Cypriot Supreme Court convicts two fairground operators for manslaughter due to gross negligence in electrical safety.

[*595] 1985 Ιουνίου 17

(ΑΡΤΕΜΗΣ, Α.Ε.Δ.)

ΕΠΟΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ

Αστυνομία Λεμεσού,

ν.

Χρίστου Αβραάμ Κεραυνού, και άλλου,

Κατηγορουμένων.

(Αρ. Υποθέσεως 18701/84).

Πρόκληση θανάτου λόγω ελλείψεως

προφυλάξεως - Ποινικός Κώδικας, Κεφ. 154, Άρθρο 210 - Ο απαιτούμενος βαθμός

αμέλειας - Η έννοια του κοινού λογικού ανθρώπου - Γνώσεις και πείρα

κατηγορουμένου - Πρέπει να λαμβάνωνται υπ' όψη - Παράβαση κανονισμών αφ' εαυτής

δεν θεμελιώνει ποινικήν αμέλειαν.

Υπαστυνόμος Μ. Νεοκλέους, για την

Κατηγορούσα Αρχή.

Πουργουρίδης, για τον Κατηγορούμενο

Αρ.1.

Γ. Δανιηλίδης, για την Κατηγορουμένη

Αρ. 2.

ΑΠΟΦΑΣΗ

Η ακόλουθη απόφαση δόθηκε από:-

ΑΡΤΕΜΗ, Α.Ε.Δ.:- Και οι δύο

κατηγορούμενοι αντιμετωπίζουν κατηγορίες προκλήσεως θανάτου λόγω ελλείψεως

προφυλάξεως κατά παράβασιν του Άρθρου 210 του Ποινικού Κωδικός, Κεφ. 154, ως

ετροποποιήθη υπό του Νόμου 4 του 1974.[*596]

Εις το μεγαλύτερο των μέρος τα

γεγονότα αποτελούν κοινόν έδαφος και είναι εν συντομία τα ακόλουθα:

Η 2α κατηγορουμένη είναι

διαχειρίστρια περιπτέρου εις την παραλίαν Λεμεσού έναντι του Δημοτικού Κήπου, ο δε 1ος κατηγορούμενος ήτο το

πρόσωπο το οποίον είχεν εγκαταστήσει ηλεκτρικές μηχανές - παιγνίδια εις το

περίπτερον και ήτο ο υπεύθυνος συντηρήσεως των δυνάμει συμφωνίας μεταξύ των. Ο

1ος κατηγορούμενος είχεν επεκτείνει την ηλεκτρικήν εγκατάστασιν του περιπτέρου,

ως επεξηγήθη ενώπιον του Δικαστηρίου, και διά συρμάτων από την εγκατάστασιν αυτήν μετεφέρετο ηλεκτρικό ρεύμα

διά την λειτουργίαν των παιγνιδιών.

Ας σημειωθεί ότι τα σύρματα αυτά ήσαν

εκτεθειμένα και εκρέμμοντο από πάνω προς τα κάτω προς τα παιγνίδια.

Την 23.8.1983 ο θανών, ηλικίας

περίπου πέντε ετών, μετέβη εις το εν λόγω περίπτερο μετά των γονέων του και

άλλων, ενώ δε ευρίσκετο πλησίον των παιγνιδιών αυτών ηκούσθη να φωνάζει και

εθεάθη να κρατεί με τα δύο χέρια ένα από τα σύρματα που μετέφερεν ηλεκτρισμόν

εις τα παιγνίδια. Προσέτρεξαν άλλοι προς βοήθειαν του, μετεφέρθη εις το

Νοσοκομείον και διεπιστώθη ότι ούτος ήτο νεκρός και ότι απέθανε λόγω

ηλεκτροπληξίας. Υπάρχει μαρτυρία εκ μέρους της Κατηγορούοης Αρχής ότι τα

σύρματα αυτά ήσαν ενωμένα σε ορισμένα σημεία και η ένωσις καλυμμένη με

πλαστικήν ταινίαν (τέλλαν), είναι δε περαιτέρω[*597] Η μαρτυρία ότι στο

σημείο όπου εθεάθη ο μικρός να κρατεί το σύρμα, υπήρχε πολύ μικρή οπή και ήτο

εκτεθειμένο μέρος του μεταλλικού ηλεκτροφόρου σύρματος, είναι δε το συμπέρασμα

ότι διά του σημείου τούτου ηλεκτρικό ρεύμα προεκάλεσε τον θάνατο του θανόντος.

