Supreme Court partially allows appeal against lower court's dismissal of special compensation claim for property devaluation. The court found the lower court's reasoning insufficient regarding property value reduction. The case was remanded for further examination by a different panel of judges.

Απόφαση 912 / 2009 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 912/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Πετράκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αθανάσιο Πολυζωγόπουλο, Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση και Ευτύχιο Παλαιοκαστρίτη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 6 Φεβρουαρίου 2009, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Χρήστο Δέλιο και κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου με την επωνυμία "ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ (ΝΑΘ)", που εδρεύει στη Θεσσαλονίκη και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο δεν εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο δικηγόρο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20/5/1999 αίτηση του ήδη αναιρεσείοντος, την από 1/7/1999 αίτηση του ήδη αναιρεσιβλήτου και την από 2/7/1999 αίτηση προσώπων που δεν είναι διάδικοι στην παρούσα δίκη, για καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως, που κατατέθηκαν στο Εφετείο Θεσσαλονίκης και συνεκδικάστηκαν.

Εκδόθηκε η 1364/2007 απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζητεί ο αναιρεσείων με την από 21/1/2008 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ελευθέριος Μάλλιος, ανέγνωσε την από 27/1/2009 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή των λόγων αναίρεσης από το άρθρο 559 αριθ.11γ και 19 του ΚΠολΔ και την απόρριψη του λόγου από τον αριθμό 1 του ίδιου Κώδικα.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

I. Από την υπ' αριθμ. ... έκθεση επιδόσεως του δικαστικού επιμελητή του Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης ..., που προσκομίζει ο αναιρεσείων, προκύπτει, ότι ακριβές αντίγραφο της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης με την κάτω από αυτή πράξη ορισμού δικασίμου για την παρούσα δικάσιμο της 6-2-2009 και κλήση προς συζήτηση της αίτησης αναίρεσης, κατ' αυτήν επιδόθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα προς την αναιρεσίβλητη, η οποία όμως δεν εμφανίσθηκε, ούτε εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο δικηγόρο κατά την ως άνω συνεδρίαση, κατά την οποία, η υπόθεση εκφωνήθηκε στη σειρά της, από το οικείο πινάκιο. Πρέπει, επομένως, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 576 παρ. 1 και 3 ΚΠολΔ, να προχωρήσει η συζήτηση, που επισπεύδεται από τον αναιρεσείοντα, παρά την απουσία της αναιρεσίβλητης.

II. Κατά τη διάταξη του άρθρου 13 παρ. 3 του ν.δ. 797/1971, σε περίπτωση απαλλοτρίωσης τμήματος ακινήτου, εξαιτίας της οποίας το τμήμα που απομένει στον ιδιοκτήτη υφίσταται σημαντική υποτίμηση της αξίας του ή καθίσταται άχρηστο για τη χρήση που προορίζεται, με την ίδια απόφαση που καθορίζει την αποζημίωση προσδιορίζεται και παρέχεται για την υποτίμηση αυτή ιδιαίτερη αποζημίωση. Εξάλλου, κατά το άρθρο 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την προστασία των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών (ΕΣΔΑ), που, όπως έχει λεχθεί, κυρώθηκε μαζί με τη Σύμβαση με το ν.δ. 53/1974 και έχει αυξημένη έναντι των κοινών νόμων ισχύ (άρθρ. 28 παρ. 1 του Συντάγματος), κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο δικαιούται σεβασμού της περιουσίας του και κανένας δεν μπορεί να στερηθεί αυτής ειμή για λόγους δημοσίας ωφέλειας και υπό τους προβλεπόμενους από το νόμο και τις γενικές αρχές του διεθνούς δικαίου όρους. Κατά την έννοια της τελευταίας διάταξης, με την οποία προστατεύονται και τα ενοχικά δικαιώματα, όπως είναι και το δικαίωμα αποζημίωσης για την προσγενόμενη ζημία στην περιουσία του προσώπου, υπάρχει έλλειψη σεβασμού της περιουσίας και όταν η συνεπεία του λόγου της αποζημίωσης μείωση της περιουσιακής δυναμικότητας του προσώπου δεν αποκαθίστανται πλήρως.

