Court held that insulting the President constitutes a crime regardless of good faith or political criticism.

[*688] 1971

Αύγουστος 26

ΔΙΚΑΣΤΗΣ: (ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ, Επαρχιακός

Δικαστής).

ΕΝ ΤΩ

ΕΠΑΡΧΙΑΚΩ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΩ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ,

Μεταξύ:

Της Αστυνομίας

και

Του Τάκη Αριστείδου,

Κατηγορουμένου,

(Ποινική Υπόθεσις Αρ. 8230/71)

Ποινικόν Δίκαιον - Εξύβρισις του

Αρχηγού της Πολιτείας -

Άρθρον 46A του Ποινικού Κώδικος Κεφ. 154 - Το δισυπόστατον του Αρχηγού της

Κυπριακής Πολιτείας - Πολιτειακή ιδιότης και Ιεραρχική και Εθναρχική ιδιότης -

Το αδίκημα διαπράττεται έστω και εάν αι υβριστικαί εκφράσεις δεν αναφέρονται

εις την πολιτειακήν ιδιότητα του Αρχηγού της Πολιτείας - Το ρηθέν άρθρον 46A

σκοπόν έχει να προστατεύση την τιμήν και αξιοπρέπειαν του προσώπου του Αρχηγού

του Κράτους.

Ποινικόν Δίκαιον - Εξύβρισις του

Αρχηγού της Πολιτείας - Άρθρον 46Α του Ποινικού Κώδικος Κεφ. 154 - Μέρος της

χρησιμοποιηθείσης εκφράσεως υβριστικόν - Δεν αποτελεί κριτικήν - Καλή τη πίστει

κριτική - Δεν δύναται να υπάρξη καλή τη πίστει εξύβρισις έστω και εάν ο

κατηγορούμενος επίστευεν εντίμως εις ότι έλεγεν.

Συνταγματικόν Δίκαιον -

Συνταγματικότης Νομοθεσίας - Συνταγματικότης του Άρθρου 46A του Ποινικού

Κώδικος.

Συνταγματικόν Δίκαιον - Άρθρον 19

του Συντάγματος - Ελευθερία του λόγου - Άνκαι απόλυτον δικαίωμα του πολίτου υπόκειται εις

ωρισμένους περιορισμούς - Η ελευθερία αύτη σταματά όταν αρχίσουν οι ύβρεις και

απρεπείς χαρακτηρισμοί.

Α. Λουκαΐδης, Ανώτερος Δικηγόρος της

Δημοκρατίας, δια την Κατηγορούσαν Αρχήν. Φρ. Μαρκίδης, Π. Πετρίδης και Ε.

Μαρκίδου(Κα.), δια τον Κατηγορούμενον.

ΑΠΟΦΑΣΙΣ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ*

ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ε.Δ.: Ο κατηγορούμενος εις την υπόθεσιν [*689] αυτήν κατηγορείται επί εξυβρίσει του Αρχηγού

της Πολιτείας δυνάμει του άρθρου 46Α του Ποινικού Κώδικος Κεφ. 154. Tο άρθρον 46Α αναφέρει "πας όστις δημοσιεύει προφορικώς,

εγγράφως δια του τύπου ή δι' οιουδήποτε άλλου μέσου οτιδήποτε τείνει να

εξυβρίση ή να προσβάλη την τιμήν του Αρχηγού της Πολιτείας ή να λοιδορήση ή να

εξευτελίση τούτον είναι ένοχος πλημμελήματος και υπόκειται εις φυλάκισιν τριών

ετών". Αι λεπτομέρειαι επί του

κατηγορητηρίου εις τας οποίας αναφέρεται η κατηγορία προς υποστήριξιν της

υποθέσεώς της εναντίον του κατηγορουμένου αναφέρουν ο κατηγορούμενος την 7ην

Μαρτίου 1971 εις το Μοναστήρι Μαχαιρά εις την Επαρχίαν Λευκωσίας, προφορικώς εδημοσίευσε,

τας λέξεις "απαράδεκτοι, επίορκοι" αναφερόμενος εις το πρόσωπον του

Προέδρου της Δημοκρατίας, ενώ ο Υπουργός Εσωτερικών ωμιλούσεν εις το Μοναστήρι

Μαχαιρά και ακριβώς μετά, που εζήτησεν από τον λαόν να προχωρήση υπό την

εμπνευσμένην ηγεσίαν του Προέδρου και Εθνάρχου Μακαρίου, και ότι αι ανωτέρω

λέξεις τείνουν να εξυβρίσουν ή να προσβάλουν ή να εξευτελίσουν τον Πρόεδρον της

Δημοκρατίας.