Εκ μέρους της Κατηγορούσης Αρχής

εδόθη μαρτυρία ειδικών της Αρχής Ηλεκτρισμού Κόπρου εις την οποίαν ανεφέρθη ότι

η εγκατάστασις ήτο παράνομη, δεν εγένετο υπό εγκεκριμένου ηλεκτρολόγου, (ο

Κατηγορούμενος επίσης παρεδέχθει ότι δεν είναι εγκεκριμένος ηλεκτρολόγος) τα

σύρματα ήσαν αντικανονικά εκτεθειμένα και εκρέμμοντο χωρίς να είναι εντός

σωλήνων, ήσαν ενωμένα με πλαστική ταινία και ως εκ τούτου επειδή ήσαν

εκτεθειμένα εις τας καιρικάς συνθήκας, ζέστην και υγρασίαν, ήσαν, κατά την γνώμην των μαρτύρων αυτών πολύ επικίνδυνα πλην

του ότι αντέβαιναν εις σχετικούς κανονισμούς της Αρχής Ηλεκτρισμού Κύπρου. Εις

το Δικαστήριο επεξηγήθη πως η υγρασία, η αλμύρα της θάλασσας και η ζέστη

μπορούν εύκολα με τον χρόνο να προκαλέσουν ζημίαν εις την πλαστικήν ταινίαν με εμφανείς

κινδύνους ως συνέπειαν. Περαιτέρω, ανεφέρθη ότι ουδέποτε ειδοποιήθη η Αρχή

Ηλεκτρισμού για να εξετάσει την επέκτασιν της ηλεκτρικής αυτής εγκαταστάσεως.[*598]

Από την μαρτυρίαν προέκυψε ότι όταν

αρχικώς τα παιγνίδια αυτά εγκατεστάθησαν, το περίπτερο διεχειρίζετο ο τώρα

θανών σύζυγος της Κατηγορουμένης 2, αυτή δε ανέλαβε την διαχείρισιν του

περιπτέρου αργότερον μετά τον θάνατόν του, όταν ήδη ευρίσκοντο εκεί τα

παιγνίδια, τα οποία, ας σημειωθεί, από καιρού εις καιρόν ηλλάσσοντο, η δε

εγκατάστασις και τα σύρματα

ηλέγχοντο υπό του πρώτου Κατηγορουμένου. Ο πρώτος Κατηγορούμενος, ως ο ίδιος

έδωσε μαρτυρίαν, ασχολείται με το επάγγελμα αυτό και την εγκατάστασιν

παιγνιδιών για 40 χρόνια, έχει δε ως ανέφερε μεγάλην πείραν εις το θέμα τούτο.

Κατά την διάρκειαν της μαρτυρίας του,

ο πρώτος Κατηγορούμενος ηρνήθη ότι τα σύρματα τα οποία κατετέθησαν ενώπιον του

Δικαστηρίου ως τεκμήρια ήσαν τα σύρματα τα οποία ευρίσκοντο εις τα παιγνίδια

του, ισχυρισθείς ότι κανένα από τα σύρματα τα οποία είχεν εγκαταστήσει εκείνος

είχεν οπουδήποτε ένωσιν και επικάλυψιν με προστατευτικήν πλαστικήν ταινίαν.

