Court dismisses debt relief claim for displaced debtor as legislative amendment violates constitutional separation of powers.

[*423] 1985 Απριλίου 22

(ΑΡΤΕΜΙΔΗΣ, ΠΡ. Ε.Δ.)

ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ

Ευάγγελος Σάντης,

Αιτητής,

ν.

Συνεργατικής Πιστωτικής Εταιρείας Μόρφου,

Καθ' ου η αίτηση.

(Αρ. Αιτήσεως 28/84).

Ανακούφιση Οφειλετών - Ο Περί

Ανακουφίσεως Οφειλετών (Προσωριναί Διατάξεις) Νόμος 24/79, όπως τροποποιήθηκε από τους νόμους 78/80 και

79/82-"Εκτοπισθείς οφειλέτης" - Άτομο με δύο ή περισσότερες εργασίες

- Το Δικαστήριο εξετάζει ποια ήταν η κύρια εργασία του.

Ανακούφιση Οφειλετών - Ο Περί

Ανακουφίσεως Οφειλετών (Προσωριναί Διατάξεις) Νόμος 24/79, όπως τροποποιήθηκε

από τους νόμους 78/80 και 79/82 - "Εκτοπισθείς οφειλέτης" -

Δημοδιδάσκαλος διωρισμένος στην Άσσια αλλά διαμένων πριν από την εισβολή στη

Λευκωσία - Δεν μπορεί να θεωρηθεί "εκτοπισθείς οφειλέτης".

Λέξεις και φράσεις:

"Εκτοπισθείς οφειλέτης" στο άρθρο 2 του Περί Ανακουφίσεως Οφειλετών

(Προσωριναί Διατάξεις) Νόμου, 1979 (Νόμος 24/79).

Συνταγματικό Δίκαιο - Διάκριση

εξουσιών - Νόμος ερμηνευτικός άλλου νόμου - Εφαρμοστέες αρχές - Ο περί

Ανακουφίσεως Οφειλετών (Προσωριναί Διατάξεις) (Τροποποιητικός) Νόμος 92/84 -

Αντίκειται στο Σύνταγμα.[1]

Μ. Μοντάνιος, για τον Αιτητή.

Α. Παντελίδης, για τον Καθ' ου η

Αίτηση.

ΑΠΟΦΑΣΗ

Η ακόλουθη απόφαση δόθηκε από:-

ΑΡΤΕΜΙΔΗ, ΠΡ.Ε.Δ.:- Με την αίτησή του αυτή ο[*424] αιτητής ζητεί να εφαρμοστούν προς όφελός του οι πρόνοιες του Περί

Ανακουφίσεως Οφειλετών (Προσωριναί Διατάξεις) Νόμου του 1979 (24/79), όπως έχει

τροποποιηθεί με τους Νόμους 78/80, 79/82 και 92/84, και κατά συνέπεια να

κηρυχθεί ως εκτοπισθείς ή πληγείς οφειλέτης και έτσι να διατάσσεται η αναστολή

της πληρωμής προς τον καθ' ου η αίτηση ποσού, που έχει ανέλθει μαζί με τους

τόκους στις £1,519.78.

Η καθ' ης η αίτηση Συνεργατική

Πιστωτική Εταιρεία Μόρφου έφερε ένσταση στην αίτηση του αιτητή και ισχυρίστηκε

πως αυτός δεν είναι ούτε εκτοπισθείς, ούτε πληγείς οφειλέτης.

Ο αιτητής ήταν ο μόνος μάρτυρας που

κατάθεσε για να υποστηρίζει τους ισχυρισμούς του και πρέπει να πω πως έχει

κάμει στο Δικαστήριο μια ειλικρινή και πλήρη αναφορά στην οικονομική του

κατάσταση τόσο αμέσως μετά την Τουρκική εισβολή όσο και σήμερα. Τα γεγονότα που

αφορούν στην οικονομική του κατάσταση δεν αμφισβητούνται. Ο αιτητής είναι

σήμερα διευθυντής του δημοτικού σχολείου Αγίου Αντωνίου με μισθό £500.- καθαρά

τον μήνα. Πριν την εισβολή ήταν διορισμένος στην Περιστερώνα Μόρφου και από το

1973 μέχρι την εισβολή στο χωριό Άσσια Αμμοχώστου. Ο αιτητής όμως κατοικούσε με

την οικογένειά του στη Λευκωσία από όπου πηγαινοερχόταν στον τόπο εργασίας του

δηλαδή την Άσσια. Κατά τον χρόνο της εισβολής ο μισθός του ήταν £150.- καθαρά τον

μήνα. σύζυγος του είναι[*425] επίσης διδασκάλισσα - τώρα κατέχει την θέση της

Βοηθού Διευθύντριας με μισθό £450.- καθαρά το μήνα. Το ζεύγος έχει δυο παιδιά

από τα οποία ο ένας είναι φοιτητής στην Αμερική, η δε θυγατέρα είναι άεργη στη

Λευκωσία. Ο αιτητής είπε πως πληρώνει £5,000.- το χρόνο για τη φοίτηση του

γυιου του.