Tα γεγονότα της υποθέσεως αυτής είναι απλά και κατά το πλείστον

παραδεκτά υπό αμφοτέρων των μερών.

Την 7ην Μαρτίου, 1971, κατά την

διάρκειαν ομιλίας του εις το ετήσιον μνημόσυνον του ήρωος της ΕΟΚΑ Γρ.

Αυξεντίου εις την ιεράν Μονήν Μαχαιρά ενώπιον πλήθους κόσμου και αξιωματούχων

της Πολιτείας και ενώ ο κ. Υπουργός εκαλούσεν τον λαόν εις συσπείρωσιν πέριξ

του Αρχιεπισκόπου και Εθνάρχου και ακριβώς εις το σημείον, αυτό, ως φαίνεται [*690] και από το τεκμήριον I κατατεθέν εις το Δικαστήριον, δηλαδή την

επίσημον έκδοσιν της ομιλίας του κ. Υπουργού, ο κατηγορούμενος εφώναξεν με

δυνατήν φωνήν τας λέξεις "απαράδεκτοι, επίορκοι".

Η μόνη διαφορά ως προς τα γεγονότα

είναι ότι η Κατηγορία ισχυρίσθη δια της προσαχθείσης ενώπιόν μου μαρτυρίας ότι

ούτω ελέχθησαν αι υπό κρίσιν λέξεις. Ενώ η υπεράσπισις ισχυρίσθη ότι εν τη

πραγματικότητι ο κατηγορούμενος ανεφώνησεν "απαράδεκτοι οι επίορκοι".

Επί του σημείου τούτου θέλω να πω

ότι άνκαι δέχομαι την εκδοχήν της Κατηγορίας εν τούτοις δεν νομίζω ότι δια τους

σκοπούς της παρούσης υποθέσεως θα είχεν καμμίαν σημασίαν η αποδοχή της εκδοχής

της υπερασπίσεως. Ο κατηγορούμενος ο ίδιος ενόρκως κατέθεσεν ότι ανεφέρετο εις

τον Αρχιεπίσκοπον Μακάριον ο οποίος κατά την κρίσιν του δια της υπογραφής των

Συμφωνιών της Ζυρίχης - Λονδίνου ηθέτησεν τον γνωστόν όρκον της Φανερωμένης ο

οποίος ομιλεί δια την Ένωσιν και μόνον Ένωσιν.

Επί των γεγονότων αυτών η

υπεράσπισις δια μιας επιμελεστάτης γραμμής εξετάσεως των μαρτύρων και μιας

εμβριθεστάτης επιχειρηματολογίας, δια της παραπομπής εις πληθώραν αποφάσεων

τόσον των Κυπριακών Δικαστηρίων όσον και Ελληνικών, Γαλλικών και άλλων, εισηγήθη ότι ο κατηγορούμενος

δεν είναι ένοχος του αδικήματος. Ενώ ο ανώτερος δικηγόρος της Δημοκρατίας κ. Λ.

Λουκαΐδης δια μιας αρτίας

παρουσιάσεως της υποθέσεως της κατηγορίας εισηγήθη εις το Δικαστήριον ότι ο

κατηγορούμενος είναι ένοχος του αδικήματος. [*691]

Είχα την ευκαιρίαν να μελετήσω την

υπόθεσιν μετά της δεούσης σοβαρότητος αναφερθείς εις τας πολλάς αυθεντίας και νομολογίαν

που ετέθησαν ενώπιόν μου και θα προσπαθήσω να απαντήσω όσον το δυνατόν

συντομώτερον εις τα εγερθέντα διάφορα νομικά σημεία.