Εντούτοις, η μαρτυρία αυτή ευρίσκεται εις πλήρη αντίθεσιν με την μαρτυρίαν

πλείστων μαρτύρων κατηγορίας ως και με φωτογραφίες που κατετέθησαν ενώπιον μου.

Επιπροσθέτως, η δευτέρα Κατηγορουμένη εις την μαρτυρίαν της ενισχύει την

μαρτυρίαν αυτήν της Κατηγορούσης Αρχής, διότι και αυτή ανέφερε ότι πράγματι υπήρχαν

ενώσεις επί των συρμάτων με επικολλημένην πλαστικήν ταινίαν. Ο ισχυρισμός αυτός

του Κατηγορουμένου, ας σημειωθεί επίσης, ότι ουδέποτε ετέθη κατά την

αντεξέτασιν εις τους[*599] μάρτυρας

κατηγορίας. Έχων πάντα τα ανωτέρω υπ' όψιν, ευρίσκω ότι ο ισχυρισμός αυτός

είναι καταφανώς ψευδής, τον επενόησε δε ο Κατηγορούμενος εις την προσπάθειάν

του να δείξει ότι η κατάστασις των ηλεκτροφόρων συρμάτων δεν ήτο τόσον

επικίνδυνος όσον ήθελε να παρουσιάσει η μαρτυρία της Κατηγορούσης Αρχής. Δεν

έχω κανένα ενδοιασμόν, εν όψει της υπολοίπου μαρτυρίας, να τον απορρίψω ως

αναληθή.

Παράλληλα δε, από την μαρτυρίαν

ηγέρθησαν ορισμένες αμφιβολίες όσον αφορά την ακριβή ταυτότητα και κατάστασιν

της επικολλητικής ταινίας του σύρματος το οποίο προεκάλεσε την ηλεκτροπληξίαν.

Εντούτοις, είναι καθαρόν και το ευρίσκω ως γεγονός ότι η ηλεκτροπληξία πράγματι

προήλθε από σύρμα το οποίο εκρέμμετο εις την σκηνήν και από σημείο όπου υπήρχεν

ένωσις και επικολλημένη προστατευτική ταινία η οποία προφανώς είχε εις κάποιο

σημείο φθαρεί. Ευρίσκω δε ότι ο θάνατος του θύματος ήτο η άμεσος συνέπεια της

ως άνω ηλεκτροπληξίας.

Η δευτέρα Κατηγορουμένη, όπως

προέκυψε από την μαρτυρίαν της είναι αγράμματη, ισχυρίσθη δε ότι, εφόσον ο

πρώτος Κατηγορούμενος ήτο υπεύθυνος για την εγκατάστασιν και συντήρησιν των

παιγνιδιών, η ιδία ουδέποτε επενέβαινε και, εξ' άλλου, ουδεμίαν γνώσιν είχε

περί τοιούτων θεμάτων, ούτε και εγνώριζεν εάν ήτο κανονική ή όχι η εγκατάστασις

ή εάν όπως ήτο εγκυμονούσε οιουσδήποτε κινδύνους.[*600]

Οι ευπαίδευτοι συνήγοροι των

Κατηγορουμένων ανεφέρθησαν εις τας αγορεύσεις των εις την νομικήν πλευράν του

θέματος και κυρίως εις το θέμα του ποίος βαθμός αμελείας είναι αναγκαίος δια να

αποδειχθεί η αμέλεια η απαιτουμένη υπό του Άρθρου 210, τονίζοντες ότι η αμέλεια

αυτή πρέπει να είναι βαθμού μεγαλυτέρου από εκείνον ο οποίος απαιτείται εις

υποθέσεις αστικής ευθύνης. Μεταξύ άλλων, αναφέρθησαν εις το Δικαστήριον επί του

θέματος της αμελείας οι υποθέσεις Rayias v. Police,19 C.L.R. 308, και McLeod v. Police (1973)

2 C.L.R. 63.

Περαιτέρω, ο κύριος Πουργουρίδης,

βασιζόμενος επί της μαρτυρίας περί αντικανονικότητος εγκαταστάσεων εις πλείστα

παρομοίας φύσεως υποστατικά, εκάλεσε το Δικαστήριον όπως θεωρήσει τούτο ως

ουσιώδες όταν θα αποφασίζει εάν ο Κατηγορούμενος έδειξε οιανδήποτε αμέλειαν ή

όχι. Επίσης, εισηγήθη όπως ο Κατηγορούμενος πρέπει να κριθεί ως ο κοινός

άνθρωπος και όχι ως ένας ειδικευμένος ηλεκτρολόγος.