Το 1971 ο αιτητής με την σύζυγο του

έκτισαν σε ιδιόκτητο οικόπεδό τους στον Άγιο Δομέτιο 6 καταστήματα που ανήκουν

ανά 3 στον καθένα τους με ξεχωριστό τίτλο. Από τα καταστήματα αυτά εισπράττεται

£190.- συνολικά ενοίκιο το μήνα.

Το 1962 ο αιτητής με τη σύζυγό του

αγόρασαν γη στη Μόρφου στην οποία φύτεψαν πορτοκαλιές. Το κτήμα αυτό ανήκει από

μισό στον καθένα. Η ιδιοκτησία του αιτητή είναι έκτασης 4-2-1400. Είναι για την

αξιοποίηση του κτήματος αυτού που ο αιτητής ισχυρίζεται πως δανείστηκε από τη

Συνεργατική Εταιρεία Μόρφου, το 1971-72, ποσό £1,000. Μέχρι την εισβολή όπως

ανάφερε ο ίδιος, το περιβόλι δεν απέδιδε εισόδημα, αντίθετα είχε συνεχώς έξοδα.

Στη συνέχεια της μαρτυρίας του ο αιτητής είπε πως αμέσως πριν από την εισβολή

είχε κάποιο εισόδημα, γύρω στις £300.

Οι ορισμοί "εκτοπισθείς

οφειλέτης" και "πληγείς οφειλέτης" δίδονται στο ερμηνευτικό

άρθρο, (άρθρο 2) του νόμου. Οι όροι αυτοί πριν από τις μεταγενέστερες

τροποποιήσεις τους, που δεν αφορούν την παρούσα υπόθεση, έχουν ως εξής:-[*426]

"'Εκτοπισθείς οφειλέτης'

σημαίνει πάντα οφειλέτην ο οποίος, κατά τον αμέσως προ της Τουρκικής εισβολής

χρόνον, είχε την συνήθη αυτού διαμονήν ή έδραν ή το κέντρον των εργασιών αυτού

εις περιοχήν ήτις ως εκ της εισβολής κατέστη απροσπέλαστος ή πληγείσα, ή

οφειλέτην του οποίου αγνοείται η τύχη συνεπεία της Τουρκικής εισβολής και

περιλαμβάνει συνοφειλέτην και εγγυητήν παντός τοιούτου οφειλέτου·

'Πληγείς οφειλέτης' σημαίνει

πάντα οφειλέτην του οποίου η εργασία ή επιχείρησις, λόγω της εκρύθμου

καταστάσεως, επηρεάσθη εις τοιούτον βαθμόν ούτως ώστε να μη δύναται ούτος να

ανταποκριθή προς τας συμβατικάς αυτού υποχρεώσεις εξ ων προέκυψε η οφειλή ή

οφειλέτην του οποίου αγνοείται η τύχη συνεπεία της Τουρκικής εισβολής και

περιλαμβάνει συνοφειλέτην και εγγυητήν παντός τοιούτου οφειλέτου".

Στην υπόθεση Ευαγγέλου

κ.α. ν. Αμπίζα κ.α. (1982) I Α.Α.Δ., σελίς 41, το Ανώτατο Δικαστήριο είχε την

ευκαιρία να αναλύσει τους όρους αυτούς και μάλιστα να τους εφαρμόσει στα

γεγονότα της ειδικής υπόθεσης που είχε ενώπιόν του.

Ο κ. Μοντάνιος ανάφερε πως ο αιτητής

είναι εκτοπισθείς οφειλέτης γιατί είχε την έδρα του ή το κέντρο των εργασιών

του στη Μόρφου όπου δηλαδή ήταν ο πορτοκαλεώνας του. Επίσης είναι εκτοπισθείς

εφόσον υπηρετούσε[*427] ως

δημοδιδάσκαλος στην Άσσια. Ο κ. Παντελίδης διαφώνησε με αυτή την εισήγηση και

είπε πως η κυρία εργασία του αιτητή ήταν αυτή του δημοδιδασκάλου. Κατοικούσε με

την οικογένειά του στη Λευκωσία σε ιδιόκτητο σπίτι και σαν δημοδιδάσκαλος δεν

είναι δυνατό να θεωρηθεί πως είχε το κέντρο εργασιών του ή έδρα του την Άσσια ή

τη Μόρφου.