Συνεπώς, στην περίπτωση που λόγω απαλλοτρίωσης μέρους του ακινήτου, το απομένον τμήμα αυτού μετά των συστατικών του, που εξακολουθεί να αποτελεί στοιχείο περιουσίας του ιδιοκτήτη, υφίσταται μείωση της αξίας του ή καθίσταται άχρηστο για τη χρήση που προορίζεται, το από την πρώτη των άνω διατάξεων αναγνωριζόμενο δικαίωμα αποζημίωσης ικανοποιείται πλήρως και διασφαλίζεται εντεύθεν ο σεβασμός στην περιουσία του ιδιοκτήτη, όταν η αποζημίωση καλύπτει τόσο την εκ της απομειώσεως της έκτασης του όλου ακινήτου ζημία, όσο και εκείνη που επήλθε από την εκτέλεση του έργου, για το οποίο κηρύχθηκε η απαλλοτρίωση (ΟλΑΠ 31/2005).

Περαιτέρω, με τις διατάξεις του άρθρου 1 παρ. 1 και 2 του π.δ. 24/31-5-1985 (ΦΕΚ Δ' 270) καθορίζονται οι όροι, που απαιτούνται για να είναι, κατά κανόνα ή κατά παρέκκλιση, άρτια και οικοδομήσιμα τα εκτός ρυμοτομικών σχεδίων των πόλεων, κωμών και οικισμών κείμενα γήπεδα. Τέλος, κατά την έννοια του άρθρου 559 αριθ. 19 του ΚΠολΔ, η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση κι' έτσι ιδρύεται ο προβλεπόμενος από τη διάταξη αυτή λόγος αναίρεσης και όταν στις αιτιολογίες της, που συνιστούν την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν αναφέρονται με σαφήνεια και πληρότητα τα πραγματικά περιστατικά, στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του σε ζήτημα, που έχει ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης κι' έτσι δεν μπορεί να ελεγχθεί, αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συνέτρεχαν ή όχι οι όροι του κανόνα ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόστηκε.

Στην προκείμενη περίπτωση, το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχθηκε, κατ' ανέλεγκτη κρίση, ότι " η επίδικη έκταση αρχίζει μετά το κόμβο του ... και ειδικότερα από τη διασταύρωση της Εθνικής οδού ..., σε απόσταση 11-12 χιλιομέτρων από την πόλη της ... και περιλαμβάνει ακίνητα τα οποία βρίσκονται εκατέρωθεν της επαρχιακής οδού .., από της πιο πάνω διασταυρώσεως έως την πόλη ....

Τα επίδικα ακίνητα βρίσκονται εκτός σχεδίου και εκτός ζώνης, πλην όμως λόγω της μικρής απόστασης από τη ..., προσφέρονται για εγκατάσταση βιοτεχνικών και βιομηχανικών μονάδων και συναφών δραστηριοτήτων, ως και αθλητικών δραστηριοτήτων, λόγω του ότι κατασκευάζεται εκεί το αθλητικό κέντρο του Δήμου ....

Το γεγονός αυτό προσδίδει οικοπεδική αξία ακόμη και στα ακίνητα που δεν έχουν εγκατεστημένες βιομηχανικές ή βιοτεχνικές μονάδες, αλλά χρησιμοποιούνται προς το παρόν για γεωργική εκμετάλλευση. Η επίδικη περιοχή έχει μεγάλη ανοικοδόμηση, οφειλομένη κυρίως στη διάνοιξη της ..., και λόγω της υφισταμένης πραγματικής ανάπτυξης έχει την ίδια αξία σε όλο το μήκος αυτής.

Ακόμη η περιοχή διαθέτει δίκτυα ΔΕΗ, ΟΤΕ και ύδρευσης. Η επίδικη περιοχή βρίσκεται εκτός σχεδίου πόλεως, και σύμφωνα με το ΠΔ της 24/31-5-1985 (ΦΕΚ 270 Δ), για την τροποποίηση των όρων και περιορισμών δόμησης των γηπέδων των κειμένων εκτός των ρυμοτομικών σχεδίων των πόλεων και εντός των ορίων των νομίμως υφισταμένων προ του 1923 οικισμών, ισχύουν οι παρακάτω όροι δόμησης...".