Η πρώτη εισήγησις του ευπαιδεύτου

δικηγόρου Υπερασπίσεως είναι "αι υπό κρίσιν λέξεις ανεξαρτήτως άλλων

υπερασπίσεων ανεφέροντο εις την Εθναρχικήν και Ιερατικήν ιδιότητα του Προέδρου

Μακαρίου και ουχί εις την πολιτειακήν αυτού εξουσίαν". Κατά την εισήγησιν

του κ. Μαρκίδη πρέπει να γίνη

διάζευξις εξουσιών και εφ' όσον ο κατηγορούμενος ανεφέρετο εις το ένα μόνον μέρος

του δισυποστάτου του Προέδρου Μακαρίου δεν μπορεί να θεωρηθή ένοχος του

αδικήματος δυνάμει του άρθρου 46A το οποίον ομιλεί

καθαρώς δι' εξύβρισιν του Αρχηγού της Πολιτείας.

Νομίζω ότι δεν είναι ανάγκη να

αναφέρω ότι δέχομαι την εισήγησιν ότι ο Πρόεδρος Μακάριος εξασκεί τόσον την

Πολιτειακήν όσον και την Ιερατικήν εξουσίαν εις την νήσον μας, αφ' ενός μεν ως

Αρχηγός της Πολιτείας και αφ' ετέρου ως Αρχιεπίσκοπος.

Δεχόμενος τα γεγονότα ως εξετέθησαν

εις την αρχήν της αποφάσεως μου συνάγεται το συμπέρασμα ότι ο κατηγορούμενος

εξετόξευσε τας υπό κρίσιν λέξεις όταν ο Πρόεδρος ανεφέρθη υπό του κ. Υπουργού

Εσωτερικών ως Αρχιεπίσκοπος και Εθνάρχης. Εκείνο το οποίον έχω να εξετάσω κατά την γνώμην μου εις το

στάδιον αυτό είναι: εφ' όσον

η φράσις ανεφέρετο εις μίαν των Εξουσιών του Προέδρου ως Αρχιεπισκόπου και Εθνάρχου δυνατόν να

θεωρηθή ότι [*692] προσβάλλεται

η τιμή και αξιοπρέπειά του

εις την εξάσκησιν των Πολιτειακών Εξουσιών του Προέδρου δυνάμει του άρθρου 46Α;

Κατά την γνώμην μου η απάντησις είναι

καταφατική. Το άρθρον 46Α σκοπόν έχει να προστατεύση την τιμήν και αξιοπρέπειαν

του προσώπου του Αρχηγού του Κράτους δια να δύναται απερισπάστως να εξασκήση

την Πολιτειακήν του εξουσίαν. Κατά την γνώμην μου άνκαι εξασκεί διττάς εξουσίας

δεν δύναται να διαχωρισθή το προσωπικόν γόητρόν του. Τοιαύτη διαφοροποίησις

κατά την γνώμην μου θα ωδηγούσεν εις πολύ επικινδύνους εξελίξεις. Πιστεύω ότι και

εάν ο Αρχηγός της Πολιτείας εξυβρίζετο ονομαστικώς και μόνον δια μιας

προσβλητικής φράσεως, τούτο θα αποτελούσεν αδίκημα δυνάμει του άρθρου 46Α. Έστω και εάν δεν

εγένετο αναφορά εις οιανδήποτε εκ των εξουσιών του. Κατά την γνώμην μου αυτός

ήτο ο σκοπός του νομοθέτου εις την θέσπισιν του άρθρου 46Α και υπ' αυτό το πνεύμα πρέπει να ερμηνευθή.

Η άποψις μου αύτη ενισχύεται νομίζω

και από κώδικες άλλων κρατών ως των Ιταλικών των οποίων το άρθρον 278 είναι

παρόμοιον του ιδικού μας 46Α και το οποίον ηρμηνεύθη ως εξής: "Η προσβολή πρέπει να

στρέφεται είτε κατά τιμής, αντιλαμβανομένης υποκειμενικώς και αντικειμενικώς ως

της γνώμης την οποίαν έχει έκαστος δι' εαυτόν, την οποίαν έχωσιν άλλοι δι'

εαυτόν εν σχέσει προς την ηθικήν αξίαν αυτού είτε κατά του γοήτρου το οποίον

είναι το ιδιαίτερον στόλισμα του δημοσίου λειτουργού το συμφυές προς την

αξιοπρέπειαν και τον σεβασμόν του δημοσίου λειτουργήματος (Cass 18.2.1957)". [*693]

Επίσης του Γαλλικού Ποινικού Κωδικός,

Αρ. 26, παρομοίου με το ιδικόν μας 46Α ηρμηνεύθη την 31.5.1965 ως εξής: "Το

αδίκημα του άρθρου 26 το οποίον κατά την Γαλλικήν Νομικήν Εγκυκλοπαίδειαν Παρ.