Εις την υπόθεσιν Rayias (ανωτέρω) το Δικαστήριον κατά πρώτο ανέλυσε

τας τρεις κατηγορίας αμελείας συμφώνως του Αγγλικού Δικαίου αι οποίαι είναι:

(α) Ο πολύ υψηλός βαθμός

αμελείας ο οποίος απαιτείται εις υπόθεσιν ανθρωποκτονίας·

(β) Ο υψηλός βαθμός αμελείας ο

οποίος απαιτείται δι' άλλα αδικήματα· και[*601]

(γ) Ο βαθμός αμελείας ο οποίος

απαιτείται εις το αστικόν

δίκαιον.

Το Δικαστήριο δε, απεφάνθη ότι μόνον

ο υψηλός βαθμός αμελείας της δευτέρας κατηγορίας είναι αρκετός δια να

δικαιολογήσει καταδίκην δυνάμει του Άρθρου 210 (τότε 204) του Ποινικού Κώδικος.

Επιπροσθέτως, το Δικαστήριο ανέφερε ότι αμελής πράξις ή παράλειψις δεν

ισοδυναμεί κατ' ανάγκην με ποινικήν αμέλειαν ούτως ώστε να υποστηρίξει

καταδίκην δυνάμει του σχετικού άρθρου μόνο διότι αποτελεί αδίκημα δυνάμει νόμου

ή δευτερογενούς νομοθεσίας. Παρόλον ότι η ορθότης της αποφάσεως αυτής ετέθη εν

αμφιβόλω εις την υπόθεσιν Νεάρχου ν. Αστυνομίας (1965) 2 C.L.R. 34, εντούτοις, διά της αποφάσεως εις την υπόθεσιν Mcleοd ν. Police (1973) 2 C.L.R. 63, το Δικαστήριον απεφάνθη ότι η υπόθεσις Ραγιάς

(ανωτέρω) αποτελεί την ορθήν ερμηνείαν του σχετικού άρθρου.

Εν όψει των ανωτέρω, το τι έχει να

αποφασίσει το Δικαστήριον είναι κατά πόσον, εάν απεδείχθη οιαδήποτε αμέλεια

εναντίον των Κατηγορουμένων, η αμέλεια αυτή είναι μεγαλυτέρου βαθμού από

εκείνην η οποία απαιτείται εις αστικάς υποθέσεις και εμπίπτει εντός της

δευτέρας κατηγορίας, ήτοι ποινικής αμελείας.[*602]