Στη συνέχεια το Εφετείο, ενώ για ορισμένα ακίνητα δέχεται ότι τα εναπομείναντα μετά την απότμηση των απαλλοτριουμένων τμήματά τους υφίστανται την καθοριζόμενη στην αναιρεσιβαλλόμενη μείωση της αξίας τους και καθορίζει ιδιαίτερη αποζημίωση γι' αυτά, για τα άλλα ακίνητα μεταξύ των οποίων και εκείνο του αναιρεσείοντος, δέχεται ότι "Για τα υπόλοιπα ακίνητα δεν προέκυψε ότι η απαλλοτρίωση επιφέρει μείωση της αξίας τους και τα σχετικά αιτήματα για καθορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμοι στην ουσία τους".

Κατόπιν αυτού απέρριψε και το αίτημα του αναιρεσείοντος για καθορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης για το εναπομείναν μετά την απαλλοτρίωση τμήμα του ακινήτου του. Με την κρίση του όμως αυτή το Εφετείο διέλαβε στην απόφασή του ασαφείς και ανεπαρκείς αιτιολογίες επί του ανωτέρου ουσιώδους ζητήματος. Και τούτο διότι δεν διευκρινίζει ποια πραγματικά περιστατικά από εκείνα που ο αναιρεσείων πρότεινε για τη θεμελίωση του πιο πάνω αιτήματος και με βάση τα οποία το αίτημα αυτό κρίθηκε νόμιμο (αδυναμία κάλυψης ολόκληρης της οικοδομήσιμης επιφάνειας, αδυναμία πλήρους εκμετάλλευσης του υπάρχοντος και του μέλλοντος ν' ανεγερθεί κτίσματος κλπ) δεν αποδείχθηκαν , ώστε να αιτιολογείται η κρίση του ότι μετά την απότμηση του απαλλοτριωμένου δεν μειώθηκε η αξία του εναπομείναντος τμήματος του ακινήτου του αναιρεσείοντος και το αίτημά του για καθορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης γι' αυτό είναι αβάσιμο.

Η έλλειψη δε αυτή καθιστά ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο της ορθής ή μη εφαρμογής των αναφερόμενων στη μείζονα σκέψη ουσιαστικών κανόνων δικαίου, τους οποίους έτσι, το Εφετείο παραβίασε εκ πλαγίου. Επομένως, ο πρώτος λόγος της αίτησης αναιρέσεως από το άρθρο 559 αριθ. 19 του Κ.Πολ.Δ είναι βάσιμος.

III. Μετά τα παραπάνω πρέπει να αναιρεθεί εν μέρει η προσβαλλόμενη απόφαση και συγκεκριμένα μόνο ως προς τον αναιρεσείοντα και μόνο κατά το μέρος της που αφορά τον καθορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης για το εκτός της απαλλοτρίωσης τμήμα του ακινήτου του, να παραπεμφθεί η υπόθεση, μόνο κατά το αναιρούμενο αυτό μέρος, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο Εφετείο, διότι είναι δυνατή η συγκρότησή του από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ), και να καταδικαστεί η αναιρεσίβλητη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Θεσσαλονίκης (ΝΑΘ) στο σύνολο της δικαστικής δαπάνης του ανωτέρω αναιρεσείοντος (άρθρα 176 και 183 ΚΠολΔ), δεδομένου ότι στην παρούσα δίκη δεν χωρεί μείωση ή περιορισμός αυτών κατά το άρθρο 22 παρ. 1 του Ν. 3693/1957 σε συνδυασμό με το άρθρο 38 παρ. 2 του Ν. 2218/1994.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 1364/2007 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης, μόνο ως προς τον αναιρεσείοντα και μόνο κατά το μέρος που αναφέρεται στο σκεπτικό.

Παραπέμπει την υπόθεση, μόνο κατά το αναιρούμενο μέρος της ανωτέρω αποφάσεως, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο Εφετείο, που θα συντεθεί από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη ΝΑΘ στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει σε χίλια τριακόσια (1.300) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 31 Μαρτίου 2009. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 14 Απριλίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