126 λέγει ότι ο σκοπός του είναι να προστατεύη τον Πρόεδρον της Δημοκρατίας

κατά την διάρκειαν των υψηλών καθηκόντων δι' ων περιβέβληται από

πάσης υβριστικής επιθέσεως δια το άτομον αυτού - το αδίκημα τούτο συντελείται

δια πάσης προσβλητικής εκφράσεως ή περιφρονήσεως δια πάσης δυσφημητικής

κατηγορίας ήτις επ' ευκαιρία τόσον της ασκήσεως του Πρώτου Αξιώματος του

Κράτους όσον και της ιδιωτικής ζωής του Προέδρου της Δημοκρατίας είναι

τοιαύτης φύσεως ώστε να άπτεται της τιμής και αξιοπρεπείας αυτού."

Επίσης και εις την Ελλάδα όπου δια

του άρθρου 168(2) η προσβολή της τιμής ή η δυσφήμησις του Βασιλέως τιμωρείται

από 3 μήνας μέχρι 5 έτη. Ίδε Σύνταγμα της Ελλάδος εκδόσεως 1963, εκδότης

Γιάννης Γερολύμπος σελ. 57, Εις την απόφασιν Αρ. Πάγου 538/66 τ.χ. Τόμος 17ος

σελίς 212 αναφέρεται μεταξύ άλλων.

"Άρθρον 168( 2) Π.Κ.

προβλεπόμενον έγκλημα της προσβολής κατά του Βασιλέως διότι εκδηλώσεις μη

αποτελούσαι έκφρασιν απλής γνώμης ή έλεγχον και κριτικήν αλλ' ήσαν προσβλητικαί της τιμής του

βασιλέως άμα δυσφημητικαί

τούτου, γενόμεναι προς διέγερσιν της κατ' αυτού περιφρονήσεως και

δυσφημητικής είναι προσβλητικαί της τιμής και

δυσφημητικαί του Βασιλέως." [*694]

Επίσης εις την απόφασιν 391/66 Αρ.

Πάγου Π.Χ. 17 εις την σελίδα 33 αναφέρει: "Τα ούτως αποδειχθέντα και

ανελέγκτως δεκτά γενόμενα υπό του δικάσαντος Εφετείου πραγματικά περιστατικά

συνιστώσιν το υπό του άρθρου 168(2) Π.Κ. προβλεπόμενον έγκλημα της προσβολής της τιμής του Βασιλέως διότι

αι ανωτέρω προσβλητικαί της τιμής, αποκλειστικώς του προσώπου του Βασιλέως,

φράσεις γενόμεναι προς διέγερσιν της κατ' αυτού περιφρονήσεως, είναι ικαναί να

μειώσωσιν εν τω προσώπω του το κύρος της βασιλικής εξουσίας……..".

"Επίσης: Απόφασις Αρ. Πάγου

196/63 Π.Χ. 1963 σελίς 433 αναφέρει: " .... ουδεμία περιέχεται

αντίφασις συνιστώσα το υπό του άρθρου 168(2) Π.Κ. προβλεπόμενον έγκλημα της

προσβολής της τιμής της Βασιλίσσης, διότι αι ανωτέρω προσβλητικαί της

τιμής της Βασιλίσσης ως άστοργου ασεβούς μητρός φράσεις, γενόμεναι προς

διέγερσιν της κατ' αυτής περιφρονήσεως είναι ικαναί να μειώσωσιν εν τω προσώπω

της το κύρος της βασιλικής εξουσίας καθ' ης αύται εστρέφοντο".