Συμφωνώ απόλυτα με τη θέση του κ.

Παντελίδη. Η κυρία εργασία του αιτητή είναι αυτή του δημοδιδασκάλου. Η αγορά

από τον ίδιο και τη σύζυγο του του κτήματος της Μόρφου αποτελούσε μια παρεμφερή

επένδυση και δεν ήταν η κυρία εργασία του. Στην υπόθεση Λέανδρος

Χ"Μάρκου ν. Σωτήριος Βασιλείου Χαρτζιώτης,

(1983) 1 Α.Α.Δ. ( 222), το Ανώτατο Δικαστήριο αποφαίνεται πως όταν ένα πρόσωπο

εκτελεί τις εργασίες του από διάφορα κέντρα ή έχει περισσότερες της μιας

εργασίες το Δικαστήριο πρέπει να εξετάσει ποια είναι η κύρια εργασία του αιτητή

σε αντίθεση με τις μικρότερης σημασίας. Στην περίπτωση του αιτητή δεν υπάρχει

καμιά αμφιβολία ότι η εργασία του είναι αυτή του δημοδιδάσκαλου, θέση η οποία

σήμερα τον ανέλιξε σε Βοηθό Διευθυντή.

Με τα γεγονότα που έχω υιοθετήσει πιο

πάνω ο αιτητής δεν μπορεί να θεωρηθεί ούτε πληγείς. Το εισόδημά του αμέσως μετά

την εισβολή δεν μειώθηκε από την εργασία του. Ο ίδιος ήταν ιδιοκτήτης αρκετής

ακίνητης περιουσίας, δηλαδή τριών καταστημάτων στη Λευκωσία. Το εισόδημα της

συζύγου του πρέπει να[*428] ληφθεί

υπόψη επειδή ο αιτητής και η σύζυγος του είναι φανερό πως έκαμναν κοινές

επενδύσεις και έξοδα συντήρησης. Το εισόδημα της συζύγου του αιτητή επίσης δεν

μειώθηκε κατά την εισβολή. (Δες την υπόθεση Ευαγγέλου

ν. Αμπίζα πιο πάνω). Αμέσως μετά την εισβολή το

εισόδημα του αιτητή από την εργασία του ανέβαινε συνεχώς για να φθάσει σήμερα

το μηνιαίο μισθό των £500.- καθαρά. Με τα πιο πάνω δεδομένα δεν μπορεί να

θεωρηθεί "πληγείς", όπως η έννοια αυτή καθορίζεται από το νόμο και

έχει ερμηνευθεί τόσον από τα Επαρχιακά Δικαστήρια και το Ανώτατο Δικαστήριο,

στην υπόθεση Ευαγγέλου ν. Αμπίζα, (δες

πιο πάνω). Η απόφαση μου αυτή δεν πρέπει να θεωρηθεί πως βασίζεται και στο

κριτήριο του εισοδήματος της συζύγου του αιτητή. Το εισόδημα του ίδιου πριν την

εισβολή και αμέσως μετά δεν μειώθηκε, τούτο δε ήταν ικανοποιητικό ώστε να

μπορεί να αποπληρώσει με κάποια ευχέρεια το χρέος του προς την Συνεργατική

Πιστωτική Εταιρεία.

Αναφορά έγινε κατά την τελική

αγόρευση των δικηγόρων και στον τροποποιητικό Νόμο 92/84, ο οποίος έχει

ερμηνευτικό περιεχόμενο και καθορίζει πως ο ουσιώδης χρόνος για να αποφασιστεί

κατά πόσο ένας είναι πληγείς οφειλέτης είναι ο αμέσως μετά την Τουρκική

εισβολή.

Ζήτησα από τους δικηγόρους τα σχόλια

τους για το νομοθέτημα αυτό οι οποίοι όμως ανάφεραν απλώς πως το Δικαστήριο

θάπρεπε να εφαρμόσει τις διατάξεις του. Η απόφαση ως εκ τούτου επιφυλάκτηκε. Όμως[*429] στις 9.2.85 ο κ. Παντελίδης, αφού

προφανώς είχε την ευκαιρία να εξετάσει το ζήτημα, υπόβαλε αίτηση στο Δικαστήριο

να ακουστούν παραπέρα αγορεύσεις πάνω στο ειδικό θέμα. Ο κ. Μοντάνιος έφερε

ένσταση αλλά το Δικαστήριο με απόφαση του στις 15.3.85 δέκτηκε το αίτημα του κ.

