπαιτιότητας του οδηγού που εκινείτο στην ανώνυμη οδό που κατά τις παραδοχές της απόφασης σχηματίζει "Τ" με την κύρια οδό ... .

Συγκεκριμένα: 1) ενώ δέχεται ότι ο πρώτος εναγόμενος κινούμενος αρχικά με το ΙΧΕ αυτοκίνητου στην ως άνω ανώνυμη οδό και μετά ταύτα διέσχισε καθέτως τον εδαφικό χώρο (στην ουσία μονοπάτι) που χρησιμοποιείται αποκλειστικά ως χώρος περιπάτου των πεζών, προκειμένου να εισέλθει καθέτως στην κύρια οδό ... , όπου και έγινε η ένδικη σύγκρουση, καταλήγει αντιφατικώς ότι η προτεραιότητα διελεύσεως των οχημάτων στη συγκεκριμένη "διασταύρωση" ανήκει στον εναγόμενο οδηγό και όχι στην ενάγουσα οδηγό που εκινείτο στην κύρια οδό, αφού με τα ως άνω δεδομένα στην ένδικη θέση που έλαβε χώρα η σύγκρουση ο εναγόμενος όφειλε να παραχωρήσει προτεραιότητα στην ενάγουσα που εκινείτο στην οδό ...

ενώ αυτός εισερχόταν στην οδό αυτήν από "μονοπάτι" και ως εκ τούτου δεν είχε την προτεραιότητα που του απέδωσε το Εφετείο, και 2) δεν διευκρινίζεται η οδική συμπεριφορά του οδηγού του αυτοκινήτου που εξερχόταν στην κύρια οδό ... πριν από την έξοδο και τη σύγκρουση με το αυτοκίνητο που οδηγούσε, και δη: αν προέβη σε έγκαιρη διακοπή της πορείας του πριν από την είσοδό του στην κύρια οδό καθώς και σε έλεγχο της κίνησης των οχημάτων σε αυτήν.

Κατ' ακολουθίαν και οι δύο λόγοι αναιρέσεως, αληθώς από τον αριθμ. 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ είναι βάσιμοι και πρέπει να γίνουν δεκτοί.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 6259/2007 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την άνω απόφαση. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσίβλητους στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, τα οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες (2.000) Ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 19 Μαρτίου 2013. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 16 Μαΐου 2013.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