Επίσης ο Βαβαρέτος εις τον Ελληνικόν

Κώδικα Δικονομίας αναφέρει μεταξύ άλλων δια το άρθρον 168(2) "Προς

στοιχειοθέτησιν του αδικήματος απαιτείται προσβλητική εκδήλωσις καταφρονήσεως,

ονειδισμού ή διασυρμού του αγαθού της τιμής του Βασιλέως" (σελ. 574.)

'Υπό το φως των ανωτέρω πιστεύω ότι η

εισήγησις του κ. Μαρκίδη περί του δισυποστάτου των εξουσιών και ότι πρέπει τις

να πλήξη τον Αρχηγόν του Κράτους εν τη πολιτειακή του Εξουσία απορρίπτεται. [*695]

Προτού προχωρήσω εις την εξέτασιν των άλλων εισηγήσεων

του ευπαιδεύτου δικηγόρου υπερασπίσεως νομίζω ότι πρέπει να εξετάσω αυτήν

ταύτην την έκφρασιν εάν είναι υβριστική. 'Απαράδεκτοι'

δεν νομίζω να είναι

υβριστική λέξεις αλλά επίορκοι ως μία λέξις προσαπτομένη εναντίον οιουδήποτε τείνει

να εξυβρίση ή λοιδωρήση

ή προσβάλη την τιμήν και αξιοπρέπειαν του προσώπου εναντίον του οποίου

προσάπτεται, εκτός βεβαίως εάν υπάρχουν ειδικοί λόγοι οι οποίοι να αποβάλλουν το

υβριστικόν του περιεχόμενον. Ο κ. Μαρκίδης εισηγήθη εις την προκειμένην περίπτωσιν ότι υπάρχουν

και τούτο διότι αναφέρεται εις συγκεκριμμένην πράξιν και αποτελεί κριτικήν. Εις το θέμα τούτο θα απαντήσω πολύ σύντομα.

Νομίζω ότι η κριτική δεν εξασκείται με τον τρόπον με τον οποίον ο

κατηγορούμενος ενήργησεν δια φωνασκιών εντός του ιερού χώρου της εκκλησίας, αλλά δι' επιχειρημάτων

και εις τρόπον και τόπον και χρόνον όπου θα εδίδετο η ευκαιρία εις αντιφρονούντας να

εκφέρουν τας απόψεις

των. Τούτο νομίζω είναι θέμα πραγματικών γεγονότων και κατά την γνώμην μου η

έκφρασις 'επίορκος' υπό τας περιστάσεις δεν αποτελεί κριτικήν.

Ως προς

την εισήγησιν ότι η κριτική είναι καλόπιστος και ότι η νομοθεσία πρέπει να

ερμηνευθή προς ευθυγράμμισιν μετά του Συντάγματος, έχω την γνώμην ότι δεν

δύναται να υπάρξη καλή τη πίστει εξύβρισις, έστω και εάν ο κατηγορούμενος

επίστευεν εντίμως εις ότι

έλεγεν. [*696]

Ως προς την συνταγματικότητα του

νόμου ήθελα να πω τα εξής: -

Εις την Κύπρον το άρθρον 19 του

Συντάγματος δίδει μεγάλην ελευθερίαν εκφράσεως γνώμης, κριτικής καυστικής ή

δριμείας αλλά κατ' ανάγκην θέτει

περιορισμούς. Η ελευθερία λόγου άνκαι απόλυτον δικαίωμα του πολίτου έχει

ωρισμένους περιορισμούς όπως εις όλας τας χώρας του κόσμου. Η ελευθερία αύτη

σταματά όταν αρχίσουν αι ύβρεις και απρεπείς χαρακτηρισμοί. Τούτο

βεβαίως δεν περιορίζει την ελευθερίαν της κριτικής διότι η κριτική πρέπει να

βασίζεται επί αληθών γεγονότων και να ασκήται εντός περιωρισμένων πλαισίων

αποκλειόντων την επιδίωξιν σκοπών εξυβριστικών. (Αντωνόπουλος "Έλευθερία

του τύπου εν Ελλάδι" έκδοσις 1965 - σελ. 270 - 271).

Εν όψει των όσων έχω πει ευρίσκω τον κατηγορούμενον ένοχον ως η

κατηγορία.

* An English translation of this judgment appears at pp. 697-705 post.