Παντελίδη. Στις 3.4.85, όταν η υπόθεση ορίστηκε για αγορεύσεις, ο κ. Παντελίδης

έκαμε αίτηση, με βάση τις πρόνοιες του άρθρου 9 του Νόμου, να επιφυλαχτεί προς

εξέταση από το Ανώτατο Δικαστήριο το νομικό αυτό ζήτημα. Το εγειρόμενο θέμα,

όπως το θέτει ο κ. Παντελίδης, είναι κατά πόσο ο τροποποιητικός Νόμος 92/84

είναι συνταγματικός. Διαζευκτικά ο κ. Παντελίδης εισηγήθηκε ότι, και σε

περίπτωση που το Δικαστήριο αρνηθεί να παραπέμψει το θέμα, ο νόμος αυτός είναι

αντισυνταγματικός.

Δεν θα ακολουθήσω την εισήγηση του κ.

Παντελίδη για επιφύλαξη του ζητήματος αυτού προς εξέταση από το Ανώτατο

Δικαστήριο γιατί πιστεύω, με βάση τα γεγονότα της υπόθεσης αυτής όπως τα έχω

βρει πιο πάνω, το Ανώτατο Δικαστήριο θα ασχοληθεί με το θέμα ακαδημαϊκά γιατί

είτε εφαρμοστούν οι διατάξεις του τροποποιητικού Νόμου 92/84 είτε όχι η απόφαση

δεν θα αλλοιωθεί. Με τα ευρήματα που έχω κάμει, σε ότι αφορά την οικονομική

κατάσταση του αιτητού, έστω και αν ο ουσιώδης χρόνος εκτίμησης της οικονομικής

κατάστασης ενός οφειλέτου είναι ο αμέσως μετά την εισβολή ή κατά την ακρόαση,

αυτός δεν είναι πληγείς με βάση τις πρόνοιες του νόμου.[*430]

Το Δικαστήριο όμως εφόσον έχει

εγερθεί το ζήτημα είναι υποχρεωμένο να το αποφασίσει. Το περιέχομενο του

Τροποποιητικού Νόμου 92/84, έχει ως εξής:

"Άρθρον 2

Προς άρσιν οιασδήποτε

αμφιβολίας ως προς την ερμηνείαν του όρου 'πληγείς οφειλέτης' ως ούτος

διαλαμβάνεται εις το άρθρον 2 του βασικού νόμου, δηλούται ότι ως ουσιώδης

χρόνος εκτιμήσεως της καταστάσεως πληγέντος τινός οφειλέτου είναι, και πάντοτε

ήτο, ο αμέσως μετά την Τουρκικήν εισβολήν χρόνος και ουχί οιοσδήποτε έτερος

μεταγενέστερος τούτου χρόνος".

Το λεκτικό του νόμου ακολουθεί

πρότυπα ερμηνευτικών νομοθετημάτων που έγιναν και προηγουμένως. Είναι γεγονός

πως έχει γίνει αποδεκτό ότι η νομοθετική εξουσία μπορεί να νομοθετεί

ερμηνευτικούς νόμους στις περιπτώσεις που εγείρονται αμφιβολίες ή διχογνωμίες

σε ότι αφορά την εφαρμογή του βασικού νόμου. Αυτό όμως γίνεται όταν αμέσως μετά

την θέσπιση ενός νόμου καταδεικνύεται πως δημιουργούνται ορισμένες αμφιβολίες

όσον αφορά την ερμηνεία και την εφαρμογή του. Δεν μπορεί όμως να γίνει αυτό

όταν ο βασικός νόμος έχει ερμηνευθεί από τα Δικαστήρια και ιδιαίτερα - όπως

στην παρούσα περίπτωση - από την ανώτατη δικαστική αρχή, δηλαδή το Ανώτατο

Δικαστήριο. Το Ανώτατο Δικαστήριο στην υπόθεση Ευαγγέλου

κ.α. ν. Αμπίζα κ.α. (δες πιο πάνω) ερμήνευσε

τον βασικό νόμο και αποφάσισε[*431] πως ο ουσιώδης χρόνος εκτίμησης της οικονομικής κατάστασης ενός