Ως ανέφερα και ανωτέρω, εκλήθην υπό

του ευπαιδεύτου συνηγόρου του πρώτου Κατηγορουμένου να λάβω υπ' όψιν μου το

γεγονός ότι σχεδόν πάντες οι οποίοι εγκαθιστούν αυτού του είδους τα παιγνίδια

το κάμνουν με παρόμοιο τρόπο με τον Κατηγορούμενον. Εάν η εισήγησις αυτή

σημαίνει ότι πρέπει να πάρω τον κοινόν λογικόν άνθρωπον από την περιορισμένην

αυτήν κατηγορίαν, διαφωνώ με τον ευπαίδευτον συνήγορον. Ο κοινός λογικός

άνθρωπος δεν πρέπει να περιοριστεί εις την στενήν αυτήν κατηγορίαν αλλά πρέπει

να δοθεί ευρεία ερμηνεία εις τον όρον. Είναι καθαρόν ότι τα πρόσωπα αυτά τα

οποία εγκαθιστούν τα παιγνίδια έχουν πρώτιστο μέλημά των το κέρδος και ως εκ

τούτου θα ήτο εντελώς παράλογο να ληφθούν ούτοι ως το κριτήριον. Το ερώτημα θα

πρέπει να είναι εάν ο κοινός λογικός άνθρωπος γενικά υπό τας συνθήκας θα

ενεργούσε ως ο Κατηγορούμενος. Αι συνθήκαι δε αι οποίαι κυρίως έχουν σημασίαν,

είναι το γεγονός ότι τα παιγνίδια αυτά προορίζονται για μικρά παιδιά διά τα

οποία οι εμπεριεχόμενοι κίνδυνοι είναι μεγαλύτεροι απ' ότι θα ήσαν δι'

ενήλικας. Επίσης εκλήθην όπως κρίνω τον πρώτον Κατηγορούμενον με το κριτήριο

του κοινού ανθρώπου ο οποίος δεν έχει ειδικάς γνώσεις επί του προκειμένου και η

εισήγησις εγένετο, παρόλον ότι εδόθη υπό του πρώτου Κατηγορουμένου μαρτυρία ότι

ασχολείται με αυτού του είδους εγκαταστάσεις για 40 χρόνια και ως εκ τούτου και

πείραν έχει και γνώσεις. Τούτο κατά την γνώμη μου θα πρέπει να ληφθεί υπ' όψιν

υπό του Δικαστηρίου. [*603]

Όσον αφορά τους κανονισμούς περί των

οποίων εδόθη μαρτυρία, συμφωνώ ότι η ύπαρξις και μόνη των κανονισμών αυτών και

η τυχόν παράβασίς των δεν αποδεικνύει αφ' εαυτού αμέλεια. Εντούτοις, εάν η

μαρτυρία δεικνύει ότι η παράβασις αυτών των κανονισμών εμπεριέχει σοβαρούς

κινδύνους οι κίνδυνοι αυτοί θα πρέπει να ληφθούν υπ' όψιν ανεξαρτήτως της

υπάρξεως των κανονισμών. Είναι δε καθαρόν από την μαρτυρίαν ότι η ύπαρξις

συρμάτων εκτεθειμένων, ως εις την παρούσαν περίπτωσιν, εις τας καιρικάς

συνθήκας και εις την εύκολην επαφή μετ' αυτών υπό προσώπων που χρησιμοποιούν τα

παιγνίδια, εμπεριέχουν σοβαρούς κινδύνους οι οποίοι γίνονται ακόμη σοβαρότεροι

εν όψει του γεγονότος ότι εις την περίπτωσιν αυτήν υπήρχαν ενώσεις των συρμάτων

καλυμμένες με προστατευτικήν πλαστικήν ταινίαν. Έστω και αν θα εδεχόμουν ότι ο

Κατηγορούμενος επέβλεπε και εξήταζε τας εγκαταστάσεις αυτάς πολύ συχνά (γεγονός

διά το οποίον έχω αμφιβολίαν, καθ' όσον είμαι της γνώμης ότι το τι προκύπτει

από την μαρτυρίαν του είναι ότι οι συχνές του επισκέψεις ήσαν μάλλον διά την

είσπραξιν εκ των μηχανών και όχι διά την επιθεώρησιν τούτο μπορεί να περιώριζε

τους κινδύνους από φθοράν εις τα σύρματα εκ των καιρικών συνθηκών, αλλά είμαι

της γνώμης ότι οιοσδήποτε λογικός άνθρωπος θα έβλεπε και πάλιν τον κίνδυνο από

παιδιά τα οποία χρησιμοποιούν τες μηχανές να έρχονται εις επαφήν με τα σύρματα

αυτά και την δυνατότητα να επέμβουν επί των ενώσεων με ολέθρια αποτελέσματα.

Ευρίσκω ότι υφ' όλας τας[*604] ανωτέρω

συνθήκας ουδείς λογικός άνθρωπος θα αποτύγχανε να ίδει τους σοβαροτάτους

κίνδυνους που εγκυμονούσεν η πρόχειρος αυτή εγκατάστασις και ως λογικός

άνθρωπος θα όφειλε να λάβει προφυλάξεις έναντι τούτων, γεγονός το οποίο

απέτυχεν πλήρως να πράξει ο πρώτος Κατηγορούμενος, τοσούτω μάλλον καθ' όσον

ούτος είχεν ειδικάς γνώσεις επί του θέματος ασχοληθείς με αυτού του είδους τας

εγκαταστάσεις ως ανεφέρθη επί σειρά 10ετιών. Είναι ως φαίνεται εκ των ανωτέρω

καθαρός ο βαθμός της αμελείας του και ευρίσκω ότι ούτος σαφώς υπερβαίνει τα

όρια του βαθμού αμελείας αστικής ευθύνης και εμπίπτει εντός των ορίων της

δευτέρας κατηγορίας, ήτοι, ποινικής ευθύνης, ήτις απαιτείται υπό του άρθρου 210.

Στρεφόμενος τώρα εις την περίπτωσιν της

δευτέρας Κατηγορουμένης, οφείλω να πω ότι είναι καθαρόν ότι η ευθύνη αυτής

είναι χαμηλοτέρα εκείνης του πρώτου Κατηγορουμένου. Αυτή ανέλαβε το περίπτερο

ενώ η εγκατάστασις προϋπήρχε και είχεν ως φαίνεται συμφωνίαν μετά του πρώτου

Κατηγορουμένου όπως ο τελευταίος συντηρεί και ελέγχει τας εγκαταστάσεις, αι δε

γνώσεις της ιδίας ήσαν πολύ περιορισμένες. Εντούτοις, οφείλω να αναφέρω ότι η

συμφωνία αυτής μετά του πρώτου Κατηγορουμένου δεν είναι αρκετή δια να την

απαλλάξει ευθύνης. Αύτη είχεν τον έλεγχον των υποστατικών εις τα οποία

ευρίσκοντο τα παιγνίδια και εγνώριζε ποία ήσαν τα πρόσωπα τα οποία τα

εχρησιμοποιούσαν, η δε κατάστασις των εγκαταστάσεων[*605] και των συρμάτων γύρω από το περίπτερόν της ήτο εμφανής. Οι κίνδυνοι εξ

ηλεκτροφόρων συρμάτων είναι τόσον εμφανείς εις οιονδήποτε, που δεν είμαι της

γνώμης ότι εχρειάζετο οιαδήποτε μόρφωσις δια να αναγνωρίσει η Κατηγορουμένη, εάν

ήθελε, τους κινδύνους και να λάβει προφυλάξεις. Ευρίσκω ότι οιοσδήποτε λογικός

άνθρωπος θα ελάμβανε τας δεούσας προφυλάξεις υπό τας συνθήκας. Παρ' όλον ότι,

ως ανέφερα, η ευθύνη της δευτέρας Κατηγορουμένης θα πρέπει να είναι μικροτέρου

βαθμού από εκείνην του πρώτου Κατηγορουμένου, εντούτοις ευρίσκω ότι είναι

τοιούτου βαθμού που να δικαιολογεί καταδίκην της δυνάμει του άρθρου 210.

Υπό το φως πάντων των ανωτέρω ευρίσκω

τον πρώτον Κατηγορούμενον ένοχον εις την πρώτην κατηγορίαν και την δευτέραν Κατηγορουμένη ένοχον εις την δευτέραν

κατηγορίαν.

Πρώτος Κατηγορούμενος

ένοχος εις την πρώτην

κατηγορίαν.

Δευτέρα Κατηγορουμένη

ένοχος εις την δευτέραν

κατηγορίαν.