οφειλέτου είναι ο χρόνος της εκδίκασης της υπόθεσης. Το Ανώτατο Δικαστήριο

ερμηνεύοντας τον νόμο, όπως πιο πάνω αναφέρεται, έδωσε και τους λόγους αυτής

της ερμηνείας που βασίζονται στους σκοπούς και τις επιδιώξεις του όπως φαίνεται

από το λεκτικό του (σελίς 55 της απόφασης). Επομένως μετά από την αυθεντική

αυτή ερμηνεία από το Ανώτατο Δικαστήριο δεν μπορούσε να υπάρξει καμιά αμφιβολία

ως προς την ερμηνεία του ώστε να χρειαστεί να αρθεί με σχετικό νομοθέτημα της

νομοθετικής εξουσίας.

Το σύνταγμα της Κυπριακής

Δημοκρατίας, που είναι ο υπέρτατος νόμος της πολιτείας, βασίζεται στην αρχή του

αυστηρού διαχωρισμού των τριών εξουσιών, δηλαδή της Εκτελεστικής, Νομοθετικής

και Δικαστικής. Η ονομασία των δύο πρώτων Αρχών περιγράφει και τις εξουσίες που

έχουν. Η εκτελεστική εξουσία εκτελεί και εφαρμόζει τους νόμους που νομοθετεί η

Νομοθετική εξουσία. Η δικαστική ερμηνεύει τους νόμους. Κάθε παρέμβαση μιας

εξουσίας στο χώρο της άλλης είναι ανεπίτρεπτη.

Είπα πιο πάνω πως έχει γίνει αποδεκτό

πως η νομοθετική εξουσία μπορεί να θεσπίσει ερμηνευτικό νόμο. Τούτο όμως

γίνεται κάτω από τις συνθήκες που έχω ήδη αναφέρει και πολύ σπάνια. Για την

αρχή αυτή υπάρχει σχετική απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου, της οποίας το

περιεχόμενο δεν επιδέχεται καμιά αμφισβήτηση. Η υπόθεση αυτή είναι Κώστας Μαλακτού ν.[*432] Γενικού Εισαγγελέως της Δημοκρατίας (1981)

1 Α.Α.Δ. 543. Παραθέτω το σχετικό απόσπασμα από την απόφαση του Δικαστηρίου που

εξέδωσε ο Δικαστής Γ. Πικής:

"The expedient of

furnishing an interpretation to the provisions of a law already enacted, must

be sparingly used, and then only in circumstances where the legislature failed

in the first place to give a clear expression to its manifest intent. It is not

the province of the legislature to interpret its laws but that of the

judiciary. Certainty in the law would be undermined if the legislature resorted

to an ex post facto interpretation of its enactments whereas serious inroads

would be created to the system of separation of powers, so essential for

sustaining the rule of law. Therefore, unless the wording of the interpretative

enactment is reconcilable with the provisions of the law it purports to

interpret, such subsequent legislation will be treated by the Courts as a piece

of retroactive legislation, leaving intact rights that may have vested in the

meantime".

Αναφορικά δε με την αρχή ότι

τροποποιητικός νόμος που έχει αναδρομική ισχύ πρέπει ουσιαστικά να μπορεί να

ερμηνεύεται και εφαρμόζεται με τις πρόνοιες του βασικού νόμου, είναι και η

υπόθεση του Privy Council, Wijesuriya v. Amit (1965) 3 ALL E.R. 701.[*433]

Στην παρούσα υπόθεση η θέσπιση του

σχετικού ερμηνευτικού νόμου αποτελεί κατά τη γνώμη μου επέμβαση στο έργο της

δικαστικής εξουσίας, η οποία έχει ήδη ερμηνεύσει το βασικό νόμο. Δεν

αμφισβητείται η δικαιοδοσία της νομοθετικής εξουσίας να τροποποιήσει έναν νόμο.

Η θέσπιση όμως του τροποποιητικού νόμου πρέπει να γίνεται με βάση τις νομικές

αρχές που προνοεί το Σύνταγμα. Συνεπώς ευρίσκω ότι ο σχετικός νόμος είναι

αντισυνταγματικός και κατά συνέπεια ανεφάρμοστος.

Η αίτηση απορρίπτεται. Δεν γίνεται

καμιά διαταγή για τα έξοδα.

Η αίτηση

απορρίπτεται.

Καμιά διαταγή για έξοδα.

[1] Για το θέμα

αυτό και τον νόμο 92/84 βλ. την απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην υπόθεση Diagoras Development Ltd. v. National Bank of Greece S.A. (1985) 1 C.L.R.81.